ଚାଂଡାଲୈଃ ପତିତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧମାଲାପଂ ସର୍ଵଦାକରୋତ୍ । ଏତଦେଵଂ ଵିଧୋ ରାଜା ମୃଗଯାଯାଂ ମନୋ ଦଧେ
ସେ ସଦା ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ପତିତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ମନ ଦେଲେ।
ଅରଣ୍ଯେ ଦ୍ଵୀପିନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵେଷ୍ଟଯିତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵତଃ । ସାଵଧାନଂ ଭଟାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ବନରେ ବାଘ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସାବଧାନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅହମେଵ ନିହନ୍ମ୍ଯେନଂ ଯୋଽନ୍ଯୋସ୍ମିନ୍ପ୍ରହରିଷ୍ଯତି । ସ ଵଧ୍ଯୋ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଜ୍ଞଃ ପଥା ଯଯୌ
ମୁଁ ଏହି ବାଘକୁ ନିଜେ ମାରିବି, ଅନ୍ୟେ ଯଦି ମାରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବାଘ ରାଜାଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିଗଲା।
ସଲଜ୍ଜୋଽପି ତତୋ ରାଜା ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗାମ ହ । ଅନେକକ୍ଲେଶଦୁଃଖେନ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ହଂତୁଂ ସମାହିତଃ
ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ପଛରୁ ବାଘକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଅନେକ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ସହି ଏହି ବାଘକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାକୁଲକ୍ଲେଶଃ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଯମୁନାତଟେ । ଅଷ୍ଟମୀରୋହିଣୀଯୁକ୍ତା ତଦ୍ଦିନଂ ଜନ୍ମଵାସରମ୍
ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାର କଷ୍ଟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଯମୁନା ତଟରେ ଥିଲେ। ସେ ଦିନ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ରୋହିଣୀ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା, ଏହା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦିନ ଥିଲା।
ଶ୍ଵଃକନ୍ଯା ଯମୁନାଯାଂ ଵୈ ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରୁର୍ନରାଧିପ । ନାନୋପହାରୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧୂପଦୀପୈଃ ସୁଶୋଭନୈଃ
ପରଦିନ ଯମୁନା ତଟରେ ରାଜା ଏକ ଶ୍ୱାନୀ ସହିତ ବ୍ରତ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଓ ଶୁଭ୍ର ଧୂପ ଦୀପ ଦେଇ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ତଥା ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କୁଂକୁମାଦିମନୋହରମ୍ । ଅନ୍ନଂ ବହୁଗୁଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋକ୍ତୁଂ ତନ୍ମାନସଂକୁଲମ୍
ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲ, କୁଙ୍କୁମ ଭଳି ମନୋହର ଜିନିଷ ଏବଂ ବହୁ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ମନ ଖାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ରାଜୋଵାଚ- ଅନ୍ନାଭାଵାନ୍ମମାଦ୍ଯାଶୁ ପ୍ରାଣା ଯାସ୍ଯଂତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯ ଊଚୁଃ- ଜନ୍ମାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ହରେ ରାଜନ୍ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନଘ
ରାଜା କହିଲେ— ଖାଦ୍ୟ ନଥିବାରୁ ମୋର ପ୍ରାଣ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ମହିଳାମାନେ କହିଲେ— ହେ ନିର୍ମଳ ରାଜା, ହରିଙ୍କ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ତୁମେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୃଧ୍ରମାଂସଂ ଖରଂ କାକଂ ଗୋମାଂସମନ୍ନମେଵ ଚ । ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନି
ଯେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନରେ ଖାଏ, ସେ ଗୃଧ୍ର, ଗଧା, କାଉ, ଗାଈ ମାଂସ କିମ୍ବା ମାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଏ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କିଂ କିଂ ଛିଦ୍ରଂ ନ ସଂଜାତଂ ସଂସାରେ ଵସତାଂ ନୃଣାମ୍ । ଯେନ ଦେହେସ୍ଥିତେ ପ୍ରାଣେ ଜଯଂତୀ ନ କୃତା ନୃପ
ଏହି ସଂସାରରେ ମଣିଷ ରହିଲେ କେଉଁ ଦୋଷ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ? ଶରୀରରେ ପ୍ରାଣ ଥିଲେ, ରାଜା, ବିଜୟ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ।
ତତ୍ରାକୃତୋପଵାସସ୍ଯ ଶାସନଂ ଯମମଂଦିରମ୍ । ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ପିତରୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ଗୃହ୍ଣଂତି ଯଥାଵିଧି
ଯେଉଁଠାରେ ଉପବାସ କରାଯାଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅଟଳ; ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ପିତୃଗଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତରଃ ପାତିତାଃ ସର୍ଵେ ଜଯଂତ୍ଯାଂ ଭୋଜନେ କୃତେ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ନରାଧିପ
ଜୟନ୍ତୀ ଦିନ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ସେଇ ବ୍ରତ ନେଲେ।
କିଂଚିତ୍ପୁଷ୍ପଂ କିଯଦ୍ଗଂଧଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚାନୀଯ ହର୍ଷିତଃ । ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ସମାଯୁକ୍ତଂ ତିଥିଭାଂତେ ଚ ପାରଣମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଚିତ୍ରସେନୋ ହରେର୍ଗୃହମ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ କିଛି ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଆଣି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ ଏବଂ ତିଥି ଶେଷରେ ପାରଣ କଲେ; ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ଚିତ୍ରସେନ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଗତଵାନ୍ପିତୃଭିଃ ସହ । ଯତ୍ଫଲଂ ମଥୁରାଂ ଗତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣମୁଖାଂବୁଜମ୍
ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଚଢ଼ି ସେ ପିତୃମାନେ ସହ ଯାଇଥିଲେ; ମଥୁରାକୁ ଯାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଂସାକୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତାତ୍ । ଯତ୍ଫଲଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ଗତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟେ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରେ ହରୌ । ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦୀନୈଃ କୃତ୍ଵା ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତମ୍
ସେଇ ଫଳ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ କଲେ ଲୋକ ପାଉଛନ୍ତି; ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ କରି ଦୁଃଖୀମାନେ ସେଇ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ କୃପାର୍ଣଵ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ଯ କୃପଯା ଚ ମେ
ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ କୃପାର୍ଣ୍ଣବ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମହିମା ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ମୋତେ କୃପା କରି କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଗୁରୁରେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ସର୍ଵାମରାଶ୍ରଯୋ ଜ୍ଞେଯଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସୂତ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଗୁରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ।
କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଣାମଂ ଯୋ ଵିପ୍ରଂ ହରିବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଭୂସୁରମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ସଂପଦାଦିକମ୍
ଯେ କେହି ହରିଙ୍କୁ ଭାବି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରେ, ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ ଓ ଶୁଭ ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ନ ନମେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହେଲଯାପି ଚ ଗର୍ଵିତଃ । ଛେଦନଂ ତୁ ତସ୍ଯ ଶିରଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛେତ୍ସଦା ହରିଃ
ଯେ ଅହଂକାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରି ପ୍ରଣାମ କରେନାହିଁ, ହରି ସେଠାରେ ସଦା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
କୃତାପରାଧଂ ଵିପ୍ରଂ ଯେ ଦ୍ଵିଷଂତି ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ହରିଂ ଦ୍ଵିଷଂତି ତେ ଜ୍ଞେଯା ନିରଯଂ ଯାଂତି ଦାରୁଣମ୍
ଯେମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି ବୋଲି ଜଣା; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଯଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ଵିପ୍ରଂ ପଶ୍ଯେତ୍କ୍ରୋଧେନ ଚାଗତମ୍ । କୃତାଂତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୋସ୍ତସ୍ଯ ତପ୍ତସୂଚୀଂ ଦଦାତି ଵୈ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନେଇ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖେ, ତାଙ୍କୁ ଯମ ତାପିତ ସୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଇଥାଏ।
କୁରୁତେ ଭୂସୁରଂ ମୂଢୋ ଭର୍ତ୍ସନଂ ଯୋ ନରାଧମଃ । ଯମଦୂତା ମୁଖେ ତସ୍ଯ ତପ୍ତଲୋହଂ ଦଦଂତି ଚ
ଯେ ମୂର୍ଖ ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ଯମଦୂତ ତାପିତ ଲୋହା ଦେଇଥାଆନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ନିକେତନେ ଭୁଂକ୍ତେ କ୍ଷ୍ମାସୁରୋ ଵୈ ତପୋଧନଃ । ସୁପର୍ଵାଣୈଃ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭୁଂକ୍ତେ ତେଷାଂ ନିକେତନେ
ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାନ୍ତି, ଶୁଭ ଦିନରେ ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵପାପାନି ଦ୍ଵିଜହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ । କଣମାତ୍ରଂ ଭଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଜଳକୁ କଣା ମାତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯୋ ନରଶ୍ଚରଣୌଧୌତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତେନ ଭକ୍ତିତଃ । ଦ୍ଵିଜାତେର୍ଵଚ୍ମି ସତ୍ଯଂ ତେ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଜ ହାତରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଥାଏ, ସେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପୁତ୍ରହୀନା ଚ ଯା ନାରୀ ମୃତଵତ୍ସା ଚ ଯାଂଗନା । ସପୁତ୍ରା ଜୀଵଵତ୍ସା ସା ଦ୍ଵିଜପଦ୍ମାଂଘ୍ରିସେଵନାତ୍
ଯେ ଜଣେ ଜନ୍ମଦାନ କରିନଥିବା ନାରୀ କିମ୍ବା ଯାହାର ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବା କଲେ ସୁସ୍ଥ ଶିଶୁର ମାଆ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସାଗରେ । ଉଦଧୌ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତିଷ୍ଠଂତି ଦ୍ଵିଜପାଦଯୋଃ । ଦ୍ଵିଜାଂଘ୍ରିସଲିଲୈର୍ନିତ୍ଯଂ ସେଚିତଂ ଯସ୍ଯ ମସ୍ତକମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦରେ ବସିଛି। ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପାଦଝରି ଜଳରେ ପ୍ରତିଦିନ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ—
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍
ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଶୌନକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ପାପନାଶକ ମହିମା କହିବି।
ଵିପ୍ରପାଦୋଦକସ୍ଯାହମିତିହାସଂ ତପୋଧନ । ଆସୀତ୍ପୁରା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ
ହେ ତପସ୍ବୀ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଝରି ଜଳର କଥା କହିବି। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଶୂଦ୍ରୋ ଭୀମୋ ଦ୍ଵାପରେ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସହସ୍ରକୃତ୍ । ନିଷ୍ଠୁରଃ ସର୍ଵଦା ତୁଷ୍ଟଃ ସମହାନ୍ଵୈଶ୍ଯଯା ପୁନଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଭୀମ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ହଜାର ଥର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ସଦା କଠୋର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ପୁଣି ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲେ।