ଵୈରାଟୀ ନଂଦପତ୍ନୀ ଚ ଯଶୋଦାଽଜୀଜନତ୍ସୁତାମ୍ । ପୁତ୍ରଂ ପଦ୍ମକରଂ ପଦ୍ମନାଭଂ ପଦ୍ମଦଲେକ୍ଷଣମ୍
ନନ୍ଦଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ବୈରାଟୀ, ଯଶୋଦା, ଏକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମଧରି, ପଦ୍ମନାଭ, ପଦ୍ମଚିହ୍ନ ଆଖି ଥିବା ।
ତଦା ହର୍ଷିତୁମାରେଭେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯାନକଦୁଂଦୁଭିଃ । କଂସାସୁରଭଯତ୍ରସ୍ତା ପ୍ରୋଵାଚ ଦେଵକୀ ତଦା
ସେତେବେଳେ ଶୁଭ ଢୋଳ ଦେଖି, ସେ ଖୁସି ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; କଂସ ଦାନବ ଭୟରେ ଭୀତ ଥିବା ଦେବକୀ ସେତେବେଳେ କହିଲେ ।
ଵୈରାଟୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭୋ ନାଥ ସୁତଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ପିତଂ କିଲ । ପୁତ୍ରଂ ଦତ୍ଵା ଯଶୋଦାଯୈ ସୁତାଂ ତସ୍ଯାଃ ସମାନଯ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ବୈରାଟୀଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ; ପୁଅକୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଠାରୁ କନ୍ୟାକୁ ଆଣିନିଅ ।'
ତସ୍ଯା ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵସୁଦେଵୋଽପି ଦୁଃଖିତଃ । ଅଂକେ କୁମାରମାଦାଯ ଵୈରାଟ୍ଯଭିମୁଖଂଯଯୌ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବସୁଦେବ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ପୁଅକୁ କୋଳରେ ନେଇ ବୈରାଟୀଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଯମୁନାଜଲସଂପୂର୍ଣା ତତ୍ପଥେ ମଧ୍ଯଵର୍ତ୍ମନି । ଆସୀଦ୍ଘୋରା ମହାଦୀର୍ଘା ଗମ୍ଭୀରୋଦକପୂରଭାକ୍
ପଥରେ ଯମୁନା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଏବଂ ଗଭୀର ପାଣିର ବନ୍ୟା ଥିଲା ।
ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଟେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯମୁନାମଵଲୋକଯନ୍ । ଵସୁଦେଵୋଽପି ଦୁଃଖାର୍ତୋ ଵିଲଲାପାତିଚିଂତଯା
ଏହା ଦେଖି, କୂଳରେ ଦଢ଼ି ଯମୁନାକୁ ତକୁଥିବା ବସୁଦେବ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଵିଧିନାପି ହି ଵଂଚିତଃ । କଥମତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ଵୈରାଟୀଂ ନଂଦମଂଦିରମ୍
'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ଭାଗ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଇଛି; ଏଠି କିପରି ବୈରାଟୀ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିବି?'
