କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସନ୍ନିଧିଂ ଯଯୁଃ
ସମସ୍ତେ ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଦେଵାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାତା ଦେଵଗଣୈଃ ସହ
ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ,
ଵିଷ୍ଣୁଂ ସମର୍ଚଯାମାସ କ୍ଷୀରାବ୍ଧେରୁତ୍ତରେ ତଟେ
କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର ପାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଦିଵୌକସାମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଭଗବାନ୍,
ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ଭଵୋଦଧେଃ ପୋତଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ସ୍ୱରୂପ, ଓ ମାଳାରେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଜଯଶବ୍ଦେନ ନମଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିରଂତରମ୍ ଵରଦୋଽସ୍ମି ତଦ୍ଵଦତ ଵୋ ଦଦାମି ଚ ନାନ୍ଯଥା
ସେମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି ଦେଇ, ଅବିରତ ନମସ୍କାର କଲେ। 'ମୁଁ ଦାନଦେବାକୁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, କହ, ନିଶ୍ଚିତ ଦେଇବି।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ- କୃପାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ସଂପଦ୍ଧୀନଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଦେବମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାମୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ତିନି ଲୋକର ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ହରାଇଯାଇଛି।'
ରକ୍ଷ ସର୍ଵାନିମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଯାତାଃ ସ୍ମ ଶରଣଂ ତଵ ।। ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଇଂଦିରା ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ଚାନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତା ସୁରାଃ
'ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।' ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ଯସ୍ଯାଃ କଟାକ୍ଷମାତ୍ରେଣ ଜଗଦୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁତମ୍
ତାଙ୍କର ଏକ ଦୃଷ୍ଟିପାତରେ ଏହି ସଂସାର ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ମଂଦରଂ ଘର୍ଘରଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ପରାଜେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ନାଗରାଜ ଦ୍ୱାରା ବେପଟି ଘୁଞ୍ଚାଇ, ତାହାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଆରମ୍ଭ କର।
ତସ୍ମାଦୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜଗନ୍ମାତା ଚ ଭୋଃ ସୁରାଃ
ତାହାରୁ, ହେ ଦେବମାନେ, ସଂସାରର ମାଆ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ।
ଧାରଯାମ୍ଯହମେଵାଦ୍ରିଂ କୂର୍ମରୂପେଣ ସର୍ଵତଃ ଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ରମଥନଂ ଦ୍ଵିଜ
ମୁଁ ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପର୍ବତକୁ ଧାରଣ କରିବି। ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବ ମିଶି ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତତୋଽମରଗଣାସ୍ତେ ଚ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସଦାନଵା । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ମଂଦରଂ ଶୈଲଂ ଚିକ୍ଷିପୁଃ ପଯସାଂ ନିଧୌ
ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ, ଅମରମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଉପ୍ରାଡ଼ି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଃ ସନାତନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦଯାଲୁର୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଅଧାରଯଦ୍ଗିରେର୍ମୂଲଂ କୂର୍ମରୂପେଣ ପୃଷ୍ଠତଃ
ତାପରେ, ସନାତନ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଦୟାଳୁ ଜଗତ୍ନାଥ ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପେ ପର୍ବତର ତଳକୁ ଧରିଲେ।
ଅନଂତଂ ତତ୍ର ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ମମଂଥୁର୍ଦୁଗ୍ଧସାଗରମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ମଥ୍ଯମାନେ ଚୋଦ୍ଭୂତଂ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେଠାରେ ଅନନ୍ତ ନାଗକୁ ବେପଟି, ସମସ୍ତେ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ମଥନ କଲେ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ଏକ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
କାଲକୂଟଵିଷଂ ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ତତସ୍ତାନ୍ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଂକରଶ୍ଚୋକ୍ତଵାନିଦମ୍
କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗ୍ନ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶିବ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଭୋଭୋଽମରଗଣା ଯୂଯଂ ଵିଷଂ କୁରୁତମାଦରମ୍ । ଵାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତୂର୍ଣଂ କାଲକୂଟଂ ମହାଵିଷମ୍
ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ବିଷକୁ ଗମ୍ଭୀରତା ସହିତ ଦେଖ। ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ଶୀଘ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପାର୍ଵତୀନାଥୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ନାରାଯଣଂ ହୃଦି । ମହାମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଵିଷମାଦଦ୍ଭଯଂକରମ୍
ଏପରି କହି, ପାର୍ବତୀଙ୍କର ପତି ଶିବ ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ଗିଳିଲେ।
ମହାମଂତ୍ରପ୍ରଭାଵେଣ ଵିଷଂ ଜୀର୍ଣଂ ଗତଂ ମହତ୍ । ଅଚ୍ଯୁତାନଂତଗୋଵିଂଦ ଇତି ନାମତ୍ରଯଂ ହରେଃ
ମହାମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବଡ଼ ବିଷ ପଚିଗଲା ଓ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ହରିଙ୍କ ତିନିଟି ନାମ—ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନନ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ—
ଯୋଜପେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣଵାଦ୍ଯଂ ନମୋଂଽତିକମ୍ । ଵିଷଭୋଗାଗ୍ନିଜଂ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ମୃତ୍ଯୋର୍ଭଯଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ସହ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଣବ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି 'ନମଃ' ରେ ଶେଷ କରି ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ, ସାପ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରୁ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନା ଦେଵା ମମଂଥୁଃ କ୍ଷୀରସାଗରମ୍ । ତତୋଽଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କାଲାସ୍ଯା ରକ୍ତଲୋଚନା
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ମଥିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କଳା ମୁହଁ ