ଜରଂତୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚୈଵ ପ୍ରହାରଂ ଚ ଚକାର ସା । ତତଃ ସା କମଲା ଵୃଦ୍ଧା କ୍ରଂଦମାନା ପଲାଯିତା
ସେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ କମଳା କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇଗଲେ।
କ୍ରୀଡମାନା ତତଃ ଶ୍ଯାମା ବ୍ରାହ୍ମଣୀକ୍ରନ୍ଦନଧ୍ଵନିମ୍ । ଆଗତାସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବାଲା ତପୋଧନା
ତାପରେ ଶ୍ୟାମା ଖେଳୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଶ୍ୟାମା ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଶିଶୁ ଥିଲେ।
ଶ୍ଯାମାବାଲୋଵାଚ- ଵୃଦ୍ଧେ ଵ୍ଯଥେଦୃଶୀ କେନ ଦତ୍ତା ତୁଭ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ତସ୍ଯା ଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୋକଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଶ୍ୟାମା କହିଲେ: ହେ ବୃଦ୍ଧେ, ତୁମକୁ ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଏ ଦେଇଛି? ମୋତେ କହ। ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କମଳା ଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା।
କମଲା କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଶ୍ଯାମାବାଲା ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ରତଂ ପରମଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
କମଳା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ତାପରେ ଶ୍ୟାମା ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ଚକ୍ରେ ସଶ୍ରଦ୍ଧଂ ଚ ସଭକ୍ତିତଃ । ତ୍ରିଵାରେ ପରିପୂର୍ଣେ ତୁ ତୁର୍ଯଵାରେ ସମାଗତେ
ଶ୍ୟାମା ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ। ତିନିଥର ସଫଳ କରି, ଚତୁର୍ଥଥର ଆସିଲା।
ଵିଵାହକର୍ମସଂସିଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରସାଦତଃ । ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଦେଵସ୍ଯ ନୃପତେର୍ଭୂପତେଜସଃ
ଦ୍ୱିଜ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାଳାଧର ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମାଲାଧରୋ ନାମ ସୁତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ଗୃହଂ ଗତଃ । ଅଥ ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵ କୌତୁକମ୍
ମାଳାଧର ନାମକ ସେ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଘରକୁ ଗଲେ। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କଣ ଘଟିଲା।
ରାଜ୍ଞୀଗୃହେ ଚ ସର୍ଵାଣି ସ୍ଥିତାନି ସୁବହୂନି ଚ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି କେନ ନୀତାନି ନ ଜ୍ଞାତାନ୍ଯପି ଭୂସୁର
ରାଣୀଙ୍କ ଘରରେ ଯେତେ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲା, ଏତେକି ଅନେକ ଜିନିଷ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ — କିଏ ନେଇଗଲା କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ହରାଇଗଲା, କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିର୍ଵିତ୍ତା ବୁଦ୍ଧିହୀନା ସା ଚାନ୍ନଵସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତା । ଉପଵିଷ୍ଟା ଚ କେନାପି ଗଂତୁଂ ଚ ଦୁହିତୁର୍ଗୃହମ୍
ସେ ଅବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ, ଏବଂ କାହିଁକି ଝିଅର ଘରକୁ ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭର୍ତ୍ତାରଂ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାର୍ଥନହେତଵେ । ତସ୍ଯ ମାଲାଧରସ୍ଯାପି ଗ୍ରାମେ ଚ ସରସୀତଟେ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମାଳାଧର ଗ୍ରାମରେ ଝିଲିକ ତଟରେ ଥିଲେ।
କାଲେନ କିଯତା ଵିପ୍ର ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ କଷ୍ଟତଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜଲଂ ସମାନେତୁଂ ତସ୍ଯା ଦାସ୍ଯଃ ସମାଗତାଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସାନୁକଂପିତାଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦୁଃଖରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ବାନ୍ଦୀମାନେ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଦୁଃଖିତ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ପଚାରିଲେ,
ଦାସ୍ଯ ଊଚୁଃ- କସ୍ତ୍ଵଂ କୁତଃ ସମାଯାତୋ ମାଂସରକ୍ତଵିଵର୍ଜ୍ଜିତଃ । ରୂକ୍ଷାଂଗୋ ରୂକ୍ଷକେଶଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ନଃ
ବାନ୍ଦୀମାନେ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏଭଳି ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ଶୁଷ୍କ କେଶ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଅଛ? ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ।
ଦରିଦ୍ର ଉଵାଚ- ଶ୍ଯାମାବାଲାପିତା ଚାହଂ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରନଗରାଗତଃ । କଥଯଧ୍ଵଂ ଚ ଭୋ ଦାସ୍ଯଃ ଶ୍ଯାମାବାଲାସମୀପତଃ
ଦରିଦ୍ର ଲୋକ କହିଲେ: ମୁଁ ଶ୍ୟାମା ଝିଅର ବାପା, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ନଗରରୁ ଆସିଛି। ହେ ବାନ୍ଦୀମାନେ, ମୋତେ କହ, ଶ୍ୟାମା କେଉଁଠି ଅଛି?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାଃ । ପରସ୍ପରମୁଖାଃ ସର୍ଵା ଜହସୁଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଗତାଃ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ଚ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ତାସାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକାନ୍
ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା । ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ପଠାଇଲେ ।
ପୁଷ୍ପତୈଲଂ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦନଂ ପର୍ଣଵୀଟିକାମ୍ । ଘୋଟକଂ ଚ ତଥା ଦତ୍ଵା ପିତରଂ ପ୍ରତି ସୁଂଦରୀ
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ତେଲ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ, ପାନପତ୍ର ଓ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ ।
ଗତ୍ଵାଥ ସର୍ଵେ ତେ ଭୃତ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ସୁଵେଷମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ଯାମାବାଲାଗୃହଂ ନିନ୍ଯୁର୍ଦେଵରାଜଗୃହୋପମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଦେବରାଜଙ୍କ ଗୃହ ସମାନ ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ତତଶ୍ଚୈଵ ପିତରଂ ଦୁଖିନାଂ ଵରମ୍ । ଶ୍ଯାଲ୍ଯନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ଚୈଵ ଭୋଜଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ
ତାପରେ ଶ୍ୟାମାବାଳା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦୁଃଖିତ ଶ୍ବଶୁରଙ୍କୁ ଘିଅ ଦିଆ ଭାତ ଖୁଆଇଲେ ।
ତୁର୍ଯେଷୁ ସମତୀତେଷୁ ଦିଵସେଷୁ ତପୋଧନ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଂ ଦତ୍ଵା ଗୁପ୍ତପାତ୍ରସ୍ଥିତଂ ଧନମ୍
କିଛି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ହେ ତପସ୍ବୀ, ସେ ଗୁପ୍ତ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଧନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହେ ଧନଂ ପାତ୍ରାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍ । ଦଦର୍ଶାଂଗାରନିଚଯଂ ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଧନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କେବଳ କଠିଆ ଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ ।
ଦୁହିତୁଃ ସଦନଂ ଯାତୁଂ ନିଃସସାର ଗୃହାଗତଃ । ତତ୍ରୈଵ ସରସୀକୂଲେ ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ ଦୁଃଖିନୀ
ଘରକୁ ଆସି, ସେ ଝିଅଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାହାରିଲେ । ସେଠାରେ ଝିଅ ସରୋବର କୂଳରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ତଥୈନାଂ ଚ ସମାନୀତାଂ ଯଥା ସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ତଥୈଵ ପୂଜଯାମାସ ମାତୃସ୍ନେହାତ୍ପତିଵ୍ରତା
ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଭାବରେ ଆଣିଥିବା ପରେ, ପତିବ୍ରତା ଜଣେ ମାତୃସ୍ନେହରୁ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵିପ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାସରମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ଯାମାବାଲା କାରଯିତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚ ମାତରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ୟାମାବାଳା ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ କରାଇବେ ।
ତସ୍ଯା ମାତା ଦରିଦ୍ରାଣି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈକାଂତିକେପି ଚ । ଶାଵକାନାଂ ତୁ ଚୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୋପସମନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦରିଦ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଝିଅମାନଙ୍କ ଉଠା ଖାଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ ।
ଇଂଦିରାଯାସ୍ତୃତୀଯାନି ଵାସରାଣି ଗତାନ୍ଯପି । ଚତୁର୍ଥଵାସରେ ତାଂ ତତ୍କାରଯାମାସ ସା ଦୃଢମ୍
ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ବ୍ରତର ତିନି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରତ କରାଇଲେ ।
ଆଗତା ନଗରଂ ସା ଵୈ ରାଜ୍ଞୀ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯମିଂଦିରାଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ତାପରେ ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକା ସେହି ସହରକୁ ଆସି, ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ କୃପାରେ ସେଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଘର ଦେଖିଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ଚ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କଦାଚିତ୍ସମଯେ ପୁନଃ । ମାତୁର୍ଗୃହଂ ଗତା ଚାଥ ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ ଏକ ସମୟରେ ଶ୍ୟାମାବାଳା ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲାଂ ତତୋ ଦୂରାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂକୁପିତା ଚ ସା । ନ ପଶ୍ଯାମି ମୁଖଂ ତସ୍ଯା ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଲକ୍ଷିତା ସ୍ଥିତା
ତାପରେ ଦୂରରୁ ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି ନାହିଁ', ବୋଲି ଚୁପ୍ଚାପ ଅଲଗା ହୋଇ ରହିଲେ ।
ଗତ୍ଵା ଗୃହାଂତରାଲଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୈଂଧଵଂ ଚ ସା । ଆଗତା ସ୍ଵଗୃହଂ କିଂଚିତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀସମାଶ୍ରିତମ୍
ଘରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶକୁ ଯାଇ, ସେ ଲୁଣ ନେଇ ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, କିଛି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପା ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲା ।
ରାଜା ସ୍ଵାମୀ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ପତିଦେଵତାମ୍ । କିମାନୀତଂ ତ୍ଵଯା କାଂତେ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ପତି, ସେ ସତୀ ଓ ପତିଦେବତାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ କଣ ଆଣିଛ?' ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ ।