ପୁଣ୍ଯଶେଷସ୍ଯ ଭୋଗାର୍ଥଂ ଜାତୌ ରାଜାନ୍ଵଯେଽଧୁନା । ଵ୍ରତଂ ଚ ଵିସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥେ ରାଜସଂପତ୍ତିଗର୍ଵିତୌ । ତସ୍ମାଚ୍ଚ ତଵ ତସ୍ଯାପି ଚୋପଦେଶାର୍ଥମାଗତା
ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ ଭୋଗ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଏବେ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଜସମ୍ପଦର ଗର୍ବରେ ଦ୍ୱାରପାଳୀ ଓ ସେ ମହିଳା, ଦୁହେଁ ବ୍ରତକୁ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ସେଉଁଠିକୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆସିଛି।
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥୋଵାଚ- କେନୈଵ ତୁ ଵିଧାନେନ ଵୃଦ୍ଧେ ଵ୍ରତଵରଂ କୃତମ୍ । କସ୍ମିନ୍ମାସେ ଵ୍ରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵତା କା ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
ଦ୍ୱାରପାଳୀ କହିଲେ— ବୃଦ୍ଧେ, କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କରାଯାଇଥିଲା? କେଉଁ ମାସରେ ଏହି ବ୍ରତ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ?
ଏତନ୍ମେ ପୃଚ୍ଛତୋ ମାତର୍ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । କମଲୋଵାଚ- କାର୍ତ୍ତିକେ ଚ ଵ୍ଯତିକ୍ରାଂତେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସମାଗତେ । ତସ୍ମିନ୍ମାସେ ଚ ଭୋ ପୋଷ୍ଯେ ଵାସରେ ଗୁରୁସଂଜ୍ଞକେ
ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମା, ଠିକ୍ ଭାବେ କହ। କମଳା କହିଲେ— କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆସିଲେ, ସେଇ ମାସରେ, ପ୍ରିୟ, ଗୁରୁବାର ଦିନରେ—
ତତଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣସମଯେ ସକଲୈର୍ଵ୍ରତିଭିର୍ଵୃତା । ନାରାଯଣେନ ସହିତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସଂପୂଜଯେତ୍ତତଃ
ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତୀମାନେ ଥିବା ସହ, ନାରାୟଣ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ମିଷ୍ଟୈଃ ପାଯସଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଖଂଡମିଶ୍ରିତୈଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସଂତୋଷଯେତ୍ପ୍ରେଷ୍ଯେ ତତଃ ସଂପ୍ରାର୍ଥଯେଦିଦମ୍
ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ପାୟସ ଓ ଚିନି ମିଶିତ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପରେ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତେ ଦେଵି କମଲେ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭେ । ଯଥା ତ୍ଵମଚଲା କୃଷ୍ଣେ ତଥା ଭଵ ମଯି ସ୍ଥିତା
ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଦେବୀ, କମଳା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଯେପରି ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସ୍ଥିର ଅଛ, ସେପରି ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରୁହ।
ଈଶ୍ଵରୀ କମଲେ ଦେଵି ଶରଣଂ ଚ ଭଵାନଘେ । ନାନୋପହାରଦ୍ରଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ତୋଷଯେତ୍
ଈଶ୍ୱରୀ, କମଳା, ନିର୍ମଳ ଦେବୀ, ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ମହୋତ୍ସଵସମନ୍ଵିତାମ୍ । ତତୋ ନୈଵେଦ୍ଯଶେଷାଂଶ୍ଚ ଦତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହାଉତ୍ସବ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପରେ, ନୈବେଦ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ—
ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵପତିଂ ପୁତ୍ରାନ୍ପୋଷ୍ଯେଽନ୍ଯାନପି ସେଵକାନ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ତୁ ଗୁରୋର୍ଵାରେ ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି
ନିଜେ, ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ପୋଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ପାଇବେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁରୁବାରରେ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଛି, ସେଥିରେ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଚିତ୍ରଧୂଲୀପ୍ରଶସ୍ତୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ଗୋଧୂମନିର୍ମିତୈଃ । ତୋଷଯେତ୍କମଲାଦେଵ୍ଯାଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ସୁନ୍ଦର ଚାଉଳ ଧୂଳି ଓ ଗହୁଁ ଚୁନାରେ ତିଆରି ତବାରୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ କମଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ତୃତୀଯେ ଖଂଡସଂଯୁକ୍ତଂ ଦଧ୍ଯୋଦନନିଵେଦନମ୍ । ଶାମାକ ଶାଲି କାସାରୈଶ୍ଚତୁର୍ଥେ ପୂଜଯେନ୍ମୁଦା
ତୃତୀୟ ଗୁରୁବାରରେ ଚିନି ମିଶିତ ଦହିଭାତ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଶ୍ୟାମାକ, ଚାଉଳ ଓ କାସାର ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେଵୀଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ରତ୍ନଦଂଡକରେ ତତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେଵୀ ପ୍ରୀତଯେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପୂଜଯେଦ୍ଧନୈଃ
ଏହାପରେ ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ଧରି ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତଥା । ପୋଷ୍ଯୋଵାଚ- ଅତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠ ଭୋ ଵୃଦ୍ଧେ ରାଜ୍ଞୀଂ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକାମ୍
ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ପୋଷ୍ୟ କହିଲେ— ଏଠାରେ ରୁହ, ବୃଦ୍ଧେ, ମୁଁ ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଉଛି।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ନଯିଷ୍ଯାମି ମା କ୍ରୋଧଂ କୁରୁ ସତ୍ତମେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତୁ ଚାର୍ଵଂଗୀ ଗତା ରାଜ୍ଞୀସମୀପତଃ
ତୁମକୁ ଖବର ଦେଇ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି; କୃଧ୍ଧ ହେଉନି, ଉତ୍ତମେ। ଏଭଳି କହି, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ ରାଣୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶିରସ୍ଯଂଜଲିମାଧାଯ ପୋଷ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମୂଲତଃ । ଆରଭ୍ଯ ସାଂଗପର୍ଯଂତଂ ଯଦୂଚେ କମଲାଲଯା
ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି, ପୋଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମଳା କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ପଢିଲେ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମାସ ରାଜ୍ଞୀଂ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକାମ୍ । ଦ୍ଵାରପାଲୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଦ୍ୱାରପାଳୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ସୁରତଚନ୍ଦ୍ରିକା...
ଜଗାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀପାର୍ଶ୍ଵଂ ସଗର୍ଵା ପ୍ରାହ ସୁଂଦର । ରାଜ୍ଞ୍ଯୁଵାଚ- ଵୃଦ୍ଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣି କିଂ ଵୃତ୍ତଂ ଚୋପଦେଶାର୍ଥମାଗତା
ସେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ରାଣୀ କହିଲେ: ହେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, କଣ ଘଟିଛି? ଆପଣ ଉପଦେଶ ଦେବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?
କଥଯସ୍ଵ ଚିରଂ ମହ୍ଯଂ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଥାସୁଖମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ- ତଵାନୀତିମହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଂତୁମିଚ୍ଛାମି ଚଂଚଲା
ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯେପରି ଚାହାଁ, ମୋତେ ଖୋଲାମେଳା କହ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ: ତୁମର ଆଚରଣ ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଥଯିଷ୍ଯାମି କିଂ ଦୁଷ୍ଟେ ଵ୍ରତଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଇଂଦିରାଵାସରେ ଚାଦ୍ଯ ଚାଂଡାଲେନ କରୋଷି ଯତ୍
ମୁଁ କହିଦେବି, ହେ ଦୁଷ୍ଟେ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ। ଆଜି ଇନ୍ଦିରାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଦିନରେ ତୁମେ ଏହା ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ସହ କରୁଛ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯି କା ଦୁଷ୍ଟେ ତଦ୍ଗେହେ ଗର୍ଵିତେଽଧୁନା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୀଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନା
ହେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଗର୍ବିତେ, ମୁଁ ତୁମ ଘରେ ଏହା ଦେଖିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀଙ୍କ ଆଖି ରେ ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା।
ଜରଂତୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚୈଵ ପ୍ରହାରଂ ଚ ଚକାର ସା । ତତଃ ସା କମଲା ଵୃଦ୍ଧା କ୍ରଂଦମାନା ପଲାଯିତା
ସେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ କମଳା କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇଗଲେ।
କ୍ରୀଡମାନା ତତଃ ଶ୍ଯାମା ବ୍ରାହ୍ମଣୀକ୍ରନ୍ଦନଧ୍ଵନିମ୍ । ଆଗତାସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବାଲା ତପୋଧନା
ତାପରେ ଶ୍ୟାମା ଖେଳୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଶ୍ୟାମା ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଶିଶୁ ଥିଲେ।
ଶ୍ଯାମାବାଲୋଵାଚ- ଵୃଦ୍ଧେ ଵ୍ଯଥେଦୃଶୀ କେନ ଦତ୍ତା ତୁଭ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ତସ୍ଯା ଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୋକଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଶ୍ୟାମା କହିଲେ: ହେ ବୃଦ୍ଧେ, ତୁମକୁ ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଏ ଦେଇଛି? ମୋତେ କହ। ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କମଳା ଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା।
କମଲା କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଶ୍ଯାମାବାଲା ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ରତଂ ପରମଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
କମଳା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ତାପରେ ଶ୍ୟାମା ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ଚକ୍ରେ ସଶ୍ରଦ୍ଧଂ ଚ ସଭକ୍ତିତଃ । ତ୍ରିଵାରେ ପରିପୂର୍ଣେ ତୁ ତୁର୍ଯଵାରେ ସମାଗତେ
ଶ୍ୟାମା ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ। ତିନିଥର ସଫଳ କରି, ଚତୁର୍ଥଥର ଆସିଲା।
ଵିଵାହକର୍ମସଂସିଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରସାଦତଃ । ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଦେଵସ୍ଯ ନୃପତେର୍ଭୂପତେଜସଃ
ଦ୍ୱିଜ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାଳାଧର ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମାଲାଧରୋ ନାମ ସୁତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ଗୃହଂ ଗତଃ । ଅଥ ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵ କୌତୁକମ୍
ମାଳାଧର ନାମକ ସେ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଘରକୁ ଗଲେ। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କଣ ଘଟିଲା।
ରାଜ୍ଞୀଗୃହେ ଚ ସର୍ଵାଣି ସ୍ଥିତାନି ସୁବହୂନି ଚ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି କେନ ନୀତାନି ନ ଜ୍ଞାତାନ୍ଯପି ଭୂସୁର
ରାଣୀଙ୍କ ଘରରେ ଯେତେ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲା, ଏତେକି ଅନେକ ଜିନିଷ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ — କିଏ ନେଇଗଲା କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ହରାଇଗଲା, କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିର୍ଵିତ୍ତା ବୁଦ୍ଧିହୀନା ସା ଚାନ୍ନଵସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତା । ଉପଵିଷ୍ଟା ଚ କେନାପି ଗଂତୁଂ ଚ ଦୁହିତୁର୍ଗୃହମ୍
ସେ ଅବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ, ଏବଂ କାହିଁକି ଝିଅର ଘରକୁ ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭର୍ତ୍ତାରଂ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାର୍ଥନହେତଵେ । ତସ୍ଯ ମାଲାଧରସ୍ଯାପି ଗ୍ରାମେ ଚ ସରସୀତଟେ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମାଳାଧର ଗ୍ରାମରେ ଝିଲିକ ତଟରେ ଥିଲେ।