ଶୌନକ ଉଵାଚ- ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ଯଥାର୍ଥତଃ । ହରିସ୍ଵରୂପିଣା ସାକ୍ଷାଦ୍ଵେଦଵ୍ଯାସେନ ଶାସିତ
ଶୌନକ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ, ହରିଙ୍କ ରୂପ ନିଜେ ବେଦବ୍ୟାସ କ'ଣ ଶିଖାଇଥିଲେ?
ନିରହଂକାର ହେ ସୂତ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକ । କେନ ସ୍ଯାତ୍ସୁଭଗା ନାରୀ ପାପିନୀ ଚ ସୁଦୁର୍ଭଗା
ହେ ସୂତ, ଅହଂକାର ଛାଡ଼, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ କରୁଥିବା, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜଣେ ଜିଅ ଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ ଏବଂ କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଜିଅ ଅଭାଗିନୀ ହୁଏ?
ପତିପ୍ରିଯାଂଗ କେନ ସ୍ଯାଦ୍ରୂପିତା ଚକ୍ଷୁଷୋଃ ସୁଧା । କେନ ଵା ଜାଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜଣେ ଜିଅ ପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ପତିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ତା ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ହୁଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ତପସ୍ଵୀ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯଦି ପୁଣ୍ଯମିଦଂ ଵିପ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଭୋଃ ସମାସେନ କଥଯାମି ଵିଧାନତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୁଣ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।
ଆସୀଦ୍ଭଦ୍ରଶ୍ରଵା ରାଜା ଯୁଗେ ଦ୍ଵାପରସଂଜ୍ଞକେ । ସୌରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶଵାସୀ ଚ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଭଦ୍ରଶ୍ରବା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ବସୁଥିଲେ ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ଚ ସଂଜାତା ନାମ୍ନା ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା । ତସ୍ଯାଂ ବଭୂଵୁଃ ଶ୍ରୀରାଜ୍ଞଃ ସପ୍ତପୁତ୍ରା ମନୋରମାଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁରତିଚନ୍ଦ୍ରିକା ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେଠି ରାଜାଙ୍କୁ ସାତିଜଣ ମନୋହର ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ।
ତତୋଽଭିଜାତା ଦୁହିତା ସୁଂଦରୀ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ । ଶ୍ଯାମବାଲା ଚ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ନାମ୍ନା ପ୍ରୀତିକରୀ ପିତୁଃ
ତାପରେ ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାମ 'ପ୍ରୀତିକରୀ', ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଅଥୈକଦା ଶ୍ଯାମବାଲା ସୁଵର୍ଣସିକତାସୁ ଚ । ଗୂଢୈର୍ମନୋହରୈ ରତ୍ନୈଃ ସଖିଭିଃ କ୍ରୀଡିତୁଂ ମୁଦା
ଏକଦିନ ଶ୍ୟାମବାଳା ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ସୁନା ବାଳୁକା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମନୋହର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ।
ଜଗାମ ନୀପଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ତଲଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵିପ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଂସାରତାରିଣୀ
ସେ ନୀପ ଗଛର ତଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଂସାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ—
ଲୋକାନାଂ ନୀତିଦା ସାଥ ସମାଯାତା ସ୍ଵଯଂ ପୁରଃ । ଧୃତ୍ଵା ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୀରୂପଂ ପଲିତାଂଗୀ ଚ ଭୂସୁର
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନୀତି ଦେଇଥିବା ସେ, ସେଠାକୁ ନିଜେ ଆସିଲେ। ସେ ଏକ ବୃଦ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଅଖିଲାନାଂ ଚ ଲୋକାନାଂ ଶାସ୍ତୂ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷଯଂ ଵିନା । କେଷାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତରାଣାଂ ହି ଗୃହେ ଗଚ୍ଛାମି ସାଂପ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାସକ ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମୁଁ କାହିଁକି ଯିବି?
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା ଗତା ରାଜନିକେତନମ୍ । ସୁଵର୍ଣଭିତ୍ତିଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ରାଜମହଳକୁ ଗଲା; ଏହା ସୁନାର ଦିଵାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ପତାକାରେ ସଜିଥିଲା।
ସିଂହଦ୍ଵାରମତିକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରାହ ଦୌଵାରିକୀଂ ତତଃ । ଦ୍ଵାରଂ ଜହି ହି ଭୋ ଦ୍ଵାରି ନିଯୁକ୍ତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣେ
ସିଂହଦ୍ୱାର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଯାଇ, ସେ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକଙ୍କୁ କହିଲା: 'ଏ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ, ଦ୍ୱାର ଖୋଲ!'
ଯାମି ଵେଗେନ ପଶ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞୀଂ ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକାମ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ରତ୍ନଦଂଡକରା ଚ ସା । କୋକିଲାଵାକ୍ଯଵନ୍ମୁକ୍ତଂ ପରମଂ ହର୍ଷମାଯଯୌ
'ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାଣୀ ସୁରତିଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ, କୋକିଳାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ପରି, ବହୁତ ଖୁସି ହେଲା।
ଦ୍ଵାରନିଯୁକ୍ତୋଵାଚ- କିଂ ନାମ ଵହସେ ଵୃଦ୍ଧେ କଃ ପତିସ୍ତାଵକଃ ପୁନଃ । ଆଗତାସି କଥଂ କିଂ ତେ କାର୍ଯ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞ୍ଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନେ । କସ୍ମାତ୍କିଂ ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ରେ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୁହଲଂ ହି ମେ
ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ପଚାରିଲା: 'ମୁଁ ତୁମର ନାମ କଣ? ବୃଦ୍ଧା, ତୁମର ପତି କିଏ? କିପରି ଆସିଛ? ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାର କାରଣ କଣ? କି କାମ ଆଛି? କୃପା କରି କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛି।'
ଵୃଦ୍ଧୋଵାଚ- ଶୃଣୁ ପୋଷ୍ଯେ ମହାରାଜ ପତ୍ନ୍ଯା ଦଂଡକରେ ଯଦା । ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ତେଽସ୍ତି ମଦାଗମନକାରଣମ୍
ବୃଦ୍ଧା କହିଲା: 'ଶୁଣ, ମହାରାଜ, ମୋ ପତ୍ନୀ ଦଣ୍ଡକରା କଣ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛ, ତେଣୁ ମୋ ଆସିବାର କାରଣ କହିବି।'
ପ୍ରସିଦ୍ଧା କମଲା ନାମ୍ନା ଚାହଂ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୋ ମମ । ଭୁଵନେଶ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଦ୍ଵାରଵତୀପୁରୀ
'ମୋ ନାମ କମଳା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ପତିଙ୍କ ନାମ ଭୁବନେଶ; ଏହି ସହର ଡ୍ୱାରାବତୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।'
ତସ୍ଯାଂ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତତେ ପୋଷ୍ଯେ ମମ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରସ୍ତତଃ । ଆଗତାହଂ ରତ୍ନଵେତ୍ରକରେ ଶୃଣୁ ସକୌତୁକମ୍
'ସେହି ସହରରେ ମୋ ପତି ରହୁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ; ତେଣୁ ମୁଁ ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ଆସିଛି; ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।'
ମମାଗମନକାର୍ଯଂ ହି ଵଚ୍ମୀଦାନୀଂ ତଵାଗ୍ରତଃ । ପୁରାସୀଦ୍ଵୈଶ୍ଯକୁଲଜା ରାଜ୍ଞୀ ତଵ ଚ ଦୁଃଖିନୀ
'ମୋ ଆସିବାର କାରଣ ଏବେ ତୁମ ସମ୍ନା ରେ କହିବି। ପୂର୍ବରୁ ରାଣୀ, ବଣିକ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୁଃଖି ଥିଲେ।'
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ପୋଷ୍ଯେ ପତିନା କଲହଃ କୃତଃ । ତଯା ନାର୍ଯା ଚ ଦୁଃଖିନ୍ଯା ତତୋ ଵୈ ଭର୍ତୃପୀଡିତା
'ଏକ ଦିନ ପୋଷ୍ୟ ମାସରେ, ତାଙ୍କ ପତି ସହ କଳହ ହେଲା; ସେ ନାରୀ ଦୁଃଖି ହୋଇ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।'