ହରିଣା ତତ୍ର ସାନଂଦଂ ମାଯଯା ଵଂଚିତଃ ପିତା । କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ତଟେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯମୁନାମଵଲୋକଯନ୍
ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ମାୟାରେ, ପିତା ଖୁସିରେ ଠକାଯାଇଥିଲେ; କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ କୂଳରେ ଦଢ଼ି ଯମୁନାକୁ ତକୁଥିଲେ ।
ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ପୁନଃ ସାପି କ୍ଷଣାଜ୍ଜାନୁଵହାଭଵତ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟ ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ପ୍ରସ୍ଥାନମକରୋଦ୍ଯଥା
ସେ ଦେଖିଲେ, ତୁରନ୍ତ ଯମୁନା ଜଳ ଘୁଂଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଇଗଲା; ଏହା ଦେଖି ସେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ମାଯାଂ କୃତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥଃ ପିତୁରଂକାଜ୍ଜଲେଽପତତ୍ । ତଂ ପୁତ୍ରଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାହାକୃତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖିତଃ
ମାୟା ଦେଖାଇ, ଜଗନ୍ନାଥ ପିତାଙ୍କ କୋଳରୁ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ପୁଅକୁ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ବସୁଦେବ ଦୁଃଖରେ ହାହାକାର କଲେ ।
ମହୋପାଯଂ ପୁନଃ କର୍ତୁଂ ଵିଧିନା ତେନ ଵଂଚିତଃ । ତ୍ରାହି ମାଂ ଜଗତାଂ ନାଥ ସୁତଂ ରକ୍ଷ ସୁରୋତ୍ତମ
ପୁନିଥରେ ବଡ଼ ଉପାୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟରେ ହରାଇଗଲି। ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜନକକ୍ରଂଦିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଂସାରିଃ କୃପଯା ମୁହୁଃ । ଜଲକ୍ରୀଡାଂ ସମାଚର୍ଯ ପିତୁଃକ୍ରୋଡମଗାତ୍ପୁନଃ
ପିତାଙ୍କର କନ୍ଦା ଦେଖି, କଂସର ଶତ୍ରୁ କୃପାରେ ପୁଣିପୁଣି ପାଣିରେ ଖେଳିଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଂକୋରେ ଫେରି ଗଲେ।
ଯଥା ତେନ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗାମ ନଂଦମଂଦିରମ୍ । ସୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଶୋଦାଯୈ ସୁତାଂ ତସ୍ଯାଃ ସମାନଯତ୍
ଯେପରି ତିଁଠି, ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ନେଇ ଆସିଲେ।
ନିଜାଗାରଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯୈ ପ୍ରତ୍ଯର୍ପିତା ସୁତା । ଦେଵକୀ ଚ ପ୍ରସୂତେତି ଵାର୍ତା ପ୍ରାପ୍ତା ସୁରାରିଣା
ତାପରେ ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଖବର ଆସିଲା ଯେ ଦେବକୀ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଆନେତୁଂ ପ୍ରସ୍ଥିତା ଦୂତାଃ ସୁତଂ ଦୁହିତରଂ ତଦା । ଆଗତ୍ଯ କଂସଦୂତାସ୍ତେ ସୁତାଂ ନେତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ସେବେଳେ ପୁଅ ଓ ଝିଅକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଦୂତମାନେ ପଠାଯିଲେ। ସେମାନେ ଆସି, କଂସଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଝିଅକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ବଲାଦେନାଂ ସମାକୃଷ୍ଯ ଦେଵକୀ ଵସୁଦେଵଯୋଃ । କଂସଦୂତୈର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସା ଅର୍ପିତା ତୁ ସୁରାରଯେ
କଂସଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ଝିଅକୁ ଜୋରକରି ଧରିଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ଧୃତ୍ଵା ତାଂ ମହାରାଜଃ ସଭଯୋଽଭୂଦ୍ଦୁରାସଦଃ । ଶୁଦ୍ଧକାଂଚନଵର୍ଣାଭାଂ ପୂର୍ଣେଂଦୁସଦୃଶାନନାମ୍
ସେ ଝିଅକୁ ଧରି ରାଜା ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯିବା ଦୁର୍ଲଭ ହେଲା। ସେଠି ଝିଅର ମୁହଁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଂସୋ ହସଂତୀଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ଫୁରିତଲୋଚନାମ୍ । ଆଦିଦେଶାସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜହି ନୀତ୍ଵା ଶିଲୋପରି
କଂସ ହସୁଥିବା ଏବଂ ବିଜୁଳି ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଠି ଝିଅକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ, 'ତାକୁ ନେଇ ଶିଳା ଉପରେ ମାର'।
ଆଜ୍ଞାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାଽସୁରାସ୍ତେ ଵୈ ନିଷ୍ପେଷ୍ଟୁଂ ତାଂ ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ । ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଛୀଘ୍ରତଯା ଗୌରୀ ଜଗାମ ଶଂକରାଂତିକମ୍
ଆଦେଶ ପାଇ ଅସୁରମାନେ ଝିଅକୁ ଚେରିବାକୁ ଆଗେ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୌରୀ ବିଜୁଳି ଭଳି ତ୍ୱରିତ ହୋଇ ଶଂକରଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଗୌର୍ଯୁଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଶତ୍ରୁରୁତ୍ତମଃ । ନଂଦସ୍ଯ ନିଲଯେ ଗୁପ୍ତସ୍ତଵ ହଂତାଽସୁରୋତ୍ତମ
