ଯଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ଵିପ୍ରଂ ପଶ୍ଯେତ୍କ୍ରୋଧେନ ଚାଗତମ୍ । କୃତାଂତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୋସ୍ତସ୍ଯ ତପ୍ତସୂଚୀଂ ଦଦାତି ଵୈ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନେଇ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖେ, ତାଙ୍କୁ ଯମ ତାପିତ ସୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଇଥାଏ।
କୁରୁତେ ଭୂସୁରଂ ମୂଢୋ ଭର୍ତ୍ସନଂ ଯୋ ନରାଧମଃ । ଯମଦୂତା ମୁଖେ ତସ୍ଯ ତପ୍ତଲୋହଂ ଦଦଂତି ଚ
ଯେ ମୂର୍ଖ ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ଯମଦୂତ ତାପିତ ଲୋହା ଦେଇଥାଆନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ନିକେତନେ ଭୁଂକ୍ତେ କ୍ଷ୍ମାସୁରୋ ଵୈ ତପୋଧନଃ । ସୁପର୍ଵାଣୈଃ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭୁଂକ୍ତେ ତେଷାଂ ନିକେତନେ
ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାନ୍ତି, ଶୁଭ ଦିନରେ ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵପାପାନି ଦ୍ଵିଜହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ । କଣମାତ୍ରଂ ଭଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଜଳକୁ କଣା ମାତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯୋ ନରଶ୍ଚରଣୌଧୌତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତେନ ଭକ୍ତିତଃ । ଦ୍ଵିଜାତେର୍ଵଚ୍ମି ସତ୍ଯଂ ତେ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଜ ହାତରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଥାଏ, ସେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପୁତ୍ରହୀନା ଚ ଯା ନାରୀ ମୃତଵତ୍ସା ଚ ଯାଂଗନା । ସପୁତ୍ରା ଜୀଵଵତ୍ସା ସା ଦ୍ଵିଜପଦ୍ମାଂଘ୍ରିସେଵନାତ୍
ଯେ ଜଣେ ଜନ୍ମଦାନ କରିନଥିବା ନାରୀ କିମ୍ବା ଯାହାର ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବା କଲେ ସୁସ୍ଥ ଶିଶୁର ମାଆ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସାଗରେ । ଉଦଧୌ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତିଷ୍ଠଂତି ଦ୍ଵିଜପାଦଯୋଃ । ଦ୍ଵିଜାଂଘ୍ରିସଲିଲୈର୍ନିତ୍ଯଂ ସେଚିତଂ ଯସ୍ଯ ମସ୍ତକମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦରେ ବସିଛି। ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦଝରି ଜଳରେ ପ୍ରତିଦିନ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ—
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍
ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଶୌନକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ପାପନାଶକ ମହିମା କହିବି।
ଵିପ୍ରପାଦୋଦକସ୍ଯାହମିତିହାସଂ ତପୋଧନ । ଆସୀତ୍ପୁରା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ
ହେ ତପସ୍ବୀ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଝରି ଜଳର କଥା କହିବି। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଶୂଦ୍ରୋ ଭୀମୋ ଦ୍ଵାପରେ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସହସ୍ରକୃତ୍ । ନିଷ୍ଠୁରଃ ସର୍ଵଦା ତୁଷ୍ଟଃ ସମହାନ୍ଵୈଶ୍ଯଯା ପୁନଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଭୀମ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ହଜାର ଥର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ସଦା କଠୋର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ପୁଣି ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲେ।
ଶୂଦ୍ରାଚାରପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଭୀମୋଽସୌ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଵଚ୍ମି କିଂ ତସ୍ଯ ଦସ୍ଯୋଃ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଭୀମ ଶୂଦ୍ର ଆଚାରରୁ ଗଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ; ମୁଁ କହୁଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଅନେକ ଅପରାଧ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ପାପାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଭୀମସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟଚେତସଃ । ଏକଦା ସ ଗତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀମଙ୍କର ଏମିତି ଅନେକ ପାପ ମଧ୍ୟରେ, ଏକଦିନ ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତଂ ତସ୍ଯ ଗେହାତ୍ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନେତୁଂ ମନୋ ଦଧେ । ତତ୍ରୋଵାସ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ବହିର୍ଦ୍ଵାରସମୀପତଃ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରିବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରର ବାହାର ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ରହିଲେ।
ଦୈନ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ଵଚଃ ପ୍ରାହ କ୍ଷ୍ମାସୁରଂ ସ ତପୋଧନମ୍ । ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍ଶୃଣୁ ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଦଯାଲୁରିଵ ମନ୍ଯତେ
ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସେ, ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ: 'ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୋତେ ଦୟା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ଭାବିବେ।'
କ୍ଷୁଧାର୍ତୋଽହଂ ଦେହି ଚାନ୍ନଂ ପ୍ରାଣା ଯାସ୍ଯଂତି ମେ ଦ୍ରୁତମ୍
'ମୁଁ ଭୁଖା, ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ, ନାହିଁହେଲେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଯିବ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଶୃଣୁ ମେ କଶ୍ଚିଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ପାକଂ ମେ ତଂଡୁଲାନି ତ୍ଵଂ ନୀତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ଭୁଖା ମଣିଷ, ମୋ କଥା ଶୁଣ—ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ଚାଉଳ ନେଇ ରନ୍ଧ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଖାଅ।'
ନାସ୍ତି ମେ ଜନକୋ ମାତା ନାସ୍ତି ସୂନୁଃ ସହୋଦରଃ । ନାସ୍ତି ଜାଯା ମାତୃବଂଧୁର୍ମୃତାଃ ସର୍ଵେ ଵିହାଯ ମାମ୍
'ମୋର କେହି ବାପା ନାହିଁ, ମାଆ ନାହିଁ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାଇ ନାହିଁ, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ମାତୃବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।'
ତିଷ୍ଠାମ୍ଯେକୋ ଗୃହେଽକର୍ମା ଭାଗ୍ଯହୀନୋତିଥେ ହରିଃ । ଏକୋ ମେ ଵସତୌ ଚାସ୍ତି ନ ଜାନେ ତଦ୍ଵିନା କିଲ
'ମୁଁ ଏକାକି ଘରେ ରହୁଛି, କୌଣସି କାମ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ହରି। ଏହି ଘରରେ ମୋ ପାଖରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ଅଛି; ଏହା ବିନା କଣ ହେବ ମୁଁ ଜାଣେନି।'
ଭୀମ ଉଵାଚ।ମମ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାସ୍ତି ସେଵାଂ ତଵାପି ଚ । ଶୂଦ୍ରୋଽହଂ ନିଲଯେ ଜାତ୍ଯା କୃତ୍ଵା ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ତେ ସଦା
ଭୀମ କହିଲେ: 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ମୋର କୌଣସି ସେବା ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାତିରେ ଶୂଦ୍ର, ତଥାପି ତୁମ ଘରେ ରହି ସଦା ସେବା କରିବି।'
ସୂତ ଉଵାଚ।ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାନଂଦଃ କ୍ଷ୍ମାସୁରସ୍ତଦା । ପାକଂ ଵିଧାଯ ତୂର୍ଣଂ ସ ଦଦାଵନ୍ନଂ ତପୋଧନ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ତୁରନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ସୋଽପି ହର୍ଷସମାଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜାଲଯେ । ସେଵାଂ କୁର୍ଵନ୍ସ୍ନେହଯୁକ୍ତାଂ ଭୂସୁରସ୍ଯ ମନୋହରାମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ, ଭଲପାଇ ଓ ମନୋହର ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ଶ୍ଵୋ ଵା ହନିଷ୍ଯାମି ଦ୍ରଵ୍ଯମସ୍ଯ ମମାପି ଚ । ନେତୁଂ ଯଦା କରିଷ୍ଯାମି ନେଷ୍ଯାମି ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
'ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବି ଓ ଧନ ନେଇଯିବି—ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳିବ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କାମ କରିବି।'
ପରାମୃଶ୍ଯ ଚ ହୃଦ୍ଯଂତଃ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ କ୍ରିଯାଂ ଵଦେତ୍ । ପାଦଧୌତାଦିକଂ ଚାସୌ ଶିରସା ଗତପାତକଃ
ମନରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାହା ପାଇଁ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ କହିବା ଉଚିତ। ପାଦ ଧୋଇବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ମଣିଷ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ।
ଆଚମ୍ଯାଂଘ୍ରିଜଲଂ ଦଧ୍ରେଚ୍ଛଦ୍ମନା ପ୍ରତିଦିନଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ଏକଦା ହାରକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନେତୁଂ ସମାଗତଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଗୁପ୍ତରେ ପାଦଧୋଇବା ପାଣି ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକଦିନ ଏକ ଚୋର କିଛି ଜିନିଷ ଚୋରି କରିବାକୁ ଆସିଲା।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ରାତ୍ରାଵରରଂ ଗତୋଽସୌ ତଦ୍ଗୃହାଂତରମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମଂ ପ୍ରହାରାର୍ଥଂ ଦଂଡହସ୍ତଃ ସମାଗତଃ
ସେ ଚୋର ରାତିରେ ଦ୍ୱାରର ଅଡ଼କା ଭାଙ୍ଗି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏବେ ଦେଖିଲା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି।
ହାରକୋ ମସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ଛିତ୍ତ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ପଲାଯିତଃ । ଅଥ ତସ୍ଯ ଭଟା ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ଚୋର ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲା। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭୃତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସମାଯାତାସ୍ତଥା ନେତୁଂ ଭୀମଂ ତଂ ଵୀତକିଲ୍ବିଷମ୍ । ସ୍ଯଂଦନଂ ଚାଗତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରାଜହଂସଯୁତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେମାନେ ଏହି ପାପମୁକ୍ତ ମଣିଷକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାକୁ ରାଜହଂସ ଯୋଗୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ମଧ୍ୟ ଆସିଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ତତ୍ରାରୂଢୋ ଯଯୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଵନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଲ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଭୂମିଦେଵସ୍ଯ ମଯା ତେ ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ପାତକନାଶନମ୍
ସେ ରଥରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏହିଭଳି ଭୂମିଦେବଙ୍କର ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ଫଲଂ କିଂ ଵା କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଯାଦକୁର୍ଵତଃ
ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ପାପନାଶକ ମହିମା କହ, ଏକାଦଶୀର ଫଳ କଣ? ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ କେଉଁ ପାପର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି?
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏକାଦଶ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିମହଂ ଵଚ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈକାଦଶୀନାମ ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ଶଂକିତାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏକାଦଶୀର ମହିମା ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କଣ କହିପାରିବି? ଏକାଦଶୀ ଶୁଣି ବି ଯମର ଦୂତମାନେ ଡରେ।