ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ସା ଦେଵୀ ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନୁଵାଚ ହ । ଵରଂ ଵୃଣୀଧ୍ଵଂ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଵରଦାହଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ତାପରେ ଦେବୀ ଖୁସି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେଇବି; ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମୁଁ ଦେବୀମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ- ପ୍ରସୀଦ କମଲେ ଦେଵି ସର୍ଵମାତର୍ହରିପ୍ରିଯେ । ତ୍ଵଯା ଵିନା ଜଗଚ୍ଛୂନ୍ଯଂ କୁରୁ ପ୍ରାଣପ୍ରରକ୍ଷଣମ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'କମଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ମାଆ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଦୟା କର; ତୁମେ ନଥିଲେ ଏହି ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ, ଆମ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କର।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରାହ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା । ଇଦାନୀଂ ସର୍ଵଜଂତୂନାଂ ପ୍ରାଣରକ୍ଷାଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ: 'ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ତତୋ ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ଆଵିର୍ବଭୂଵ ସହସା ଦଯାଲୁର୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରଣ କରି, ଦୟାଳୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ହଠାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ । କୃତାଂଜଲିପୁଟାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ କଣ୍ଠ ଭରି, ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଗୃହାଣ ମାତରଂ ଵିଷ୍ଣୋ ମହିଷୀଂ ଵଲ୍ଲଭାଂ ତଵ । ସଂସାରରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀମନପଗାମିନୀମ୍ । ଯାଵତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନୋ ଚକ୍ରେ ତାଵତ୍ପ୍ରାହେଂଦିରା ହରିମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମର ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯିଏ ଅବିଚଳ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ମାଆ, ସଂସାରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କର।' ସେମାନେ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦିରା ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ- ଅଵିଵାହ୍ଯ କଥଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାମଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ମଧୁସୂଦନ । ତସ୍ଯାଃ କନିଷ୍ଠାଂ ମାଂ ନାଥ ଵିଵାହଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯାଂ ଚ ସ୍ଥିତାଯାଂ ଵୈ କନିଷ୍ଠା ପରିଣୀଯତେ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ: 'ମଧୁସୂଦନ, ବଡ଼ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ମୋତେ କିପରି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଅବିବାହିତ ରହିଲେ, କଣିଷ୍ଠାଙ୍କ ବିବାହ ହୁଏନାହିଁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦଦୌ ଚୋଦ୍ଦାଲକାଯ ଚ । ଵେଦଵାକ୍ଯାନୁରୂପେଣ ହ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ନିର୍ଜରୈଃ ସହ
ସୂତ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କୁ ଦେଇ, ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ଦେଇଦେଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀମଂଗୀଚକାର ହ । ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ନମଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ପୁନଃପୁନଃ
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର କଲେ।
ଅଥ ତେ ଚାସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଜଘ୍ନୁଃ ସର୍ଵେ ବଲାଧିକାଃ । ସର୍ଵେ ତେ କ୍ରଂଦମାନାଶ୍ଚ ଗତାଶ୍ଚୈଵ ଦିଶୋ ଦଶ
ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଏହି ଅସୁରମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ଦଶଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ସୁଧାଂ ତତ୍ଖାଦିତୁଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵାଃ ପଂକ୍ତିଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋରାଜ୍ଞଯା ସର୍ଵେ ଚୋଚୁଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରମ୍
ଦେବତାମାନେ ପରେ ଅମୃତ ଖାଇବା ପାଇଁ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ଶାରୀବଦ୍ଧ ହେଲେ; ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରେ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ଚ ଦେହି ତ୍ଵଂ ଚ ଦେହି ତ୍ଵଂ ଚ ଦେହୀତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ । ନ ଶକ୍ତୋଽସ୍ମି ନ ଶକ୍ତୋଽସ୍ମି ନ ଶକ୍ତୋଽସ୍ମୀତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
କେହି କହୁଥିଲେ, 'ତୁମେ ଦିଅ, ତୁମେ ଦିଅ, ତୁମେ ଦିଅ', ଆଉ କେହି କହୁଥିଲେ, 'ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।'
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଚ ଦଧାର ହ । ଚକାର ସ୍ଵର୍ଣପାତ୍ରେ ତତ୍ପୀଯୂଷପରିଵେଷଣମ୍
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଉଠିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ଜିଅର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ସେହି ଅମୃତ ପରିବେଶନ କଲେ।
ପୀଯୂଷଭକ୍ଷଣଂ ରାହୁର୍ଯାଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚୋକ୍ତଵଂତୌ ରାକ୍ଷସୋଽସୌ ଛଲାଗତଃ
ଯେତେବେଳେ ରାହୁ ଅମୃତ ଖାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଦେଲେ—ସେ ରାକ୍ଷସ ଚଳକି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଜଘାନ ସ୍ଵର୍ଣପାତ୍ରତଃ । ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ କେତୁର୍ନାମ୍ନା ବଭୂଵ ହ
ତାପରେ ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସୁନାର ପାତ୍ରରୁ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭୂଇଁରେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ 'କେତୁ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ରାହୁକେତୂ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଗତୌ ତୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲୌ । ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ସ ଯୁଧ୍ଯତି
ରାହୁ ଓ କେତୁ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ। ଏବେ ସେ ଦିନରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରେ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଗ୍ରାସଂ ସୈଂହିକେଯସ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵଂ ଗଂଗାସମଂ ତୋଯଂ ଵେଦଵ୍ଯାସସମା ଦ୍ଵିଜାଃ
ସିଂହିକାର ପୁଅ ସେମାନେକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପାଣି ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟାସ ସମାନ।
ସ୍ନାନଂ ଵାଯସତୀର୍ଥେ ଯୋ ଗଂଗାସ୍ନାନଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଦାନମକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ତଥା
ଯିଏ ବାୟସ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ। ସେଠାରେ ଦାନ କଲେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ପାପଂ ନଶ୍ଯେତ୍ସମୂଲଂ ଚ କିଂ ପୁନଃ କ୍ରତୁକୋଟିଭିଃ । ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ପୁତ୍ରମାପ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ପାପ ସମୂଳେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—କୋଟି କୋଟି ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ କଣ କହିବି? ଯିଏ ଶିକ୍ଷା ଚାହେଁ, ସେ ଶିକ୍ଷା ପାଏ; ପୁଅ ଚାହେଁ, ସେ ପୁଅ ପାଏ।
ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ଲଭତେ ମୋକ୍ଷଂ ମଂତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ଵିପ୍ର ସମୁଦ୍ରମଥନଂ ତୁ ତତ୍
ମୋକ୍ଷ ଚାହେଁଥିବା ମୋକ୍ଷ ପାଏ, ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ। ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମୁଦ୍ର ମଥନର କଥା ତୁମକୁ କହିଲି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ଯଥାର୍ଥତଃ । ହରିସ୍ଵରୂପିଣା ସାକ୍ଷାଦ୍ଵେଦଵ୍ଯାସେନ ଶାସିତ
ଶୌନକ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ, ହରିଙ୍କ ରୂପ ନିଜେ ବେଦବ୍ୟାସ କ'ଣ ଶିଖାଇଥିଲେ?
ନିରହଂକାର ହେ ସୂତ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକ । କେନ ସ୍ଯାତ୍ସୁଭଗା ନାରୀ ପାପିନୀ ଚ ସୁଦୁର୍ଭଗା
ହେ ସୂତ, ଅହଂକାର ଛାଡ଼, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ କରୁଥିବା, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜଣେ ଜିଅ ଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ ଏବଂ କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଜିଅ ଅଭାଗିନୀ ହୁଏ?
ପତିପ୍ରିଯାଂଗ କେନ ସ୍ଯାଦ୍ରୂପିତା ଚକ୍ଷୁଷୋଃ ସୁଧା । କେନ ଵା ଜାଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜଣେ ଜିଅ ପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ପତିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ତା ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ହୁଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ତପସ୍ଵୀ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯଦି ପୁଣ୍ଯମିଦଂ ଵିପ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଭୋଃ ସମାସେନ କଥଯାମି ଵିଧାନତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୁଣ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।
ଆସୀଦ୍ଭଦ୍ରଶ୍ରଵା ରାଜା ଯୁଗେ ଦ୍ଵାପରସଂଜ୍ଞକେ । ସୌରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶଵାସୀ ଚ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଭଦ୍ରଶ୍ରବା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ବସୁଥିଲେ ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ଚ ସଂଜାତା ନାମ୍ନା ସୁରତିଚଂଦ୍ରିକା । ତସ୍ଯାଂ ବଭୂଵୁଃ ଶ୍ରୀରାଜ୍ଞଃ ସପ୍ତପୁତ୍ରା ମନୋରମାଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁରତିଚନ୍ଦ୍ରିକା ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେଠି ରାଜାଙ୍କୁ ସାତିଜଣ ମନୋହର ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ।
ତତୋଽଭିଜାତା ଦୁହିତା ସୁଂଦରୀ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ । ଶ୍ଯାମବାଲା ଚ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ନାମ୍ନା ପ୍ରୀତିକରୀ ପିତୁଃ
ତାପରେ ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାମ 'ପ୍ରୀତିକରୀ', ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଅଥୈକଦା ଶ୍ଯାମବାଲା ସୁଵର୍ଣସିକତାସୁ ଚ । ଗୂଢୈର୍ମନୋହରୈ ରତ୍ନୈଃ ସଖିଭିଃ କ୍ରୀଡିତୁଂ ମୁଦା
ଏକଦିନ ଶ୍ୟାମବାଳା ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ସୁନା ବାଳୁକା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମନୋହର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ।
ଜଗାମ ନୀପଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ତଲଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵିପ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଂସାରତାରିଣୀ
ସେ ନୀପ ଗଛର ତଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଂସାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ—
ଲୋକାନାଂ ନୀତିଦା ସାଥ ସମାଯାତା ସ୍ଵଯଂ ପୁରଃ । ଧୃତ୍ଵା ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୀରୂପଂ ପଲିତାଂଗୀ ଚ ଭୂସୁର
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନୀତି ଦେଇଥିବା ସେ, ସେଠାକୁ ନିଜେ ଆସିଲେ। ସେ ଏକ ବୃଦ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।