ଦୁହିତୁଃ ସଦନଂ ଯାତୁଂ ନିଃସସାର ଗୃହାଗତଃ । ତତ୍ରୈଵ ସରସୀକୂଲେ ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ ଦୁଃଖିନୀ
ଘରକୁ ଆସି, ସେ ଝିଅଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାହାରିଲେ । ସେଠାରେ ଝିଅ ସରୋବର କୂଳରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ତଥୈନାଂ ଚ ସମାନୀତାଂ ଯଥା ସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ତଥୈଵ ପୂଜଯାମାସ ମାତୃସ୍ନେହାତ୍ପତିଵ୍ରତା
ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଭାବରେ ଆଣିଥିବା ପରେ, ପତିବ୍ରତା ଜଣେ ମାତୃସ୍ନେହରୁ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵିପ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାସରମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ଯାମାବାଲା କାରଯିତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚ ମାତରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ୟାମାବାଳା ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ କରାଇବେ ।
ତସ୍ଯା ମାତା ଦରିଦ୍ରାଣି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈକାଂତିକେପି ଚ । ଶାଵକାନାଂ ତୁ ଚୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୋପସମନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦରିଦ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଝିଅମାନଙ୍କ ଉଠା ଖାଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ ।
ଇଂଦିରାଯାସ୍ତୃତୀଯାନି ଵାସରାଣି ଗତାନ୍ଯପି । ଚତୁର୍ଥଵାସରେ ତାଂ ତତ୍କାରଯାମାସ ସା ଦୃଢମ୍
ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ବ୍ରତର ତିନି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରତ କରାଇଲେ ।
ଆଗତା ନଗରଂ ସା ଵୈ ରାଜ୍ଞୀ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯମିଂଦିରାଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ତାପରେ ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକା ସେହି ସହରକୁ ଆସି, ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ କୃପାରେ ସେଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଘର ଦେଖିଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ଚ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କଦାଚିତ୍ସମଯେ ପୁନଃ । ମାତୁର୍ଗୃହଂ ଗତା ଚାଥ ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ ଏକ ସମୟରେ ଶ୍ୟାମାବାଳା ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲାଂ ତତୋ ଦୂରାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂକୁପିତା ଚ ସା । ନ ପଶ୍ଯାମି ମୁଖଂ ତସ୍ଯା ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଲକ୍ଷିତା ସ୍ଥିତା
ତାପରେ ଦୂରରୁ ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି ନାହିଁ', ବୋଲି ଚୁପ୍ଚାପ ଅଲଗା ହୋଇ ରହିଲେ ।
ଗତ୍ଵା ଗୃହାଂତରାଲଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୈଂଧଵଂ ଚ ସା । ଆଗତା ସ୍ଵଗୃହଂ କିଂଚିତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀସମାଶ୍ରିତମ୍
ଘରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶକୁ ଯାଇ, ସେ ଲୁଣ ନେଇ ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, କିଛି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପା ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲା ।
ରାଜା ସ୍ଵାମୀ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ପତିଦେଵତାମ୍ । କିମାନୀତଂ ତ୍ଵଯା କାଂତେ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ପତି, ସେ ସତୀ ଓ ପତିଦେବତାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ କଣ ଆଣିଛ?' ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ ।
କାଂତୋଵାଚ- ରାଜ୍ଯସାରଂ ସମାନୀତଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ଭୋଜନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ପାକଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଲଵଣଂ ଵିନା
ପ୍ରିୟା କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାଜ୍ୟର ସାର ଆଣିଛି; ଭୋଜନବେଳେ ଦେଖେଇବି ।' ଏଭଳି କହି, ସେ ତାପରେ ଲୁଣ ବିନା ଖାଦ୍ୟ ପକାଇଲେ ।
ଅନ୍ନାଦିକଂ ତତୋ ଦତ୍ଵା ମାଲାଧରାଯ ଭୂଭୁଜେ । ତତୋ ମାଲାଧରୋ ରାଜା ଵ୍ଯଂଜନଂ ଲଵଣଵର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ ଅନ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ମାଳାଧର ରାଜାଙ୍କୁ ପରିବେଶନ କଲେ । ତାପରେ ମାଳାଧର ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଭୋଜନରେ ଲୁଣ ନାହିଁ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈଗୁଣ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜ୍ଯସାରଂ ଦଦୌ ଚ ସା । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ରାଜା ଭୋଜନଂ କୃତଵାନ୍ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଭୋଜନ କରି, ଦୋଷମୁକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ସାର ଦେଲା। ତାପରେ ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ପ୍ରଶଶଂସ ଚ ତାଂ ନାରୀଂ ଧନ୍ଯାଧନ୍ଯା ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚ ଯା ନାରୀ ନ କରୋତି ମହାଦରାତ୍
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କରି, 'ଧନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟବତୀ' ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତକୁ ଯିଏ ମହାମାନ୍ୟତା ସହିତ କରେନାହିଁ—
ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ସା ନାରୀ ଦରିଦ୍ରା ଦୁର୍ଭଗା ଭଵେତ୍ । ଇଦଂ ଯା ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠେଦ୍ଯୋ ଵା ସମାହିତଃ
ସେ ନାରୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଅଭାଗି ହେବେ। ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼େ—
ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଲୋକଂ ଲଭେଚ୍ଚ ସଃ । ଇମାଂ ଵ୍ରତକଥାଂ ଯା ତୁ ନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରିଯତେ ଵ୍ରତମ୍ । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତଫଲଂ ଚୈଵ ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇବେ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣିନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରତର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋ ସୂତ ଚାନ୍ଯେନ ଗତପାତକଃ । ନରୋ ଯାତି ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ସୂତ, ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାରଣରୁ ପାପମୁକ୍ତ ମଣିଷ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଉଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଧନୈଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣୈର୍ଵାପି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ରକ୍ଷାଂ କରୋତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ସୂତ କହିଲେ— 'ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଉଛନ୍ତି।'
ପୁରା ରାଜା ଦୀନନାଥୋ ଦ୍ଵାପରେ ସଂଜ୍ଞକେ ଯୁଗେ । ଆସୀଦପୁତ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସ ତୁ ଯାଜକଃ
ପୂର୍ବେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦୀନନାଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭଳ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ।
ଏକଦା ଗାଲଵଂ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଜାଯେତ ପୁତ୍ରୋ ଵୈ କରୁଣାର୍ଣଵ
ଏକ ଦିନ ରାଜା ନମ୍ରତା ସହିତ ଗାଳବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ କରୁଣାସାଗର, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ପୁଅ ହୁଏ?'
ଵଦସ୍ଵ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ କରିଷ୍ଯାମି ତଵାଜ୍ଞଯା । ଯେଷାଂ ନୃଣାଂ ନାସ୍ତି ସୁତୋ ଜୀଵନଂ ହି ନିରର୍ଥକମ୍
'ମୁଁ କରିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ପୁଅ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ନିରର୍ଥକ।'
ଗାଲଵ ଉଵାଚ- ରାଜନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତଵାଗ୍ରତଃ । କଥଯାମି ସମାସେନ ପୁତ୍ରସ୍ଯୋଦ୍ଭଵକାରଣମ୍
ଗାଳବ କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା ପଚାରିଛନ୍ତି, ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପୁଅ ହେବାର କାରଣ କୁହେଁ।'
କ୍ରତୁଂ ଚ ନରମେଧାଖ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ରାଜସତ୍ତମ । ତଦା ତେ ସଂତତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ନରମେଧ ନାମକ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ। ତାହା ପରେ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ।'
ରାଜୋଵାଚ- ନରମେଧଂ ମହାଯଜ୍ଞଂ ଯଜ୍ଞାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ଦ୍ଵିଜ । କୀଦୃଶଂ ନରମାନୀଯ କରିଷ୍ଯାମି ଗୁରୋ ଵଦ
ରାଜା ପଚାରିଲେ— 'ନରମେଧ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେମିତି ମଣିଷକୁ ନେଇ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବି? ଗୁରୁ, ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ।'
ଗାଲଵ ଉଵାଚ- ସୁଂଦରାଂଗଃ ସୁଵଦନଃ ସମସ୍ତଶାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭଵେତ୍ । ସତ୍କୁଲେ ଯଦି ଜାତଃ ସ ତଦା ଯଜ୍ଞାଯ କଲ୍ପତେ
ଗାଳବ କହିଲେ— 'ଯିଏ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ଭଲ ମୁହଁ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଅଂଗହୀନଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୋ ମୂର୍ଖୋ ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ନହି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଗାଲଵେ ଵିପ୍ର ସ ରାଜା ମନୁଜେଶ୍ଵରଃ
'ଯିଏ ଅଙ୍ଗହୀନ, କଳା ଚର୍ମର, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।' ଏପରି ଗାଳବ କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ରାଜା—
ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୂତାଂଶ୍ଚ କଥଯିତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵଚଃ । ଦ୍ରଵିଣଂ ବହୁ ଦତ୍ଵା ଚ ଗାଲଵପ୍ରମୁଖାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା କହି ଦୂତମାନେକୁ ପଠାଇଲେ, ଏବଂ ଗାଳବ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଵରଯାମାସ ସମସ୍ତଶାସ୍ତ୍ରପାରଗାନ୍ । ତତୋ ରାଜାଜ୍ଞଯା ଦୂତାଃ ଦେଶଂ ଦେଶଂ ମୁଦା ଗତାଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେକୁ ବାଛିଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୂତମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ଗଲେ।
ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ତନେଽପି ସମାହିତାଃ । କୁତ୍ରାପି ନ ପ୍ରାପ୍ତଵଂତୋ ଗତା ଜନପଦଂ ତତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁ ଓ ସହରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମିଳିଲେନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲେ।
ନାମ୍ନା ଦଶପୁରଂ ଵିପ୍ର ପ୍ରକୀର୍ଣଂ ଗୁଣିଭିର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ । ଯତ୍ର ନାରୀଃ ସୁକେଶୀଶ୍ଚ ମୃଗଶାଵକ ଚକ୍ଷୁଷଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଶପୁର ନାମକ ଏକ ସହର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣବତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସୁଥିଲେ, ଏଠାର ନାରୀମାନେ ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମୃଗଶାବକ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ।