ନୀତଂ ଚ ତଦ୍ଧନଂ ଭୂରି ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ପ୍ରଜାନାଂ ହି ରକ୍ଷକଃ ଶାସକୋଽସତାମ୍
ସେ ବହୁତ ଧନ ନେଇଛି; ଯଦି ଉଚିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆମ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଭୂପାଲୋ ମଂତ୍ରିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତିନମ୍ । ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷଃ କିମେଭିଃ କଥ୍ଯତେ ଶୃଣୁ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ପାଖରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏମାନେ କଣ କହୁଛନ୍ତି, ଶୁଣ।
ଶୀଘ୍ରମାନଯତଂ ପାପଂ ନୋଚେତ୍ତ୍ଵାଂ ଘାତଯାମ୍ଯହମ୍ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପାପିଷ୍ଠ ସାଧୂନାଂ ଶଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ତୁରନ୍ତ ଏହି ପାପୀକୁ ଆଣ। ନାହିଁଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ଉଠ, ଉଠ, ବଡ଼ ପାପୀ, ସାଧୁମାନଙ୍କ ଭଲ ହେଉ।
ପୀଡ୍ଯଂତେ ଵିଷଯେ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଜା ଦସ୍ଯୁଭିରୁଲ୍ବଣୈଃ । ସ ନୃପୋ ନରକଂ ଯାତି ତେଭ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚେନ୍ନ ରକ୍ଷତି
ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଆନ୍ତି, ସେ ରାଜା ଯଦି ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଚିଵଃ ସ ଶିଵେ ନୃପଃ । ଵେଗେନ ହଯମାରୁହ୍ଯ ପଦାତିଶତସଂଯୁତଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜା ଦୁହେଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଲେ, ସହିତେ ଶତଶଃ ପଦାତି ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଥିଲେ।
ଯଯୌ ଗୃହେ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ତସ୍ଯ ବଂଧୂନପୃଚ୍ଛତ । ମୁକୁଂଦଃ କେନ ନିହତଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂତ ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ମୁକୁନ୍ଦ କିଏ ମାରିଲେ? ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।'
ତଂ ପାପଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ଶାସନାଦ୍ଭୂପତେରହମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ମଂତ୍ରିଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ଵିପ୍ରବାଂଧଵାଃ
'ମୁଁ ଏହି ପାପୀକୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି।' ନାରଦ କହିଲେ — ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିପ୍ରବାଂଧଵା ଊଚୁଃ - ଚଂଡକେନ ହତୋ ମଂତ୍ରିନ୍ମୁକୁଂଦୋ ନାପିତେନ ହି । ଇଦଂ ପଲାଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯୋଷ୍ଣୀଷଂ ପପାତ ଵୈ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କହିଲେ — 'ମନ୍ତ୍ରୀ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ନାପିତ ମାରିଛି। ସେ ପଳାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଗଡ଼ି ପଡ଼ିଗଲା।'
ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଚକ୍ଷୁଷା ଵଧ୍ଵା ମୁକୁଂଦସ୍ଯୈଵ ସୋଘକୃତ୍ । କିଂ କୁର୍ମସ୍ତେନ ପାପେନ ମଜ୍ଜିତାଃ ଶୋକସାଗରେ
ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଜଣେଇ ଜଣେଇ ନାରୀ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ପାପୀକୁ ଆମେ କଣ କରିବା? ଆମେ ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ବଂଧୂନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହି । ସ ମଂତ୍ରୀ ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନାପିତସ୍ଯ ଗୃହଂ ଯଯୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସେହି ପାପୀ ନାପିତଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଅଶ୍ଵାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ତରସା ତଦ୍ଗୃହଂ ସ୍ଵଯମାଵିଶତ୍ । କତିଭିଃ ପତ୍ତିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଶଯାନଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ହ
ଘୋଡ଼ାରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, ସେ ନିଜେ କିଛି ସେନା ସହିତ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ନାପିତକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ପତ୍ତଯସ୍ତୁ ତଦାଜ୍ଞପ୍ତାଃ କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ତଲ୍ପାଦୁତ୍ଥାପଯାମାସୁସ୍ତଂ ପାପଂ ନାପିତାଧମମ୍
ସେନାମାନେ ଆଦେଶ ପାଇ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ସେହି ମୁଖ୍ୟ ପାପୀ ନାପିତକୁ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠେଇଲେ।
କିଂ କିମିତ୍ଯେଵ ସଂଜଲ୍ପନ୍ନେତ୍ରେ ଉନ୍ମୀଲଯତ୍ଯସୌ । ଯାଵତ୍ସ ନାପିତଃ ପାପସ୍ତାଵତ୍ତଂ ଦଦୃଶେ ପୁରଃ
ନାପିତ 'କଣ, କଣ?' ବୁଲି କହି, ଆଖି ଖୋଲିଲେ। ସେ ପାପୀ ନାପିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲା।
ସଂସ୍ମରଂତଂ ନିଜଂ କର୍ମ ରାତ୍ରୌ ଯତ୍କୃତଵାନଘମ୍ । ଅଧୋମୁଖଃ କ୍ଷଣଂ ତସ୍ଥୌ ପଶ୍ଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତଂ ଯମମ୍
ସେ ରାତିରେ କରିଥିବା ନିଜ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେପକାଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଯମକୁ ଦେଖିଲେ।
ଗ୍ରାହଯିତ୍ଵା ଚ ସଚିଵସ୍ତଂ ପାପଂ ଚ ସ୍ଵପତ୍ତିଭିଃ । ନିନାଯ ନୃପତେଃ ପାର୍ଶ୍ଵମିତି ଚୋଵାଚ ଭୂପତିମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସେନାମାନେ ସହିତ ଧରି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆନୀତୋ ବ୍ରହ୍ମହା ରାଜନ୍ନଯଂ ଚଂଡକ ନାପିତଃ । ଯଦାଜ୍ଞାପଯସି ସ୍ଵାମିଂସ୍ତରସା ତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍
'ହେ ରାଜା, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ଚଣ୍ଡକ ନାପିତ। ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ତାହା ତୁରନ୍ତ କରିବି।'
ରାଜୋଵାଚ- ଧର୍ମଜ୍ଞ ସଚିଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ । ଇଯଂ ସରିଦ୍ଵରା ଯୁଷ୍ମଂଶ୍ଚଂଦ୍ରଭାଗାତ୍ର ନିର୍ମଲାଃ
ରାଜା କହିଲେ — 'ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ରୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ତ୍ଯଜଂତି ଯେଽତ୍ର ଵୈ ପ୍ରାଣାଲ୍ଲଁଭଂତେ ତେ ସୁରାସ୍ପଦମ୍ । ଅତ ଏଷ ନ ହଂତଵ୍ଯଃ ପାପାତ୍ମା ହ୍ଯତ୍ର ନାପିତଃ
'ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଠି ଏହି ପାପୀ ନାପିତକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ପଂଚକୋଶାଂତରେ ହ୍ଯସ୍ଯା ମର୍ଯାଦାଯା ବହିର୍ଯଦି । ନରକାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ହ୍ଯେଷ ବ୍ରହ୍ମହା ଯାତୁ ମା ଚିରମ୍
'ଏହି ନଦୀର ସୀମା ପାଞ୍ଚ କୋଶ ଦୂରେ, ମର୍ୟାଦା ବାହାରେ ଯଦି ଯାଏ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ନରକକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଉ।'
ନାରଦୋଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵୈ ରାଜ୍ଞା ସ ରାଜନ୍ମଂତ୍ରିସତ୍ତମଃ । ଶ୍ଵପଚାନ୍ପ୍ରେରଯାମାସ ହଂତୁଂ ତଂ ଭୂପଶାସନାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ, ମହାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ୱପଚମାନେଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେହି ନାପିତକୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ଶ୍ଵପଚାସ୍ତେ ତମୁନ୍ନୀଯ ଚଂଦ୍ରଭାଗାପରେ ତଟେ । ଯୋଜନଦ୍ଵଯଭୂଭାଗଂ ଚିଚ୍ଛିଦୁସ୍ତସ୍ଯ ମସ୍ତକମ୍
ଶ୍ୱପଚମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାର ଅପର ପାରକୁ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ସ ପାପୋ ମାରଵେ ଦେଶେ ସର୍ପୋଽଭୂତ୍କାଲଵିଗ୍ରହଃ । ଧଵକୋଟରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଵିଷଜ୍ଵାଲାକରାନନଃ
ସେହି ପାପୀ ମାର ଦେଶରେ ସର୍ପ ହେଲା, କାଳର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲା, ଧବ ଗଛର ଗୁହାରେ ରହୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବିଷର ଅଗ୍ନି ଝରୁଥିଲା।
ସ ଶୁଷ୍କୋ ଧଵଵୃକ୍ଷସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଫୂତ୍କାରଵହ୍ନିନା । ତଥା ତପନତାପେନ ସରସୋଽପି ଯଥା ହ୍ରଦଃ
ଯେପରି ଶୁଖିଲା ଧବ ଗଛକୁ ଆଗ୍ନିର ତୀବ୍ର ଝୋକାରେ ଦହିଯାଏ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଏକ ହ୍ରଦ ଶୁଖିଯାଏ,
ଗମନାତ୍ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଵୃକ୍ଷମୂଷରମ୍ । ଉଚ୍ଛିଦ୍ଯ ତୃଣଜାତାଦି ଜାତଂ ପଶ୍ଵହିତଂ ତଦା
ସେହିପରି, ସେ ପାପୀ ଯାଉଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଉଜଡ଼ ହୋଇଗଲା, ଗୋଉଠାରେ ଲାଗୁଥିବା ସମସ୍ତ ଘାସ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତତ୍ର ଜାତୁ ସମାଯାତଃ ସାର୍ଥୋ ଦକ୍ଷିଣଦେଶତଃ । ନାରାଯଣାଶ୍ରମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ବଦର୍ଯାଖ୍ଯଂ ଶିଵେ ନୃପ
ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ ଦଳ ଆସିଲା, ଓ ତାହା ନାରାୟଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ବଦରୀକୁ ଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରୈକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ସାର୍ଥେସଂମୀଲିତଃ ପଥି । ନିଶ୍ଛିଦ୍ରାଂ କାଷ୍ଠମଂଜୂଷାଂ ପିତୃମାତ୍ରସ୍ଥିସଂଯୁତାମ୍
ସେଠାରେ, ସେ ବାଣିଜ୍ୟ ଦଳରେ ଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାସ୍ତାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କର ଅସ୍ଥି ରଖାଯାଇଥିବା, ଛିଦ୍ର ନଥିବା ଏକ କାଠର ବୋକ୍ସ ବୋହିଯାଉଥିଲେ।
ସ୍କଂଧେନ ଧାରଯନ୍ଯାତି ତାନି ପାତଯିତୁଂ ନୃପ । ଗଂଗାଂଭସି ମହାଭାଗ ପାପିନାମପି କାମଦେ
ସେ ବୋକ୍ସଟି କନ୍ଧରେ ରଖି, ହେ ମହାଭାଗ, ସେହି ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଇଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽପ୍ଯାଗତସ୍ତତ୍ର ଵନେ ଯତ୍ରାସ୍ତି ସ ଭୁଜଂଗମଃ । ଵିଵିକ୍ତେ କ୍ଷିପ୍ଯ ମଂଜୂଷାଂ ଶଲାକାଲୋହନିର୍ମିତାମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସାପ୍ ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଲାଗିଥିବା ବୋକ୍ସଟି ରଖିଲେ।
ଅଥାଗତ୍ଯ ଭୁଜଂଗୋଽସୌ ଶଲାକାଂ ଫଣଯାଘଟତ୍ । କିଂଚିଦୁଦ୍ଧାଟିତାଯାଂ ସ ମଂଜୂଷାଯାଂ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ସେ ସାପ୍ ଆସି, ତାଙ୍କର ଫଣାରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡକୁ ଠୁକିଲେ, ବୋକ୍ସଟି କିଛି ଖୋଲିଯିବା ସହିତ ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁନଃ ଶଲାକା ସ୍ଵଂସ୍ଥାନମାଗତାଥ ସ କୁଂଡଲୀ । ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଥୌ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ମଂଜୂଷାଯାଂ ଵିଷୋଲ୍ବଣଃ
ପୁଣି ଦଣ୍ଡଟି ତାହାର ଅସଳ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା, ଏବଂ ସେ କୁଣ୍ଡଳୀ ମାରିଥିବା ସାପ୍ ବୋକ୍ସ ଭିତରେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।