ଉକ୍ତଵାଂସ୍ତୌ ଯଦା ଵିପ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଜାତହର୍ଷକୌ । ପୁତ୍ରାଯାକାରଣଂ କୃତ୍ଵା ଗତାଵେତୌ ବହିଃ କ୍ଷଣାତ୍
ମୁନି ଏହିପରି କହିବା ସହିତ, ସେଇ ଦୁଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ବାହାରକୁ ଗଲେ।
ମୁନେର୍ଵଚନସିଦ୍ଧିତ୍ଵାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଲୋଚନଂ ତଯୋଃ । ଆଲୋକଂ ତୁ ଗତଂ ତୂର୍ଣଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ଶନାଦପି
ସେ ମୁନିଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥାର ଫଳରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଗଲା, ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଘଟିଗଲା।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମୁଖପଦ୍ମଂ ତୌ ଲୋଚନୈରଲିସଂନିଭୈଃ । ପୀତ୍ଵା ମୁନିଂ ଚିରଂତଂ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେମାନେ ମଧୁମକୁ ଭଳି ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ପୁଅଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଉଠିଲେ; ପୁନି ପୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପ୍ରୋଚତୁର୍ଵଚନଂ ଵିପ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ପ୍ରିଯଵାଦିନୌ । ଅହୋ ମୁନେ ଜୀଵଦାନମାଵଯୋଃ ସୁକୃତଂ କିଲ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଭଳିଭଳି କଥା କହି କହି ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଆମର ଜୀବନ ଫେରାଇଦେଲେ; ଏହି ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ।'
ତଯୋରେଵ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ମୁନିଃ କରୁଣାର୍ଣଵଃ । ଦତ୍ଵାଶିଷଂ ଚ ତୌ ଵିପ୍ର ଜଗାମ ନିଜମାଶ୍ରମମ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ କରୁଣାମୟ ମୁନି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମୁନିଃ କରଗତଂ ଚୈଵ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ତପସ୍ତେପେ ମହାଭାଗୋ ଦୈଵତୈରପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଏହି ମହାମୁନି, ନିଜ ହାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଧରି, ଏମିତି ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କିଂଚିତ୍କାଲେ ଗତେ ଵିପ୍ର ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽଭଵତ୍ସୁତଃ । ସୁଂଦରୋ ରାଜଯୋଗ୍ଯଶ୍ଚ ଇଂଦୁଃକ୍ଷୀରନିଧାଵିଵ । ପୁତ୍ରୋତ୍ସଵେ ସୋଽପି ଵିପ୍ର ରାଜା ଦତ୍ଵା ଧନାନି ଵୈ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ହେଲା—ସେ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଧର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ। ପୁଅ ଜନ୍ମର ଉତ୍ସବରେ, ସେ ରାଜା ବହୁତ ଧନ ଦାନ କଲେ।
ବୁଭୁଜେ ଦେଵଵଦ୍ଭୂମ୍ଯାଂ ଵିଶୋକୋ ଜାତକୌତୁକଃ । ଵିପ୍ରାନ୍ପାଲଯତେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ଦତ୍ଵା ଧନାନ୍ଯପି
ସେ ରାଜା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଭଵନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପଠଂତି ଯେଽତ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶୃଣ୍ଵଂତି ଵିପ୍ରତଃ କଥାମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି କଥାକୁ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତି—
ଆଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ଲୋକମେକଂ ଵା ଗଚ୍ଛଂତି ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍
ଏହି କଥାର ଏକଟି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ସୂତ ତସ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଚୋଦ୍ଧରସ୍ଵ ମହାର୍ଣଵାତ୍
ଶୌନକ କହିଲେ— 'ହେ ସୂତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ, ଏହି ମହାସାଗରରୁ ଏହାକୁ ଉଠାଇ ଦେଖା।'
ସୂତ ଉଵାଚ- କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା କରୋତି ଯୋ ନରଃ । ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି କୁଲକୋଟିଯୁତୋ ଦ୍ଵିଜ
ସୂତ କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ମଣିଷ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀକୁ ଭକ୍ତିସହିତ କରେ, ସେ ଶେଷରେ ଅନେକ ପିଢ଼ି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରକୁ ଯାଏ।'
ଅଷ୍ଟମୀ ବୁଧଵାରେ ଚ ସୋମେ ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ରୋହିଣୀଋକ୍ଷସଂଯୁକ୍ତା କୁଲକୋଟିଵିମୁକ୍ତିଦା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଅଷ୍ଟମୀ ବୁଧବାର କିମ୍ବା ସୋମବାରରେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏହା ଅନେକ ପରିବାରକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମହାପାତକସଂଯୁକ୍ତଃ କରୋତି ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚାଂତେ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ କରୋତି ନରାଧମଃ । ଇହ ଦୁଃଖମଵାପ୍ନୋତି ସ ପ୍ରେତ୍ଯ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପାଳନ କରେନି, ସେ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ଯାଏ।
