ମଂଦରଂ ଘର୍ଘରଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ପରାଜେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ନାଗରାଜ ଦ୍ୱାରା ବେପଟି ଘୁଞ୍ଚାଇ, ତାହାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଆରମ୍ଭ କର।
ତସ୍ମାଦୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜଗନ୍ମାତା ଚ ଭୋଃ ସୁରାଃ
ତାହାରୁ, ହେ ଦେବମାନେ, ସଂସାରର ମାଆ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ।
ଧାରଯାମ୍ଯହମେଵାଦ୍ରିଂ କୂର୍ମରୂପେଣ ସର୍ଵତଃ ଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ରମଥନଂ ଦ୍ଵିଜ
ମୁଁ ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପର୍ବତକୁ ଧାରଣ କରିବି। ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବ ମିଶି ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତତୋଽମରଗଣାସ୍ତେ ଚ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସଦାନଵା । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ମଂଦରଂ ଶୈଲଂ ଚିକ୍ଷିପୁଃ ପଯସାଂ ନିଧୌ
ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ, ଅମରମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଉପ୍ରାଡ଼ି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଃ ସନାତନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦଯାଲୁର୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଅଧାରଯଦ୍ଗିରେର୍ମୂଲଂ କୂର୍ମରୂପେଣ ପୃଷ୍ଠତଃ
ତାପରେ, ସନାତନ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଦୟାଳୁ ଜଗତ୍ନାଥ ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପେ ପର୍ବତର ତଳକୁ ଧରିଲେ।
ଅନଂତଂ ତତ୍ର ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ମମଂଥୁର୍ଦୁଗ୍ଧସାଗରମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ମଥ୍ଯମାନେ ଚୋଦ୍ଭୂତଂ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେଠାରେ ଅନନ୍ତ ନାଗକୁ ବେପଟି, ସମସ୍ତେ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ମଥନ କଲେ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ଏକ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
କାଲକୂଟଵିଷଂ ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ତତସ୍ତାନ୍ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଂକରଶ୍ଚୋକ୍ତଵାନିଦମ୍
କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗ୍ନ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶିବ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଭୋଭୋଽମରଗଣା ଯୂଯଂ ଵିଷଂ କୁରୁତମାଦରମ୍ । ଵାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତୂର୍ଣଂ କାଲକୂଟଂ ମହାଵିଷମ୍
ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ବିଷକୁ ଗମ୍ଭୀରତା ସହିତ ଦେଖ। ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ଶୀଘ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପାର୍ଵତୀନାଥୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ନାରାଯଣଂ ହୃଦି । ମହାମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଵିଷମାଦଦ୍ଭଯଂକରମ୍
ଏପରି କହି, ପାର୍ବତୀଙ୍କର ପତି ଶିବ ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ଗିଳିଲେ।
ମହାମଂତ୍ରପ୍ରଭାଵେଣ ଵିଷଂ ଜୀର୍ଣଂ ଗତଂ ମହତ୍ । ଅଚ୍ଯୁତାନଂତଗୋଵିଂଦ ଇତି ନାମତ୍ରଯଂ ହରେଃ
ମହାମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବଡ଼ ବିଷ ପଚିଗଲା ଓ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ହରିଙ୍କ ତିନିଟି ନାମ—ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନନ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ—
ଯୋଜପେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣଵାଦ୍ଯଂ ନମୋଂଽତିକମ୍ । ଵିଷଭୋଗାଗ୍ନିଜଂ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ମୃତ୍ଯୋର୍ଭଯଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ସହ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଣବ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି 'ନମଃ' ରେ ଶେଷ କରି ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ, ସାପ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରୁ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନା ଦେଵା ମମଂଥୁଃ କ୍ଷୀରସାଗରମ୍ । ତତୋଽଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କାଲାସ୍ଯା ରକ୍ତଲୋଚନା
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ମଥିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କଳା ମୁହଁ ଓ ଲାଲ ଆଖି ସହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ରୂକ୍ଷପିଂଗଲକେଶା ଚ ଜରତୀଂ ବିଭ୍ରତୀ ତନୁମ୍ । ସା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵାନ୍କିଂକର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯେତି ଵୈ
ତାଙ୍କର କେଶ ରୁଖା ଓ ପିଙ୍ଗଳା ଥିଲା, ଦେହଟି ବୃଦ୍ଧା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଦେଵାସ୍ତଥାବ୍ରୁଵଂସ୍ତାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଦୁଃଖସ୍ଯଭାଜନମ୍ । ଯେଷାଂ ନୄଣାଂ ଗୃହେ ଦେଵୀ କଲହଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ
ଦେବମାନେ ସେଇ ଦୁଃଖର ଆକାର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଯେଉଁ ଘରେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହୁଏ—
ତତ୍ର ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମୋ ଵସ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଶୁଭାନ୍ଵିତା । ନିଷ୍ଠୁରଂ ଵଚନଂ ଯେ ଚ ଵଦଂତି ଯେଽନୃତଂ ନରାଃ
ସେଠି ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଉଛୁ, ହେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଅଶୁଭ ସହିତ ରୁହ। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କଠୋର କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି—
ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଯେ ହି ଚାଶ୍ନଂତି ଦୁଃଖଦା ତିଷ୍ଠ ତଦ୍ଗୃହେ । କପାଲକେଶଭସ୍ମାସ୍ଥି ତୁଷାଂଗାରାଣି ଯତ୍ର ତୁ
ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଖାଆନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, ସେଠି ତୁମେ ରୁହ। ଯେଉଁଠି ଖୋପଡ଼ି, କେଶ, ଖାକ, ଅସ୍ଥି, ଚାଉଳ ଚିପି, କୋଇଳା ରହିଛି—
ସ୍ଥାନଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତତ୍ର ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋର୍ଧୌତଂ ଯେ ଚାଶ୍ନଂତି ନରାଧମାଃ
ସେଠି, ହେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ ହେବ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ପାଦ ଧୋଇନାହିଁ ଖାଆନ୍ତି—
ତଦ୍ଗୃହେ ସର୍ଵଦା ତିଷ୍ଠ ଦୁଃଖଦାରିଦ୍ରଦାଯିନୀ । ଵାଲୁକାଲଵଣାଂଗାରୈଃ କୁର୍ଵଂତି ଦଂତଧାଵନମ୍
ସେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ରୁହ, ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଇଥିବା। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ବାଲୁକା, ଲୁଣ କିମ୍ବା କୋଇଳାରେ ଦାନ୍ତ ଘସନ୍ତି—
ତେଷାଂ ଗେହେ ସଦା ତିଷ୍ଠ ଦୁଃଖଦା କଲିନା ସହ । ଛତ୍ରାକଂ ଶ୍ରୀଫଲଂ ଶିଷ୍ଟଂ ଯେ ଖାଦଂତି ନରାଧମାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ସବୁବେଳେ ରୁହ, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, କଳି ସହିତ। ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକେ ଛତ୍ରା, କଠଳ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଆନ୍ତି—
ଗେହେ ତେଷାଂ ତଵ ସ୍ଥାନଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ କଲୁଷଦାଯିନି । ତିଲପିଷ୍ଟମଲାବୁଂ ଯେ ଗୃଂଜନଂ ପୋତିକାଦଲମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ହେବ ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ, ହେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଅପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତିଳ ଚାଉଳ, ଲାଉ, ରସୁଣ କିମ୍ବା ପୋଟିକା ଶାଖ ଖାଆନ୍ତି—
କଲଂ ବୁକଂ ପଲାଂଡୁଂ ଯେ ଚାଶ୍ନଂତି ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ତେଷାଂ ଗୃହେ ତଵ ସ୍ଥାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
କଳା, ବୁକା, ପିଆଜ ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟମନା ଲୋକେ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ ହେବ।
ଗୁରୁ ଦେଵାତିଥୀନାଂ ଚ ଯଜ୍ଞଦାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଯତ୍ରଵେଦଧ୍ଵନିର୍ନାସ୍ତି ତତ୍ର ତିଷ୍ଠ ସଦାଽଶୁଭେ
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁ, ଦେବତା, ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅଦ୍ଧାନ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ନାହିଁ, ବେଦର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ—ସେଠି, ହେ ଅଶୁଭା, ସଦା ରୁହ।
ଦଂପତ୍ଯୋଃ କଲହୋ ଯତ୍ର ପିତୃଦେଵାର୍ଚନଂ ନ ଵୈ । ଦୁରୋଦରରତା ଯତ୍ର ତତ୍ର ତିଷ୍ଠ ସଦାଶୁଭେ
ଯେଉଁଠି ଦମ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହୁଏ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଭୋଗରେ ଲୋକେ ଲିପ୍ତ—ସେଠି, ହେ ଅଶୁଭା, ସଦା ରୁହ।
ପରଦାରରତା ଯତ୍ର ପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରିଣଃ । ଵିପ୍ରସଜ୍ଜନଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଯତ୍ର ପୂଜା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ସଦା ତିଷ୍ଠ ପାପଦାରିଦ୍ର୍ଯଦାଯିନୀ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, ପର ଧନ ଚୋରାଇଥାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଜ୍ଜନ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପୂଜା ନାହିଁ—ସେଠି, ପାପ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଇଥିବା, ସଦା ରୁହ।
ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ସୁରା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଂ ସର୍ଵେଷାଂ କଲିଵଲ୍ଲଭାମ୍ । କ୍ଷୀରାବ୍ଧେର୍ମଥନଂ ଚକ୍ରୁଃ ପୁନସ୍ତେ ସୁସମାହିତାଃ
ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବୟସରେ ବଡ଼, କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମହିଳାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ପୁଣିଥରେ ମନ ଲଗାଇ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଐରାଵତସ୍ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହଯଃ । ଧନ୍ଵଂତରିଃ ପାରିଜାତଃ ସୁରଭିଶ୍ଚାପ୍ସରୋଦଯଃ
ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଏଇରାବତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ଉଚ୍ଚଶ୍ରବା ନାମକ ଘୋଡ଼ା, ଧନ୍ବନ୍ତରି, ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ, ସୁରଭି ଗାଈ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମଯେ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମୁଦିତେ ରଵୌ । ଉତ୍ପନ୍ନା ଶ୍ରୀର୍ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଶୋଭିତା
ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନର ସକାଳ ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ମହାଦେଵୀଂ ମାତରଂ ଧର୍ମଦେଵତାଃ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵଜଂତୂନାଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣହୃଦଯାଲଯାମ୍
ଧର୍ମଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମାଆ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ସେଇ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଭ୍ରାତା ଶୀତରଶ୍ମିର୍ଜାତଶ୍ଚ ସୁଧଯା ତତଃ । ଉତ୍ପନ୍ନା ସା ହରେର୍ଜାଯା ତୁଲସୀ ଲୋକପାଵନୀ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଭାଇ, ଶୀତଳ କିରଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର, ତାହା ସୁଧାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ତୁଳସୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ତଂ ଶୈଲଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ସ୍ଥାପ୍ଯ ପରିପୂର୍ଣମନୋରଥାଃ । ସମେତ୍ଯ ମାତରଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଜେପୁଃ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତମୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାପନା କରି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ମାଆଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପାଠ କଲେ।