ତୃତୀଯେ ଖଂଡସଂଯୁକ୍ତଂ ଦଧ୍ଯୋଦନନିଵେଦନମ୍ । ଶାମାକ ଶାଲି କାସାରୈଶ୍ଚତୁର୍ଥେ ପୂଜଯେନ୍ମୁଦା
ତୃତୀୟ ଗୁରୁବାରରେ ଚିନି ମିଶିତ ଦହିଭାତ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଶ୍ୟାମାକ, ଚାଉଳ ଓ କାସାର ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେଵୀଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ରତ୍ନଦଂଡକରେ ତତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେଵୀ ପ୍ରୀତଯେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପୂଜଯେଦ୍ଧନୈଃ
ଏହାପରେ ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ଧରି ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତଥା । ପୋଷ୍ଯୋଵାଚ- ଅତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠ ଭୋ ଵୃଦ୍ଧେ ରାଜ୍ଞୀଂ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକାମ୍
ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ପୋଷ୍ୟ କହିଲେ— ଏଠାରେ ରୁହ, ବୃଦ୍ଧେ, ମୁଁ ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଉଛି।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ନଯିଷ୍ଯାମି ମା କ୍ରୋଧଂ କୁରୁ ସତ୍ତମେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତୁ ଚାର୍ଵଂଗୀ ଗତା ରାଜ୍ଞୀସମୀପତଃ
ତୁମକୁ ଖବର ଦେଇ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି; କୃଧ୍ଧ ହେଉନି, ଉତ୍ତମେ। ଏଭଳି କହି, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ ରାଣୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶିରସ୍ଯଂଜଲିମାଧାଯ ପୋଷ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମୂଲତଃ । ଆରଭ୍ଯ ସାଂଗପର୍ଯଂତଂ ଯଦୂଚେ କମଲାଲଯା
ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି, ପୋଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମଳା କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ପଢିଲେ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମାସ ରାଜ୍ଞୀଂ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକାମ୍ । ଦ୍ଵାରପାଲୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଦ୍ୱାରପାଳୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକା...
ଜଗାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀପାର୍ଶ୍ଵଂ ସଗର୍ଵା ପ୍ରାହ ସୁଂଦର । ରାଜ୍ଞ୍ଯୁଵାଚ- ଵୃଦ୍ଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣି କିଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚୋପଦେଶାର୍ଥମାଗତା
ସେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ରାଣୀ କହିଲେ: ହେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, କଣ ଘଟିଛି? ଆପଣ ଉପଦେଶ ଦେବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?
କଥଯସ୍ଵ ଚିରଂ ମହ୍ଯଂ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଥାସୁଖମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ- ତଵାନୀତିମହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଂତୁମିଚ୍ଛାମି ଚଂଚଲା
ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯେପରି ଚାହାଁ, ମୋତେ ଖୋଲାମେଳା କହ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ: ତୁମର ଆଚରଣ ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଥଯିଷ୍ଯାମି କିଂ ଦୁଷ୍ଟେ ଵ୍ରତଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଇଂଦିରାଵାସରେ ଚାଦ୍ଯ ଚାଂଡାଲେନ କରୋଷି ଯତ୍
ମୁଁ କହିଦେବି, ହେ ଦୁଷ୍ଟେ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ। ଆଜି ଇନ୍ଦିରାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଦିନରେ ତୁମେ ଏହା ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ସହ କରୁଛ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯି କା ଦୁଷ୍ଟେ ତଦ୍ଗେହେ ଗର୍ଵିତେଽଧୁନା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୀଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନା
ହେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଗର୍ବିତେ, ମୁଁ ତୁମ ଘରେ ଏହା ଦେଖିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀଙ୍କ ଆଖି ରେ ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା।
ଜରଂତୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚୈଵ ପ୍ରହାରଂ ଚ ଚକାର ସା । ତତଃ ସା କମଲା ଵୃଦ୍ଧା କ୍ରଂଦମାନା ପଲାଯିତା
ସେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ କମଳା କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇଗଲେ।
କ୍ରୀଡମାନା ତତଃ ଶ୍ଯାମା ବ୍ରାହ୍ମଣୀକ୍ରନ୍ଦନଧ୍ଵନିମ୍ । ଆଗତାସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବାଲା ତପୋଧନା
ତାପରେ ଶ୍ୟାମା ଖେଳୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଶ୍ୟାମା ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଶିଶୁ ଥିଲେ।
ଶ୍ଯାମାବାଲୋଵାଚ- ଵୃଦ୍ଧେ ଵ୍ଯଥେଦୃଶୀ କେନ ଦତ୍ତା ତୁଭ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ତସ୍ଯା ଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୋକଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଶ୍ୟାମା କହିଲେ: ହେ ବୃଦ୍ଧେ, ତୁମକୁ ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଏ ଦେଇଛି? ମୋତେ କହ। ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କମଳା ଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା।
କମଲା କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଶ୍ଯାମାବାଲା ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ରତଂ ପରମଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
କମଳା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ତାପରେ ଶ୍ୟାମା ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ଚକ୍ରେ ସଶ୍ରଦ୍ଧଂ ଚ ସଭକ୍ତିତଃ । ତ୍ରିଵାରେ ପରିପୂର୍ଣେ ତୁ ତୁର୍ଯଵାରେ ସମାଗତେ
ଶ୍ୟାମା ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ। ତିନିଥର ସଫଳ କରି, ଚତୁର୍ଥଥର ଆସିଲା।
ଵିଵାହକର୍ମସଂସିଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରସାଦତଃ । ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଦେଵସ୍ଯ ନୃପତେର୍ଭୂପତେଜସଃ
ଦ୍ୱିଜ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାଳାଧର ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମାଲାଧରୋ ନାମ ସୁତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ଗୃହଂ ଗତଃ । ଅଥ ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵ କୌତୁକମ୍
ମାଳାଧର ନାମକ ସେ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଘରକୁ ଗଲେ। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କଣ ଘଟିଲା।
ରାଜ୍ଞୀଗୃହେ ଚ ସର୍ଵାଣି ସ୍ଥିତାନି ସୁବହୂନି ଚ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି କେନ ନୀତାନି ନ ଜ୍ଞାତାନ୍ଯପି ଭୂସୁର
ରାଣୀଙ୍କ ଘରରେ ଯେତେ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲା, ଏତେକି ଅନେକ ଜିନିଷ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ — କିଏ ନେଇଗଲା କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ହରାଇଗଲା, କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିର୍ଵିତ୍ତା ବୁଦ୍ଧିହୀନା ସା ଚାନ୍ନଵସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତା । ଉପଵିଷ୍ଟା ଚ କେନାପି ଗଂତୁଂ ଚ ଦୁହିତୁର୍ଗୃହମ୍
ସେ ଅବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ, ଏବଂ କାହିଁକି ଝିଅର ଘରକୁ ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭର୍ତ୍ତାରଂ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାର୍ଥନହେତଵେ । ତସ୍ଯ ମାଲାଧରସ୍ଯାପି ଗ୍ରାମେ ଚ ସରସୀତଟେ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମାଳାଧର ଗ୍ରାମରେ ଝିଲିକ ତଟରେ ଥିଲେ।
କାଲେନ କିଯତା ଵିପ୍ର ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ କଷ୍ଟତଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜଲଂ ସମାନେତୁଂ ତସ୍ଯା ଦାସ୍ଯଃ ସମାଗତାଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସାନୁକଂପିତାଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦୁଃଖରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ବାନ୍ଦୀମାନେ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଦୁଃଖିତ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ପଚାରିଲେ,
ଦାସ୍ଯ ଊଚୁଃ- କସ୍ତ୍ଵଂ କୁତଃ ସମାଯାତୋ ମାଂସରକ୍ତଵିଵର୍ଜ୍ଜିତଃ । ରୂକ୍ଷାଂଗୋ ରୂକ୍ଷକେଶଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ନଃ
ବାନ୍ଦୀମାନେ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏଭଳି ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ଶୁଷ୍କ କେଶ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଅଛ? ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ।
ଦରିଦ୍ର ଉଵାଚ- ଶ୍ଯାମାବାଲାପିତା ଚାହଂ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରନଗରାଗତଃ । କଥଯଧ୍ଵଂ ଚ ଭୋ ଦାସ୍ଯଃ ଶ୍ଯାମାବାଲାସମୀପତଃ
ଦରିଦ୍ର ଲୋକ କହିଲେ: ମୁଁ ଶ୍ୟାମା ଝିଅର ବାପା, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ନଗରରୁ ଆସିଛି। ହେ ବାନ୍ଦୀମାନେ, ମୋତେ କହ, ଶ୍ୟାମା କେଉଁଠି ଅଛି?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାଃ । ପରସ୍ପରମୁଖାଃ ସର୍ଵା ଜହସୁଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଗତାଃ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ଚ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ତାସାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକାନ୍
ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା । ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ପଠାଇଲେ ।
ପୁଷ୍ପତୈଲଂ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦନଂ ପର୍ଣଵୀଟିକାମ୍ । ଘୋଟକଂ ଚ ତଥା ଦତ୍ଵା ପିତରଂ ପ୍ରତି ସୁଂଦରୀ
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ତେଲ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ, ପାନପତ୍ର ଓ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ ।
ଗତ୍ଵାଥ ସର୍ଵେ ତେ ଭୃତ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ସୁଵେଷମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ଯାମାବାଲାଗୃହଂ ନିନ୍ଯୁର୍ଦେଵରାଜଗୃହୋପମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଦେବରାଜଙ୍କ ଗୃହ ସମାନ ଶ୍ୟାମାବାଳାଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ ।
ଶ୍ଯାମାବାଲା ତତଶ୍ଚୈଵ ପିତରଂ ଦୁଖିନାଂ ଵରମ୍ । ଶ୍ଯାଲ୍ଯନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ଚୈଵ ଭୋଜଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ
ତାପରେ ଶ୍ୟାମାବାଳା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦୁଃଖିତ ଶ୍ବଶୁରଙ୍କୁ ଘିଅ ଦିଆ ଭାତ ଖୁଆଇଲେ ।
ତୁର୍ଯେଷୁ ସମତୀତେଷୁ ଦିଵସେଷୁ ତପୋଧନ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଂ ଦତ୍ଵା ଗୁପ୍ତପାତ୍ରସ୍ଥିତଂ ଧନମ୍
କିଛି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ହେ ତପସ୍ବୀ, ସେ ଗୁପ୍ତ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଧନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହେ ଧନଂ ପାତ୍ରାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍ । ଦଦର୍ଶାଂଗାରନିଚଯଂ ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଧନ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କେବଳ କଠିଆ ଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ ।