କାଲେନ କିଯତା ଵିପ୍ର ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ କଷ୍ଟତଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜଲଂ ସମାନେତୁଂ ତସ୍ଯା ଦାସ୍ଯଃ ସମାଗତାଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସାନୁକଂପିତାଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦୁଃଖରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ବାନ୍ଦୀମାନେ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଦୁଃଖିତ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ପଚାରିଲେ,
ଦାସ୍ଯ ଊଚୁଃ- କସ୍ତ୍ଵଂ କୁତଃ ସମାଯାତୋ ମାଂସରକ୍ତଵିଵର୍ଜ୍ଜିତଃ । ରୂକ୍ଷାଂଗୋ ରୂକ୍ଷକେଶଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ନଃ
ବାନ୍ଦୀମାନେ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏଭଳି ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ଶୁଷ୍କ କେଶ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଅଛ? ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ।
ଦରିଦ୍ର ଉଵାଚ- ଶ୍ଯାମାବାଲାପିତା ଚାହଂ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରନଗରାଗତଃ । କଥଯଧ୍ଵଂ ଚ ଭୋ ଦାସ୍ଯଃ ଶ୍ଯାମାବାଲାସମୀପତଃ
ଦରିଦ୍ର ଲୋକ କହିଲେ: ମୁଁ ଶ୍ୟାମା ଝିଅର ବାପା, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ନଗରରୁ ଆସିଛି। ହେ ବାନ୍ଦୀମାନେ, ମୋତେ କହ, ଶ୍ୟାମା କେଉଁଠି ଅଛି?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାଃ । ପରସ୍ପରମୁଖାଃ ସର୍ଵା ଜହସୁଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଗତାଃ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ଚ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ତାସାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକାନ୍
ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା । ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ପଠାଇଲେ ।
ପୁଷ୍ପତୈଲଂ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦନଂ ପର୍ଣଵୀଟିକାମ୍ । ଘୋଟକଂ ଚ ତଥା ଦତ୍ଵା ପିତରଂ ପ୍ରତି ସୁଂଦରୀ
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ତେଲ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ, ପାନପତ୍ର ଓ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ ।
ଗତ୍ଵାଥ ସର୍ଵେ ତେ ଭୃତ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ସୁଵେଷମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ଯାମାବାଲାଗୃହଂ ନିନ୍ଯୁର୍ଦେଵରାଜଗୃହୋପମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଦେବରାଜଙ୍କ ଗୃହ ସମାନ ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ତତଶ୍ଚୈଵ ପିତରଂ ଦୁଖିନାଂ ଵରମ୍ । ଶ୍ଯାଲ୍ଯନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ଚୈଵ ଭୋଜଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ
ତାପରେ ଶ୍ୟାମାବାଳା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦୁଃଖିତ ଶ୍ବଶୁରଙ୍କୁ ଘିଅ ଦିଆ ଭାତ ଖୁଆଇଲେ ।
ତୁର୍ଯେଷୁ ସମତୀତେଷୁ ଦିଵସେଷୁ ତପୋଧନ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଂ ଦତ୍ଵା ଗୁପ୍ତପାତ୍ରସ୍ଥିତଂ ଧନମ୍
କିଛି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ହେ ତପସ୍ବୀ, ସେ ଗୁପ୍ତ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଧନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହେ ଧନଂ ପାତ୍ରାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍ । ଦଦର୍ଶାଂଗାରନିଚଯଂ ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଧନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କେବଳ କଠିଆ ଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ ।
ଦୁହିତୁଃ ସଦନଂ ଯାତୁଂ ନିଃସସାର ଗୃହାଗତଃ । ତତ୍ରୈଵ ସରସୀକୂଲେ ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ ଦୁଃଖିନୀ
ଘରକୁ ଆସି, ସେ ଝିଅଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାହାରିଲେ । ସେଠାରେ ଝିଅ ସରୋବର କୂଳରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ତଥୈନାଂ ଚ ସମାନୀତାଂ ଯଥା ସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ତଥୈଵ ପୂଜଯାମାସ ମାତୃସ୍ନେହାତ୍ପତିଵ୍ରତା
ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଭାବରେ ଆଣିଥିବା ପରେ, ପତିବ୍ରତା ଜଣେ ମାତୃସ୍ନେହରୁ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵିପ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାସରମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ଯାମାବାଲା କାରଯିତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚ ମାତରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ୟାମାବାଳା ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ କରାଇବେ ।
ତସ୍ଯା ମାତା ଦରିଦ୍ରାଣି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈକାଂତିକେପି ଚ । ଶାଵକାନାଂ ତୁ ଚୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୋପସମନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦରିଦ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଝିଅମାନଙ୍କ ଉଠା ଖାଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ ।
ଇଂଦିରାଯାସ୍ତୃତୀଯାନି ଵାସରାଣି ଗତାନ୍ଯପି । ଚତୁର୍ଥଵାସରେ ତାଂ ତତ୍କାରଯାମାସ ସା ଦୃଢମ୍
ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ବ୍ରତର ତିନି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରତ କରାଇଲେ ।
ଆଗତା ନଗରଂ ସା ଵୈ ରାଜ୍ଞୀ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯମିଂଦିରାଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ତାପରେ ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକା ସେହି ସହରକୁ ଆସି, ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ କୃପାରେ ସେଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଘର ଦେଖିଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ଚ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କଦାଚିତ୍ସମଯେ ପୁନଃ । ମାତୁର୍ଗୃହଂ ଗତା ଚାଥ ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ ଏକ ସମୟରେ ଶ୍ୟାମାବାଳା ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲାଂ ତତୋ ଦୂରାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂକୁପିତା ଚ ସା । ନ ପଶ୍ଯାମି ମୁଖଂ ତସ୍ଯା ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଲକ୍ଷିତା ସ୍ଥିତା
ତାପରେ ଦୂରରୁ ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି ନାହିଁ', ବୋଲି ଚୁପ୍ଚାପ ଅଲଗା ହୋଇ ରହିଲେ ।
ଗତ୍ଵା ଗୃହାଂତରାଲଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୈଂଧଵଂ ଚ ସା । ଆଗତା ସ୍ଵଗୃହଂ କିଂଚିତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀସମାଶ୍ରିତମ୍
ଘରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶକୁ ଯାଇ, ସେ ଲୁଣ ନେଇ ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, କିଛି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପା ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲା ।
ରାଜା ସ୍ଵାମୀ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ପତିଦେଵତାମ୍ । କିମାନୀତଂ ତ୍ଵଯା କାଂତେ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ପତି, ସେ ସତୀ ଓ ପତିଦେବତାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ କଣ ଆଣିଛ?' ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ ।
କାଂତୋଵାଚ- ରାଜ୍ଯସାରଂ ସମାନୀତଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ଭୋଜନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ପାକଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଲଵଣଂ ଵିନା
ପ୍ରିୟା କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାଜ୍ୟର ସାର ଆଣିଛି; ଭୋଜନବେଳେ ଦେଖେଇବି ।' ଏଭଳି କହି, ସେ ତାପରେ ଲୁଣ ବିନା ଖାଦ୍ୟ ପକାଇଲେ ।
ଅନ୍ନାଦିକଂ ତତୋ ଦତ୍ଵା ମାଲାଧରାଯ ଭୂଭୁଜେ । ତତୋ ମାଲାଧରୋ ରାଜା ଵ୍ଯଂଜନଂ ଲଵଣଵର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ ଅନ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ମାଳାଧର ରାଜାଙ୍କୁ ପରିବେଶନ କଲେ । ତାପରେ ମାଳାଧର ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଭୋଜନରେ ଲୁଣ ନାହିଁ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈଗୁଣ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜ୍ଯସାରଂ ଦଦୌ ଚ ସା । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ରାଜା ଭୋଜନଂ କୃତଵାନ୍ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଭୋଜନ କରି, ଦୋଷମୁକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ସାର ଦେଲା। ତାପରେ ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ପ୍ରଶଶଂସ ଚ ତାଂ ନାରୀଂ ଧନ୍ଯାଧନ୍ଯା ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚ ଯା ନାରୀ ନ କରୋତି ମହାଦରାତ୍
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କରି, 'ଧନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟବତୀ' ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତକୁ ଯିଏ ମହାମାନ୍ୟତା ସହିତ କରେନାହିଁ—
ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ସା ନାରୀ ଦରିଦ୍ରା ଦୁର୍ଭଗା ଭଵେତ୍ । ଇଦଂ ଯା ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠେଦ୍ଯୋ ଵା ସମାହିତଃ
ସେ ନାରୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଅଭାଗି ହେବେ। ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼େ—
ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଲୋକଂ ଲଭେଚ୍ଚ ସଃ । ଇମାଂ ଵ୍ରତକଥାଂ ଯା ତୁ ନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରିଯତେ ଵ୍ରତମ୍ । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତଫଲଂ ଚୈଵ ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇବେ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣିନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରତର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋ ସୂତ ଚାନ୍ଯେନ ଗତପାତକଃ । ନରୋ ଯାତି ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ସୂତ, ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାରଣରୁ ପାପମୁକ୍ତ ମଣିଷ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଉଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଧନୈଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣୈର୍ଵାପି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ରକ୍ଷାଂ କରୋତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ସୂତ କହିଲେ— 'ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଉଛନ୍ତି।'
ପୁରା ରାଜା ଦୀନନାଥୋ ଦ୍ଵାପରେ ସଂଜ୍ଞକେ ଯୁଗେ । ଆସୀଦପୁତ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସ ତୁ ଯାଜକଃ
ପୂର୍ବେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦୀନନାଥ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭଳ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ।
ଏକଦା ଗାଲଵଂ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଜାଯେତ ପୁତ୍ରୋ ଵୈ କରୁଣାର୍ଣଵ
ଏକ ଦିନ ରାଜା ନମ୍ରତା ସହିତ ଗାଳବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ କରୁଣାସାଗର, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ପୁଅ ହୁଏ?'