ତତ୍ରାକୃତୋପଵାସସ୍ଯ ଶାସନଂ ଯମମଂଦିରମ୍ । ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ପିତରୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ଗୃହ୍ଣଂତି ଯଥାଵିଧି
ଯେଉଁଠାରେ ଉପବାସ କରାଯାଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅଟଳ; ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ପିତୃଗଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତରଃ ପାତିତାଃ ସର୍ଵେ ଜଯଂତ୍ଯାଂ ଭୋଜନେ କୃତେ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ନରାଧିପ
ଜୟନ୍ତୀ ଦିନ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ସେଇ ବ୍ରତ ନେଲେ।
କିଂଚିତ୍ପୁଷ୍ପଂ କିଯଦ୍ଗଂଧଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚାନୀଯ ହର୍ଷିତଃ । ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ସମାଯୁକ୍ତଂ ତିଥିଭାଂତେ ଚ ପାରଣମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଚିତ୍ରସେନୋ ହରେର୍ଗୃହମ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ କିଛି ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଆଣି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ ଏବଂ ତିଥି ଶେଷରେ ପାରଣ କଲେ; ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ଚିତ୍ରସେନ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଗତଵାନ୍ପିତୃଭିଃ ସହ । ଯତ୍ଫଲଂ ମଥୁରାଂ ଗତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣମୁଖାଂବୁଜମ୍
ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଚଢ଼ି ସେ ପିତୃମାନେ ସହ ଯାଇଥିଲେ; ମଥୁରାକୁ ଯାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଂସାକୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତାତ୍ । ଯତ୍ଫଲଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ଗତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟେ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରେ ହରୌ । ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦୀନୈଃ କୃତ୍ଵା ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତମ୍
ସେଇ ଫଳ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ କଲେ ଲୋକ ପାଉଛନ୍ତି; ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ କରି ଦୁଃଖୀମାନେ ସେଇ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ କୃପାର୍ଣଵ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ଯ କୃପଯା ଚ ମେ
ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ କୃପାର୍ଣ୍ଣବ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମହିମା ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ମୋତେ କୃପା କରି କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଗୁରୁରେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ସର୍ଵାମରାଶ୍ରଯୋ ଜ୍ଞେଯଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସୂତ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଗୁରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ।
କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଣାମଂ ଯୋ ଵିପ୍ରଂ ହରିବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଭୂସୁରମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ସଂପଦାଦିକମ୍
ଯେ କେହି ହରିଙ୍କୁ ଭାବି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରେ, ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ ଓ ଶୁଭ ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ନ ନମେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହେଲଯାପି ଚ ଗର୍ଵିତଃ । ଛେଦନଂ ତୁ ତସ୍ଯ ଶିରଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛେତ୍ସଦା ହରିଃ
ଯେ ଅହଂକାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରି ପ୍ରଣାମ କରେନାହିଁ, ହରି ସେଠାରେ ସଦା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
କୃତାପରାଧଂ ଵିପ୍ରଂ ଯେ ଦ୍ଵିଷଂତି ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ହରିଂ ଦ୍ଵିଷଂତି ତେ ଜ୍ଞେଯା ନିରଯଂ ଯାଂତି ଦାରୁଣମ୍
ଯେମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି ବୋଲି ଜଣା; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଯଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ଵିପ୍ରଂ ପଶ୍ଯେତ୍କ୍ରୋଧେନ ଚାଗତମ୍ । କୃତାଂତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୋସ୍ତସ୍ଯ ତପ୍ତସୂଚୀଂ ଦଦାତି ଵୈ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନେଇ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖେ, ତାଙ୍କୁ ଯମ ତାପିତ ସୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଇଥାଏ।
କୁରୁତେ ଭୂସୁରଂ ମୂଢୋ ଭର୍ତ୍ସନଂ ଯୋ ନରାଧମଃ । ଯମଦୂତା ମୁଖେ ତସ୍ଯ ତପ୍ତଲୋହଂ ଦଦଂତି ଚ
ଯେ ମୂର୍ଖ ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ଯମଦୂତ ତାପିତ ଲୋହା ଦେଇଥାଆନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ନିକେତନେ ଭୁଂକ୍ତେ କ୍ଷ୍ମାସୁରୋ ଵୈ ତପୋଧନଃ । ସୁପର୍ଵାଣୈଃ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭୁଂକ୍ତେ ତେଷାଂ ନିକେତନେ
ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାନ୍ତି, ଶୁଭ ଦିନରେ ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵପାପାନି ଦ୍ଵିଜହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ । କଣମାତ୍ରଂ ଭଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଜଳକୁ କଣା ମାତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯୋ ନରଶ୍ଚରଣୌଧୌତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତେନ ଭକ୍ତିତଃ । ଦ୍ଵିଜାତେର୍ଵଚ୍ମି ସତ୍ଯଂ ତେ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଜ ହାତରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଥାଏ, ସେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପୁତ୍ରହୀନା ଚ ଯା ନାରୀ ମୃତଵତ୍ସା ଚ ଯାଂଗନା । ସପୁତ୍ରା ଜୀଵଵତ୍ସା ସା ଦ୍ଵିଜପଦ୍ମାଂଘ୍ରିସେଵନାତ୍
ଯେ ଜଣେ ଜନ୍ମଦାନ କରିନଥିବା ନାରୀ କିମ୍ବା ଯାହାର ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବା କଲେ ସୁସ୍ଥ ଶିଶୁର ମାଆ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସାଗରେ । ଉଦଧୌ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତିଷ୍ଠଂତି ଦ୍ଵିଜପାଦଯୋଃ । ଦ୍ଵିଜାଂଘ୍ରିସଲିଲୈର୍ନିତ୍ଯଂ ସେଚିତଂ ଯସ୍ଯ ମସ୍ତକମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦରେ ବସିଛି। ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦଝରି ଜଳରେ ପ୍ରତିଦିନ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ—
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍
ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଶୌନକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ପାପନାଶକ ମହିମା କହିବି।
ଵିପ୍ରପାଦୋଦକସ୍ଯାହମିତିହାସଂ ତପୋଧନ । ଆସୀତ୍ପୁରା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ
ହେ ତପସ୍ବୀ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଝରି ଜଳର କଥା କହିବି। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଶୂଦ୍ରୋ ଭୀମୋ ଦ୍ଵାପରେ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସହସ୍ରକୃତ୍ । ନିଷ୍ଠୁରଃ ସର୍ଵଦା ତୁଷ୍ଟଃ ସମହାନ୍ଵୈଶ୍ଯଯା ପୁନଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଭୀମ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ହଜାର ଥର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ସଦା କଠୋର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ପୁଣି ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲେ।
ଶୂଦ୍ରାଚାରପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଭୀମୋଽସୌ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଵଚ୍ମି କିଂ ତସ୍ଯ ଦସ୍ଯୋଃ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଭୀମ ଶୂଦ୍ର ଆଚାରରୁ ଗଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ; ମୁଁ କହୁଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଅନେକ ଅପରାଧ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ପାପାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଭୀମସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟଚେତସଃ । ଏକଦା ସ ଗତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀମଙ୍କର ଏମିତି ଅନେକ ପାପ ମଧ୍ୟରେ, ଏକଦିନ ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତଂ ତସ୍ଯ ଗେହାତ୍ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନେତୁଂ ମନୋ ଦଧେ । ତତ୍ରୋଵାସ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ବହିର୍ଦ୍ଵାରସମୀପତଃ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରିବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରର ବାହାର ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ରହିଲେ।
ଦୈନ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ଵଚଃ ପ୍ରାହ କ୍ଷ୍ମାସୁରଂ ସ ତପୋଧନମ୍ । ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍ଶୃଣୁ ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଦଯାଲୁରିଵ ମନ୍ଯତେ
ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସେ, ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ: 'ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୋତେ ଦୟା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ଭାବିବେ।'
କ୍ଷୁଧାର୍ତୋଽହଂ ଦେହି ଚାନ୍ନଂ ପ୍ରାଣା ଯାସ୍ଯଂତି ମେ ଦ୍ରୁତମ୍
'ମୁଁ ଭୁଖା, ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ, ନାହିଁହେଲେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଯିବ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଶୃଣୁ ମେ କଶ୍ଚିଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ପାକଂ ମେ ତଂଡୁଲାନି ତ୍ଵଂ ନୀତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ଭୁଖା ମଣିଷ, ମୋ କଥା ଶୁଣ—ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ଚାଉଳ ନେଇ ରନ୍ଧ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଖାଅ।'
ନାସ୍ତି ମେ ଜନକୋ ମାତା ନାସ୍ତି ସୂନୁଃ ସହୋଦରଃ । ନାସ୍ତି ଜାଯା ମାତୃବଂଧୁର୍ମୃତାଃ ସର୍ଵେ ଵିହାଯ ମାମ୍
'ମୋର କେହି ବାପା ନାହିଁ, ମାଆ ନାହିଁ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାଇ ନାହିଁ, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ମାତୃବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।'
ତିଷ୍ଠାମ୍ଯେକୋ ଗୃହେଽକର୍ମା ଭାଗ୍ଯହୀନୋତିଥେ ହରିଃ । ଏକୋ ମେ ଵସତୌ ଚାସ୍ତି ନ ଜାନେ ତଦ୍ଵିନା କିଲ
'ମୁଁ ଏକାକି ଘରେ ରହୁଛି, କୌଣସି କାମ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ହରି। ଏହି ଘରରେ ମୋ ପାଖରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ଅଛି; ଏହା ବିନା କଣ ହେବ ମୁଁ ଜାଣେନି।'
ଭୀମ ଉଵାଚ।ମମ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାସ୍ତି ସେଵାଂ ତଵାପି ଚ । ଶୂଦ୍ରୋଽହଂ ନିଲଯେ ଜାତ୍ଯା କୃତ୍ଵା ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ତେ ସଦା
ଭୀମ କହିଲେ: 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ମୋର କୌଣସି ସେବା ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାତିରେ ଶୂଦ୍ର, ତଥାପି ତୁମ ଘରେ ରହି ସଦା ସେବା କରିବି।'
ସୂତ ଉଵାଚ।ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାନଂଦଃ କ୍ଷ୍ମାସୁରସ୍ତଦା । ପାକଂ ଵିଧାଯ ତୂର୍ଣଂ ସ ଦଦାଵନ୍ନଂ ତପୋଧନ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ତୁରନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।