ଗୌରୀ କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି କେଉଁଠି ତୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁ ଅଛି। ତୋର ହନନକାରୀ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରରେ ଲୁଚିଛି, ହେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵୀ ଜଗାମ ନିଜମଂଦିରମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ କଂସୋ ରାଜା ସୁଦୁଃଖିତଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କଂସ ରାଜା ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଭଗିନୀଂ ପୂତନାମାହ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନଂଦମଂଦିରମ୍ । ଛଦ୍ମନା ତଂ ସୁତଂ ହତ୍ଵା ଗଚ୍ଛ ତେ ଵାଂଚ୍ଛିତଂ ବହୁ
ସେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ପୁତନାକୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ, ଚତୁରତାରେ ସେଇ ପୁଅକୁ ମାର, ତାପରେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଅନେକ କଥା ପାଇପାରିବ।'
ଦାସ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁଂ ହଂତୁଂ ମେ ଵ୍ରଜ ଶୀଘ୍ରତରଂ ଶୁଭେ । ଆଜ୍ଞାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାକ୍ଷସୀ ସା ଗୋକୁଲାଭିମୁଖଂ ଗତା
'ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଦେବି, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହେ ଶୁଭେ।' ଆଦେଶ ପାଇ ରାକ୍ଷସୀ ଗୋକୁଳ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ମାଯଯା ସୁଂଦରୀ ରୂପା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ତତ୍ର ଗୋକୁଲେ । ପଯୋଧରେ ଗରଂ ସା ତୁ ଧୃତ୍ଵା ହଂତୁମୁପାଗତା
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦରୀ ରୂପ ଧରି ସେ ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦୁଧଠାରେ ବିଷ ଧରି ସେ ମାରିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ।
ପଶୁପାନାଂ ଗୃହଦ୍ଵାରି ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଲକ୍ଷିତେତି ଚ । ଗତ୍ଵାଂତରୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଶିଶୁଂ ସ୍ତନଂ ଦତ୍ଵାପସଦ୍ଗତିମ୍
ଗୋପମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଅଲକ୍ଷିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଘରଭିତରକୁ ଯାଇ, ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଲେ, ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ତତସ୍ତୁ ଶକଟଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ତୃଣାଵର୍ତାଦିମର୍ଦନମ୍ । କାଲୀଯଦମନଂ କୃତ୍ଵା ଗତୋ ମଧୁପୁରୀଂ ତତଃ
ତାପରେ ଶକଟକୁ ଫିଙ୍ଗି, ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦଳି, କାଳିୟଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ସେ ମଥୁରାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା କଂସୋ ହତଃ କ୍ରୂରଃ କଂସମଲ୍ଲାନଜୀଜଯତ୍ । ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜନ୍ମଦିନଵ୍ରତମ୍
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, କ୍ରୁର କଂସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ କଂସଙ୍କ ମଲ୍ଲମାନେ ହାରିଗଲେ। ଏହିପରି ହେଲା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ବ୍ରତର କଥା, ହେ ରାଜା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାପାନି ନଶ୍ଯଂତି କୁର୍ଯାତ୍କିଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯ ଇଦଂ କୁରୁତେ ମର୍ତ୍ଯୋ ଯା ଚ ନାରୀ ହରେର୍ଵ୍ରତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠାରୁ ଅଧିକ କଣ ହେବ? ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ ଏହି ହରିଙ୍କ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମତୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମନ୍ଯତ୍ର ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ପୂର୍ଵଵିଦ୍ଧା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ତୃତୀଯାଷଷ୍ଠିରେଵ ଚ
ଏଠାରେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଅପୂର୍ବ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଇଚ୍ଛାମତାନୁସାରେ ସବୁ କିଛି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଗରୁ ଯେଉଁ ତିଥି ଭିନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମାନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ ମାନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଷ୍ଟମ୍ଯେକାଦଶୀଭୂତା ଧର୍ମକାମାର୍ଥଵାଂଚ୍ଛୁଭିଃ । ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସପ୍ତମୀସଂଯୁତାଷ୍ଟମୀ
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଏକାଠି ହେଲେ, କିମ୍ବା ସପ୍ତମୀ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଅଷ୍ଟମୀକୁ ସାବଧାନରେ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍।