ଅଖିଲାନାଂ ଚ ଲୋକାନାଂ ଶାସ୍ତୂ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷଯଂ ଵିନା । କେଷାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତରାଣାଂ ହି ଗୃହେ ଗଚ୍ଛାମି ସାଂପ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାସକ ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମୁଁ କାହିଁକି ଯିବି?
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା ଗତା ରାଜନିକେତନମ୍ । ସୁଵର୍ଣଭିତ୍ତିଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ରାଜମହଳକୁ ଗଲା; ଏହା ସୁନାର ଦିଵାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ପତାକାରେ ସଜିଥିଲା।
ସିଂହଦ୍ଵାରମତିକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରାହ ଦୌଵାରିକୀଂ ତତଃ । ଦ୍ଵାରଂ ଜହି ହି ଭୋ ଦ୍ଵାରି ନିଯୁକ୍ତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣେ
ସିଂହଦ୍ୱାର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଯାଇ, ସେ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକଙ୍କୁ କହିଲା: 'ଏ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ, ଦ୍ୱାର ଖୋଲ!'
ଯାମି ଵେଗେନ ପଶ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞୀଂ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକାମ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ରତ୍ନଦଂଡକରା ଚ ସା । କୋକିଲାଵାକ୍ଯଵନ୍ମୁକ୍ତଂ ପରମଂ ହର୍ଷମାଯଯୌ
'ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାଣୀ ସୁରତିଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ, କୋକିଳାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ପରି, ବହୁତ ଖୁସି ହେଲା।
ଦ୍ଵାରନିଯୁକ୍ତୋଵାଚ- କିଂ ନାମ ଵହସେ ଵୃଦ୍ଧେ କଃ ପତିସ୍ତାଵକଃ ପୁନଃ । ଆଗତାସି କଥଂ କିଂ ତେ କାର୍ଯ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞ୍ଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନେ । କସ୍ମାତ୍କିଂ ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ରେ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୁହଲଂ ହି ମେ
ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ପଚାରିଲା: 'ମୁଁ ତୁମର ନାମ କଣ? ବୃଦ୍ଧା, ତୁମର ପତି କିଏ? କିପରି ଆସିଛ? ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାର କାରଣ କଣ? କି କାମ ଆଛି? କୃପା କରି କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛି।'
ଵୃଦ୍ଧୋଵାଚ- ଶୃଣୁ ପୋଷ୍ଯେ ମହାରାଜ ପତ୍ନ୍ଯା ଦଂଡକରେ ଯଦା । ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ତେଽସ୍ତି ମଦାଗମନକାରଣମ୍
ବୃଦ୍ଧା କହିଲା: 'ଶୁଣ, ମହାରାଜ, ମୋ ପତ୍ନୀ ଦଣ୍ଡକରା କଣ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛ, ତେଣୁ ମୋ ଆସିବାର କାରଣ କହିବି।'
ପ୍ରସିଦ୍ଧା କମଲା ନାମ୍ନା ଚାହଂ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୋ ମମ । ଭୁଵନେଶ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଦ୍ଵାରଵତୀପୁରୀ
'ମୋ ନାମ କମଳା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ପତିଙ୍କ ନାମ ଭୁବନେଶ; ଏହି ସହର ଡ୍ୱାରାବତୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।'
ତସ୍ଯାଂ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତତେ ପୋଷ୍ଯେ ମମ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରସ୍ତତଃ । ଆଗତାହଂ ରତ୍ନଵେତ୍ରକରେ ଶୃଣୁ ସକୌତୁକମ୍
'ସେହି ସହରରେ ମୋ ପତି ରହୁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ; ତେଣୁ ମୁଁ ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ଆସିଛି; ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।'
ମମାଗମନକାର୍ଯଂ ହି ଵଚ୍ମୀଦାନୀଂ ତଵାଗ୍ରତଃ । ପୁରାସୀଦ୍ଵୈଶ୍ଯକୁଲଜା ରାଜ୍ଞୀ ତଵ ଚ ଦୁଃଖିନୀ
'ମୋ ଆସିବାର କାରଣ ଏବେ ତୁମ ସମ୍ନା ରେ କହିବି। ପୂର୍ବରୁ ରାଣୀ, ବଣିକ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୁଃଖି ଥିଲେ।'
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ପୋଷ୍ଯେ ପତିନା କଲହଃ କୃତଃ । ତଯା ନାର୍ଯା ଚ ଦୁଃଖିନ୍ଯା ତତୋ ଵୈ ଭର୍ତୃପୀଡିତା
'ଏକ ଦିନ ପୋଷ୍ୟ ମାସରେ, ତାଙ୍କ ପତି ସହ କଳହ ହେଲା; ସେ ନାରୀ ଦୁଃଖି ହୋଇ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।'
ବହିର୍ଭୂଯ ଦ୍ରୁତଂ ଗେହାଦ୍ରୁଦଂତୀ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ରୋଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଗତାହଂ ସମୀପତଃ
'ସେ ବାହାରକୁ ଦେଖି ଘରରୁ ଦୃତ ଭାବେ ବାହାରି ଗଲେ, ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଦନ ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।'