ବହିର୍ଭୂଯ ଦ୍ରୁତଂ ଗେହାଦ୍ରୁଦଂତୀ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ରୋଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଗତାହଂ ସମୀପତଃ
'ସେ ବାହାରକୁ ଦେଖି ଘରରୁ ଦୃତ ଭାବେ ବାହାରି ଗଲେ, ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଦନ ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।'
ଅପୃଚ୍ଛଂ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତଂ କଥିତୋ ଵୈ ଯଥାର୍ଥତଃ । ତଯା ତତୋ ଵ୍ରତଵରମୁପଦେଶଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଚାରିଲି, ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତର ଉପଦେଶ ଦେଲି।'
ମମୋପଦେଶତଃ ସା ଵୈ ଚକ୍ରେ ଵ୍ରତଵରଂ ମୁଦା । ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭୋ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥେ ସଂଜାତା ସୁଖିତା ଚ ସା
'ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; ତାହାର ଦୟାରେ, ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ, ସେ ସୁଖି ହେଲେ।'
କଦାଚିଦ୍ଵୈଶ୍ଯକୁଲଜା ପତ୍ଯା ମୃତ୍ଯୋର୍ଵଶଂ ଗତା । ସମାନେତୁଂ ତତସ୍ତୌ ତୁ ଵିହିତାଖିଲଘାତକୌ
'ଏକ ସମୟରେ, ବଣିକ କୁଳର ଝିଅ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ଅଧିନ ହେଲେ; ତାପରେ, ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଇବାକୁ ଯୋଜିତ ହେଲେ।'
କିଂକରାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚଂଡାଦ୍ଯାନ୍ଧର୍ମରାଟ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଯମାଜ୍ଞଯା ସମାଯାତା ଯମଦୂତା ଭଯଂକରାଃ
'ଧର୍ମରାଜ ଯମ ଚଣ୍ଡ ଆଦି ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେକୁ ପଠାଇଲେ; ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ।'
ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୌ ଚର୍ମପାଶେନ ଲୋହମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ । ଉଦ୍ଯମଂ ଚକ୍ରିରେ ଗଂତୁଂ ଯମସ୍ଯ ଶରଣଂ ପ୍ରତି
'ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଚର୍ମ ଦୂରୀରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହା ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ଯମଙ୍କ ଶରଣକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।'
ଅତ୍ରାଂତରେ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତେ ଦୂତା ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣାଃ । ସମାନେତୁଂ ସମାଯାତାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
'ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି, ସେମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆସିଲେ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଯମଦୂତାଃ ପଲାଯିତାଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଦୂତା ମହାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵପ୍ରକାଶାଦଯସ୍ତଥା
'ଏଭଳି ଦୂତମାନେକୁ ଦେଖି, ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ନିଜ ଚମକରେ ଶୋଭିତ, ସେଠାରେ ଦୃଢ ଭାବେ ରହିଲେ।'
ପାଶଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ସମାରୋପ୍ଯ ରାଜହଂସଯୁତେ ରଥେ । ଜଗ୍ମୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁରଂ ସର୍ଵେ ସହସାକାଶଵର୍ତ୍ମନା
ପାଶ କାଟି, ରାଜହଂସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢି, ସମସ୍ତେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଯାଵଦ୍ଵାରଂ ଵ୍ରତଵରଂ କୃତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଯା ଚ ସା ତଦା । ତାଵତ୍କଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ତସ୍ଥତୁଃ କମଲାପୁରେ
ସେ ବଣିକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରରେ ଯେତେଦିନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ସେତେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ କମଳାପୁରେ ରହିଲେ।