ନ କରୋତି ଚ ଯା ନାରୀ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତମ୍ । ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ ତୁ ସା ମୂଢା ନରକଂ ଯାତି ଦାରୁଣମ୍
ଯେଉଁ ନାରୀ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ କରେନି, ସେ ମୂଢ଼ା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀଦିନେ ଯୋ ଵୈ ନରୋଽଶ୍ନାତି ଵିମୂଢଧୀଃ । ମହାନରକମଶ୍ନାତି ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଯିଏ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମୂଢ଼ମତି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଭୋଗ କରେ; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଦିଲୀପେନ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
ପୂର୍ବେ ଦିଲୀପଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଦିଲୀପ ଉଵାଚ- ଭାଦ୍ରେ ମାସ୍ଯସିତାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ମହାମୁନେ
ଦିଲୀପ କହିଲେ: ଭାଦ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁଦିନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏହା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମହାମୁନି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
କଥଂ ଵା ଭଗଵାନ୍ଜାତଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ଦେଵକୀଜଠରେ ଵିଷ୍ଣୁଃ କିଂ କର୍ତୁଂ କେନ ହେତୁନା
ଭଗବାନ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ?
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଵତେ କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ କାହିଁକି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଆସିଲେ, ତାହା ତୁମକୁ କହିବି।
ପୁରା ଵସୁଂଧରା ହ୍ଯାସୀତ୍କଂସାଦିନୃପପୀଡିତା । ସ୍ଵାଧିକାରପ୍ରମତ୍ତେନ କଂସଦୂତେନ ତାଡିତା
ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀ କଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲା, କଂସଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତାକୁ ମାଡ଼ିଥିଲେ।
କ୍ରଂଦତୀ କ୍ରଂଦତୀ ସା ତୁ ଯଯୌ ଘୂର୍ଣିତଲୋଚନା । ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଦେଵେଶ ଉମାକାଂତୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ସେ ପୃଥିବୀ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଉମାଙ୍କ ପତି, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
କଂସେନ ତାଡିତା ନାଥ ଇତି ତସ୍ମୈ ନିଵେଦିତୁମ୍ । ବାଷ୍ପଵାରୀଣି ଵର୍ଷଂତି ଵିଵର୍ଣା ସାଵିମାନିତା
‘ନାଥ, ମୁଁ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିଯାଇଛି’ ବୋଲି ଜଣାଇବା ପାଇଁ, ସେ ଅପମାନିତ ଓ ମୁହଁ ମଲିନ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଧାରା ଝରାଇଲେ।
କ୍ରଂଦଂତୀଂ ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ କୋପେନ ସ୍ଫୁରିତାଧରଃ । ଉମଯାସହିତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଵୃଂଦୈରନୁଵ୍ରତଃ
ତାଙ୍କୁ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଠୋଠ କମ୍ପିତ ହେଲା; ଉମାଙ୍କ ସହ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଶିବ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଆଜଗାମ ମହାଦେଵୋ ଵିଧାତୃଭଵନଂ ରୁଷା । ଗତ୍ଵା ଚୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କଂସଧ୍ଵଂସନହେତଵେ
ମହାଦେବ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, କଂସଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପାଯଃ ସୃଜ୍ଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭଵତା ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ । ଐଶ୍ଵରଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଂତୁଂ ପ୍ରାହ କୃତାତ୍ମଭୂଃ
‘ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଏହାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର’ ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଯିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦେ ଯତ୍ର ଵୈକୁଂଠଃ ସୁପ୍ତୋଽସ୍ତି ଭୁଜଗୋପରି । ହଂସପୃଷ୍ଠଂ ସମାରୁହ୍ଯ ହରେରଂତିକମାଯଯୌ
ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷୀରସାଗର ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ ନାଗଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଚ ତଂ ଧାତା ଦେଵଵୃଂଦୈର୍ହରାଦିଭିଃ । ସଂଯୁକ୍ତଃ ସ୍ତୂଯତେ ଵାଗ୍ଭିଃ କୋମଲଂ ଵାଗ୍ଵିଦାଂଵରଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ପଟୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମଃ କମଲନେତ୍ରାଯ ହରଯେ ପରମାତ୍ମନେ । ଜଗତଃ ପାଲଯିତ୍ରେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାଂତ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
କମଳନୟନ ହରି, ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।