ଅପୃଚ୍ଛଂ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତଂ କଥିତୋ ଵୈ ଯଥାର୍ଥତଃ । ତଯା ତତୋ ଵ୍ରତଵରମୁପଦେଶଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଚାରିଲି, ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତର ଉପଦେଶ ଦେଲି।'
ମମୋପଦେଶତଃ ସା ଵୈ ଚକ୍ରେ ଵ୍ରତଵରଂ ମୁଦା । ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭୋ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥେ ସଂଜାତା ସୁଖିତା ଚ ସା
'ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; ତାହାର ଦୟାରେ, ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ, ସେ ସୁଖି ହେଲେ।'
କଦାଚିଦ୍ଵୈଶ୍ଯକୁଲଜା ପତ୍ଯା ମୃତ୍ଯୋର୍ଵଶଂ ଗତା । ସମାନେତୁଂ ତତସ୍ତୌ ତୁ ଵିହିତାଖିଲଘାତକୌ
'ଏକ ସମୟରେ, ବଣିକ କୁଳର ଝିଅ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ଅଧିନ ହେଲେ; ତାପରେ, ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଇବାକୁ ଯୋଜିତ ହେଲେ।'
କିଂକରାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚଂଡାଦ୍ଯାନ୍ଧର୍ମରାଟ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଯମାଜ୍ଞଯା ସମାଯାତା ଯମଦୂତା ଭଯଂକରାଃ
'ଧର୍ମରାଜ ଯମ ଚଣ୍ଡ ଆଦି ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେକୁ ପଠାଇଲେ; ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ।'
ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୌ ଚର୍ମପାଶେନ ଲୋହମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ । ଉଦ୍ଯମଂ ଚକ୍ରିରେ ଗଂତୁଂ ଯମସ୍ଯ ଶରଣଂ ପ୍ରତି
'ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଚର୍ମ ଦୂରୀରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହା ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ଯମଙ୍କ ଶରଣକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।'
ଅତ୍ରାଂତରେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତେ ଦୂତା ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣାଃ । ସମାନେତୁଂ ସମାଯାତାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
'ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି, ସେମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆସିଲେ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଯମଦୂତାଃ ପଲାଯିତାଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଦୂତା ମହାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵପ୍ରକାଶାଦଯସ୍ତଥା
'ଏଭଳି ଦୂତମାନେକୁ ଦେଖି, ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ନିଜ ଚମକରେ ଶୋଭିତ, ସେଠାରେ ଦୃଢ ଭାବେ ରହିଲେ।'
ପାଶଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ସମାରୋପ୍ଯ ରାଜହଂସଯୁତେ ରଥେ । ଜଗ୍ମୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁରଂ ସର୍ଵେ ସହସାକାଶଵର୍ତ୍ମନା
ପାଶ କାଟି, ରାଜହଂସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢି, ସମସ୍ତେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଯାଵଦ୍ଵାରଂ ଵ୍ରତଵରଂ କୃତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଯା ଚ ସା ତଦା । ତାଵତ୍କଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ତସ୍ଥତୁଃ କମଲାପୁରେ
ସେ ବଣିକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରରେ ଯେତେଦିନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ସେତେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ କମଳାପୁରେ ରହିଲେ।
ପୁଣ୍ଯଶେଷସ୍ଯ ଭୋଗାର୍ଥଂ ଜାତୌ ରାଜାନ୍ଵଯେଽଧୁନା । ଵ୍ରତଂ ଚ ଵିସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥେ ରାଜସଂପତ୍ତିଗର୍ଵିତୌ । ତସ୍ମାଚ୍ଚ ତଵ ତସ୍ଯାପି ଚୋପଦେଶାର୍ଥମାଗତା
ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ ଭୋଗ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଏବେ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଜସମ୍ପଦର ଗର୍ବରେ ଦ୍ୱାରପାଳୀ ଓ ସେ ମହିଳା, ଦୁହେଁ ବ୍ରତକୁ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ସେଉଁଠିକୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆସିଛି।
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥୋଵାଚ- କେନୈଵ ତୁ ଵିଧାନେନ ଵୃଦ୍ଧେ ଵ୍ରତଵରଂ କୃତମ୍ । କସ୍ମିନ୍ମାସେ ଵ୍ରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵତା କା ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
ଦ୍ୱାରପାଳୀ କହିଲେ— ବୃଦ୍ଧେ, କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କରାଯାଇଥିଲା? କେଉଁ ମାସରେ ଏହି ବ୍ରତ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ?
ଏତନ୍ମେ ପୃଚ୍ଛତୋ ମାତର୍ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । କମଲୋଵାଚ- କାର୍ତ୍ତିକେ ଚ ଵ୍ଯତିକ୍ରାଂତେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସମାଗତେ । ତସ୍ମିନ୍ମାସେ ଚ ଭୋ ପୋଷ୍ଯେ ଵାସରେ ଗୁରୁସଂଜ୍ଞକେ
ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମା, ଠିକ୍ ଭାବେ କହ। କମଳା କହିଲେ— କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆସିଲେ, ସେଇ ମାସରେ, ପ୍ରିୟ, ଗୁରୁବାର ଦିନରେ—
ତତଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣସମଯେ ସକଲୈର୍ଵ୍ରତିଭିର୍ଵୃତା । ନାରାଯଣେନ ସହିତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସଂପୂଜଯେତ୍ତତଃ
ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତୀମାନେ ଥିବା ସହ, ନାରାୟଣ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ମିଷ୍ଟୈଃ ପାଯସଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଖଂଡମିଶ୍ରିତୈଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସଂତୋଷଯେତ୍ପ୍ରେଷ୍ଯେ ତତଃ ସଂପ୍ରାର୍ଥଯେଦିଦମ୍
ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ପାୟସ ଓ ଚିନି ମିଶିତ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପରେ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତେ ଦେଵି କମଲେ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭେ । ଯଥା ତ୍ଵମଚଲା କୃଷ୍ଣେ ତଥା ଭଵ ମଯି ସ୍ଥିତା
ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଦେବୀ, କମଳା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଯେପରି ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସ୍ଥିର ଅଛ, ସେପରି ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରୁହ।
ଈଶ୍ଵରୀ କମଲେ ଦେଵି ଶରଣଂ ଚ ଭଵାନଘେ । ନାନୋପହାରଦ୍ରଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ତୋଷଯେତ୍
ଈଶ୍ୱରୀ, କମଳା, ନିର୍ମଳ ଦେବୀ, ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ମହୋତ୍ସଵସମନ୍ଵିତାମ୍ । ତତୋ ନୈଵେଦ୍ଯଶେଷାଂଶ୍ଚ ଦତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହାଉତ୍ସବ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପରେ, ନୈବେଦ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ—
ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵପତିଂ ପୁତ୍ରାନ୍ପୋଷ୍ଯେଽନ୍ଯାନପି ସେଵକାନ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ତୁ ଗୁରୋର୍ଵାରେ ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି
ନିଜେ, ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ପୋଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ପାଇବେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁରୁବାରରେ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଛି, ସେଥିରେ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଚିତ୍ରଧୂଲୀପ୍ରଶସ୍ତୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ଗୋଧୂମନିର୍ମିତୈଃ । ତୋଷଯେତ୍କମଲାଦେଵ୍ଯାଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ସୁନ୍ଦର ଚାଉଳ ଧୂଳି ଓ ଗହୁଁ ଚୁନାରେ ତିଆରି ତବାରୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ କମଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।