ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତାଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତାଃ । ବଲାତ୍କାରେଣ ତଦ୍ଗେହେ ସୁଵର୍ଣାନି ଚ ତତ୍ଯଜୁଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦୂତମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଶକ୍ତିବଳେ ସେମାନେ ସୁନା ତାଙ୍କ ଘରେ ରଖିଦେଲେ।
ଯଦା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରଂ କିଲ ତେ କ୍ରୁଧା । ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋଭୂତ୍ଵା ରୁଦନ୍ପ୍ରୋଵୋଚ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି, କାନ୍ଦିକି, କହିଲେ—
ପୁତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରଂ ମେ ହିତ୍ଵାନ୍ଯଂ ପୁତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍ । ନଯତେତି ଵଚୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵକ୍ତ୍ରେନାଯାତି ହେ ଜନାଃ
‘ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ପରେ ଆଉ ଜଣେ ଭଲ ପୁଅକୁ ନେଇଯିଅ, କିନ୍ତୁ ଏପରି କଥା ମୋ ମୁଁହେଁ କହିପାରିବିନାହିଁ, ହେ ଲୋକମାନେ।’
ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ରୁଦତୀଂ ସତୀମ୍ । ପ୍ରୋଚୁର୍ଦୂତାଃ କନୀଯାଂସଂ ପୁତ୍ରଂ ଦେହୀତି ସତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୂତମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ସତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ଦିଅ, ହେ ମହିଳା।’
ତେଷାମିତି ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭୂମିତସ୍ତଦା । ପପାତ ଵାତ୍ଯଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ରଂଭେଵ ଭୃଶଦୁଃଖିନୀ
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତକ୍ଷଣାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ବଡ଼ ବାତ୍ୟାରେ ରମ୍ଭା ଭଳି।
ମୁଦ୍ଗରଂ ସା ସମାଦାଯ ମୌଲୌ ଚାତାଡଯଦ୍ବଲାତ୍ । କନିଷ୍ଠଂ ମତ୍ସୁତଂ ଦୂତା ନାପି ଦାସ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା
ସେ ଏକ ମୁଠି ନେଇ ଜୋରକରି ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ମାଡ଼ିଲେ। ‘ମୁଁ କେବେ ବି ମୋର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ଦୂତମାନେ ପାଖକୁ ଦେଇପାରିବିନାହିଁ।’
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମଧ୍ଯମଃ ସୁତଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନଯାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପିତରୌ ରୁଦନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ବିନୟରେ ଭରିଯାଇ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କାନ୍ଦିକି କହିଲେ—
ମାତା ଯଦି ଵିଷଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତ୍ରା ଵିକ୍ରୀଯତେ ସୁତଃ । ରାଜା ହରତି ସର୍ଵସ୍ଵଂ କସ୍ତତ୍ର ପାଲକୋ ଭଵେତ୍
‘ମାଁ ବିଷ ଦେଇଦେଲେ, ବାପା ପୁଅକୁ ବେଚିଦେଲେ, ରାଜା ସବୁକିଛି ହଡ଼ି ନେଇଲେ—ତେବେ ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କିଏ ରହିଯିବ?’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ସୁତୋ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ପିତରୌ ସହ । ଦୂତୈର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୈ ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି କହି, ସେ ପୁଅ ତାଙ୍କର ମାତାପିତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଦୂତମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଦୀକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ପୁତ୍ରଵିଚ୍ଛେଦକ୍ଲିଷ୍ଟମାନସୌ । ରୁଦିତ୍ଵା ଚ ରୁଦିତ୍ଵା ଚ ଅଂଧଭାଵଂ ପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଅ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅନେକ ଥର ରୋଇ ରୋଇ, ଶେଷରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥ ତେ ପଥ୍ଯଗଚ୍ଛଂତ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୁନେଃ କିଲ । ଆଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ଚ ସେଵିତଂ ମୃଗଶାଵକୈଃ
ପଥେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଛୋଟ ମୃଗଶାବକ ରହିଥିଲେ।
ସ ମୁନୀ ରାଜପୁରୁଷାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଦରମ୍ । କେ ଯୂଯଂ ହୋ କୁତ୍ର ଗତା ଯଥାକା ଵୃତ୍ତିରୁଚ୍ଯତାମ୍
ମୁନି ରାଜାଙ୍କ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖି ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ।"
ରାଜଦୂତା ଊଚୁଃ- ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଵିପ୍ର ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରୋ ନ ଜାଯତେ । ତଦର୍ଥଂ ନରମେଧାଖ୍ଯେ ଯଜ୍ଞେ ରାଜା ସୁଦୀକ୍ଷିତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦୂତମାନେ କହିଲେ— "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାଜାଙ୍କର କୌଣସି ପୁଅ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ନରମେଧ ନାମକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି।"
ନଯାମସ୍ତତ୍ର ବଲ୍ଯର୍ଥମିମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକମ୍ । ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରଃ ସଦଯୋଽଭଵତ୍
"ଆମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିଲାକୁ ବଳି ଦେବା ପାଇଁ ନେଉଛୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଉପଜିଲା।
ପ୍ରାଣା ମମାପି ଗଚ୍ଛଂତୁ ସୁଖୀ ଭଵତୁ ବାଲକଃ । ବାଲକାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜାର୍ଥେ ଚ ସ୍ଵାମ୍ଯର୍ଥେ ଯେ ଜନା ଇହ
"ମୋର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଯିବ, ଯାଉ। ପିଲାଟି ସୁଖୀ ହେଉ। ଯେଉଁମାନେ ପିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ଦେଇଦିଅନ୍ତି—"
ତ୍ଯଜନ୍ତି ତୃଣଵତ୍ପ୍ରାଣାଂସ୍ତେଷାଂ ଲୋକାଃ ସନାତନାଃ । ଵିମୃଶ୍ଯେତି ମୁନିଃ ସ୍ଵାଂତେ ସ ପ୍ରୋଵାଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ
"—ସେମାନେ ଚିରକାଳର ଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବି, ମୁନି ନିଜ ମନରେ ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।"
ଯଜ୍ଞେ ବଲିଂ ସମାଦାତୁମିମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣବାଲକମ୍ । ହିତ୍ଵା ମାଂ ନଯଥାଥାଶୁ ହ୍ଯଯଂ ବାଲକ ଉତ୍ତମଃ
"ଯଦି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିଲାକୁ ବଳି ଦେବାକୁ ହେବ, ତେବେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଉତ୍ତମ ପିଲାକୁ ନେଇଯାଅ।"
ସଂସାରେ ଜନ୍ମସଂପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଲବ୍ଧଂ ସୁଖମତ୍ର ଚ । ଅନେନ ବାଲକେନାପି ମରିଷ୍ଯତି କଥଂ ତ୍ଵଯମ୍
"ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ସୁଖ ପାଏନାହିଁ। ଏହି ପିଲାଟି ମଧ୍ୟ ଏକଦିନ ମରିଯିବ—ସେ କିପରି ଏହାରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବ?"
ଆଗତେଽସ୍ମିନ୍ଗୃହାଦ୍ଦୂତାଃ ପିତରାଵସ୍ଯ ଦୁଃଖିତୌ । ହତଭାଗ୍ଯୌ ଗତୋ ନୂନଂ ଯମସ୍ଯେଵ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
"ଏବେ ଦୂତମାନେ ଏଠାରେ ଆସିପାରିବା ପରେ, ଏହି ପିଲାର ମାତାପିତା ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହୋଇ, ଯେପରି ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ହୋଇଗଲେ।"
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତାଃ ପ୍ରୋଚୁରଥ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଭୂପାଲସ୍ଯ ଵିନାଜ୍ଞାଂ ଵୈ ଦୀନନାଥସ୍ଯ ଭୂସୁର
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ନାଥ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା, ଆମେ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ, ଏତେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଅଛନ୍ତି, ନେଇଯିବୁ?"
ନେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ପଲିତଂ ପ୍ରାଜ୍ଞ ନେଷ୍ଯାମୋ ହି କଥଂ ଵଯମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ଦୂତା ଜଗ୍ମୂ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୀଂ ତଦା
"ଆପଣ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିବାରୁ, ଆମେ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ନେଇଯିବୁ?" ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୂତମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ମୁନିର୍ଦୂତସଂଘୈଶ୍ଚ ଗତଵାନ୍ଯଜ୍ଞମଂଦିରମ୍ । ରାଜାନଂ କଥଯାମାସୁର୍ଦୂତା ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ମୁନି ଦୂତମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ। ଦୂତମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଶଂକିତମନାଃ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ସ ତମ୍ । ମୁନେ ଯଦ୍ଯପି ମେ ଯଜ୍ଞେ କୃତେ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା ଏବଂ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁନି, ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବି, ତେବେ ମୋ ପୁଅ ହେବ କି?"
ବଲିଂ ଵିନାପି ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତଦା ଵିପ୍ରସୁତଂ ନଯ
"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳି ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ।"
ମୁନିରୁଵାଚ- ଯଜ୍ଞେ ତ୍ଵଯା କୃତେ ରାଜନ୍ମହାପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅତ୍ର ତେ ସଂଶଯୋ ମା ଭୂଦମୋଘମପି ଦର୍ଶନମ୍
ମୁନି କହିଲେ— "ରାଜା, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଡ଼ ପୁଅ ପାଇବ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖନିଅ। ମାତ୍ର ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ବ୍ଫଳ ହେବ ନାହିଁ।"
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାତ୍ଯଂତସହର୍ଷକଃ । ଚକ୍ରେ ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ଯଜ୍ଞେ ସମସ୍ତୈର୍ମୁନିଭିଃ ସହ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଲେ।
ଅଥାତଃ ସ ମୁନିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସୁତଂ ଚ ତମ୍ । ଗୃହ୍ଯ ଦଶପୁରଂ ନାମ ନଗରଂ ଗତଵାଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇ, ଦଶପୁର ନାମକ ନଗରକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଭଵନଂ ତସ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଚ ଉକ୍ତଵାନ୍ଵଚନଂ ମୁନିଃ । ଗୃହେ ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠସେ ଵିପ୍ର ତିଷ୍ଠାମି ମୃତଵନ୍ମୁନେ
ସେ ମୁନି ତାଙ୍କର ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହିପରି କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତୁମ ଘରରେ ମୃତ ଲୋକ ପରି ରହୁଛ।'
ରାଜା ବଲେନ ମେ ପୁତ୍ରଂ ନୀତଵାନ୍କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ପୁତ୍ରେ ଗତେ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ର ଦଂପତ୍ଯୋରାଵଯୋଃ ପୁନଃ
'ରାଜା ଜୋରକରି ମୋର ପୁଅକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି—ମୁଁ କଣ କରିବି? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଅ ଚାଲିଗଲାପରେ, ମୁଁ ଓ ମୋର ଜଣେ ଝିଅ ଦୁହେଁ—'
ଗତାନି ଚାଂଧଭାଵଂ ଵୈ କ୍ରଂଦନୈର୍ଲୋଚନାନ୍ଯପି । ଅଥାସୌ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଃ ପୁତ୍ରଂ ପଶ୍ଯ ନଯେତି ଚ
'—କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ଆମର ଦୁଇଁ ଚକୁ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଛି। ତେବେ ସେ ମହାମୁନି କହିଲେ, "ତୁମ ପୁଅକୁ ଦେଖ, ଚଳ।"'