ଗୁରୁଲୋପକୃତଂ ପାପଂ କଥଂ ତେ ସମଜାଯତ । ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ତାତ ଯଥା ଜାନାମି ତତ୍ଵତଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ତୁମେ କିପରି ପାପରେ ପଡ଼ିଲ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିବି।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- ଜନ୍ମୋପଵୀତକନ୍ଯାନାଂ ଧାତାରୋ ନିଗମସ୍ଯ ଚ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଦାତୁଶ୍ଚ ନାଜ୍ଞାଭଂଗଃ କୃତୋ ମଯା
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ— ଜନ୍ମଉପବୀତ ଜିଅମାନେ, ବେଦ ଓ ଉପବୀତ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୁଶ୍ଵଶୁରଯୋଃ ସେଵା ଭୃତ୍ଯେନେଵ କୃତା ମଯା । ତଵାପି ଶାସ୍ତ୍ରଦାତୁଶ୍ଚ ନାଜ୍ଞାଭଂଗଃ କୃତୋ ମଯା
ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଚାକର ଭଳି ସେବା କରିଛି; ତୁମେ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଛ, ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ।
ପୁରୋଧା ଯଃ କୁଲାଚାର୍ଯୋ ଵେଦଵେଦାଂତପାରଗଃ। ତସ୍ଯାପରାଦ୍ଧଂ କେଚିନ୍ମେ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ଯିଏ ଆମ ପରିବାରର ପୁରୋହିତ, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ମୋର କିଛି ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦ୍ଯସ୍ମାକଂ କୁଲେ ପୁତ୍ରୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମକୋଵିଦ । ତଦା ପୁରୋଧସେ ଧେନୁମେକାଂ ଵା ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ଆମ ପରିବାରରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତେବେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗାଈ କିମ୍ବା ତାହା ସମାନ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସଂଚ୍ଛିଦ୍ଯତେ ନାଲମିତି ଵଂଶସ୍ଯ ନଃ ସ୍ଥିତିଃ । ପୁରା ମମୈଵ ପୁତ୍ରେ ତୁ ଜାତମାତ୍ରେ ଶୁଭେଽହନି
ଏହି ଦେଇଲେ ପରିବାରର ପବିତ୍ରତା ଓ ସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ, ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶୁଭ ଦିନରେ—
କୁଲକ୍ରିଯା ମଯା ତାତ ନ କୃତା ମୂଢବୁଦ୍ଧିନା । ତସ୍ଯାଶ୍ଚାକରଣେନୈଵ ଗୁରୁଲୋପକରୋଽଭଵମ୍
ପିତା, ମୁଁ ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ପରିବାର ରୀତି-ନୀତି କରିନଥିଲି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନଦେଖି କରି, ମୋର ଗୋତିଆ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ ହେଲି।
ନିଵେଦିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଗୁରୁଲୋପାଦ୍ଯଥା ମମ । ପାପମାସୀଦନୁଜ୍ଞା ମେ ଦେହି ଯାମି ସୁରାଲଯମ୍
ମୁଁ ମୋର ଗୋତିଆ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ କିପରି ପାପ ହେଲା, ସେ ସବୁ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଵେଦାଯନ ଉଵାଚ- ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା କୋଶଲା ଶୁଭା । ସ୍ମୃତିରସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନଃ
ବେଦାୟନ କହିଲେ — ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶୁଭ କୋଶଳା ଅଛି। ଏହାର କୃପାରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଦେଖାଯାଏ।
କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ତେ । ମୁକୁଂଦାଖ୍ଯାହି ଚୈତସ୍ଯ ସ୍ମୃତିରସ୍ତି ତଵାନଘ
ତୁମେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତୁମ ଅସ୍ଥି ଝରିଛି? ମୁକୁନ୍ଦ, ଏହାର ସ୍ମୃତି ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି କି ନାହିଁ, କହ।
ମୁକଂଦ ଉଵାଚ- ଏକସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ସାଯଂ ମଦ୍ଗୃହମାଗତଃ । ତସ୍ମୈ ସ୍ଥାନଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଭୋଜନଂ ଚ ଯଥାଵିଧି
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ — ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅସନ, ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲି।
ସୋଽପି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଶୁଭେ । ନିଶୀଥେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଂଗେ ଜ୍ଵରୋଽଭୂଦତି ଦାରୁଣଃ
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଜନ କରି, ଭଲ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ତାଙ୍କ ସରିର ସମଗ୍ରେ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଆସିଗଲା।
ତେନ ପୀଡିତସର୍ଵାଂଗୋ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ ନ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରଭାତ ଏଵ ତତ୍ଯାଜ ପ୍ରାଣାନ୍ମୃତ୍ଯାଵୁପସ୍ଥିତେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇ, ଶୁଅ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଦାହାଦି କର୍ମାଣି ଵିହିତାନି ମଯା ଗୁରୋ । ତଦସ୍ଥୀନି ଚ ଗଂଗାଯାଂ ପାତିତାନି ଵିଧାନତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଥିଲି, ଗୁରୁ। ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଙ୍ଗାରେ ପକାଇଥିଲି।
ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ମେସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ଶିଵପ୍ରଦେ । ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍କୋଶଲେ ନାମ୍ନି ବ୍ରହ୍ମଦେଵଵିନିର୍ମିତେ
ସେଇ ପୁଣ୍ୟରେ, ମୋ ଅସ୍ଥି ଏହି ପବିତ୍ର କୋଶଳା ତୀର୍ଥରେ ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶୁଭ ଦାୟକ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସ୍ଵଚରିତମିତିରାଜନ୍ସ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ସୁରସୁଭଗଶରୀରୋ ଦ୍ଯାଂ ଯଯୌ ଯାନଗତ୍ଯା । ଇଦମକଥିତ ମଯା ତଂ ତସ୍କରାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵ୍ଯଲଭତ ଦିଵମେତତ୍ତୀର୍ଥରାଜପ୍ରସାଦାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଏପରି କଥା କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତା ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ମୁଁ କିପରି ସେ ଚୋର ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କ କୃପାରେ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲେ, ସେ କଥା କହିଦେଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମୁକୁଂଦୋପାଖ୍ଯାନେ ଦଶାଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ କାଳିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନର ଦୁଇଶ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶିଵେ ତଵପୁରଃ ସର୍ଵଂ ମୁକଂଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥିତଂ ଚଂଡକସ୍ଯାପି ନାପିତସ୍ଯ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ — ଶିବେ, ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଦେଲି। ଏବେ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ନାପିତଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯସ୍ମିନ୍ଦିନେ ମୁକୁଂଦସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତେନ ଘାତିତଃ । ଚଂଡକେନ ତଦା ରାଜଂସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନାଗରୈଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଯେଦିନ ମୁକୁନ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡକଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହେଲେ, ସେ ଦିନ ରାଜା, ସେ ଘଟଣା ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୈସ୍ତନ୍ନୃପସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଵେଦିତମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ନାଗରା ଊଚୁଃ । ଚଂଡକେନ ହତୋ ରାଜନ୍ମୁକୁଂଦୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଃ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ। ନଗରବାସୀ କହିଲେ — ରାଜନ୍, ଚଣ୍ଡକ ମୁକୁନ୍ଦ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି।
ନୀତଂ ଚ ତଦ୍ଧନଂ ଭୂରି ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ପ୍ରଜାନାଂ ହି ରକ୍ଷକଃ ଶାସକୋଽସତାମ୍
ସେ ବହୁତ ଧନ ନେଇଛି; ଯଦି ଉଚିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆମ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଭୂପାଲୋ ମଂତ୍ରିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତିନମ୍ । ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷଃ କିମେଭିଃ କଥ୍ଯତେ ଶୃଣୁ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ପାଖରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏମାନେ କଣ କହୁଛନ୍ତି, ଶୁଣ।
ଶୀଘ୍ରମାନଯତଂ ପାପଂ ନୋଚେତ୍ତ୍ଵାଂ ଘାତଯାମ୍ଯହମ୍ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପାପିଷ୍ଠ ସାଧୂନାଂ ଶଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ତୁରନ୍ତ ଏହି ପାପୀକୁ ଆଣ। ନାହିଁଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ଉଠ, ଉଠ, ବଡ଼ ପାପୀ, ସାଧୁମାନଙ୍କ ଭଲ ହେଉ।
ପୀଡ୍ଯଂତେ ଵିଷଯେ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଜା ଦସ୍ଯୁଭିରୁଲ୍ବଣୈଃ । ସ ନୃପୋ ନରକଂ ଯାତି ତେଭ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚେନ୍ନ ରକ୍ଷତି
ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଆନ୍ତି, ସେ ରାଜା ଯଦି ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଚିଵଃ ସ ଶିଵେ ନୃପଃ । ଵେଗେନ ହଯମାରୁହ୍ଯ ପଦାତିଶତସଂଯୁତଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜା ଦୁହେଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଲେ, ସହିତେ ଶତଶଃ ପଦାତି ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଥିଲେ।
ଯଯୌ ଗୃହେ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ତସ୍ଯ ବଂଧୂନପୃଚ୍ଛତ । ମୁକୁଂଦଃ କେନ ନିହତଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂତ ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ମୁକୁନ୍ଦ କିଏ ମାରିଲେ? ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।'
ତଂ ପାପଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ଶାସନାଦ୍ଭୂପତେରହମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ମଂତ୍ରିଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ଵିପ୍ରବାଂଧଵାଃ
'ମୁଁ ଏହି ପାପୀକୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି।' ନାରଦ କହିଲେ — ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିପ୍ରବାଂଧଵା ଊଚୁଃ - ଚଂଡକେନ ହତୋ ମଂତ୍ରିନ୍ମୁକୁଂଦୋ ନାପିତେନ ହି । ଇଦଂ ପଲାଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯୋଷ୍ଣୀଷଂ ପପାତ ଵୈ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କହିଲେ — 'ମନ୍ତ୍ରୀ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ନାପିତ ମାରିଛି। ସେ ପଳାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଗଡ଼ି ପଡ଼ିଗଲା।'
ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଚକ୍ଷୁଷା ଵଧ୍ଵା ମୁକୁଂଦସ୍ଯୈଵ ସୋଘକୃତ୍ । କିଂ କୁର୍ମସ୍ତେନ ପାପେନ ମଜ୍ଜିତାଃ ଶୋକସାଗରେ
ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଜଣେଇ ଜଣେଇ ନାରୀ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ପାପୀକୁ ଆମେ କଣ କରିବା? ଆମେ ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ବଂଧୂନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହି । ସ ମଂତ୍ରୀ ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନାପିତସ୍ଯ ଗୃହଂ ଯଯୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସେହି ପାପୀ ନାପିତଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।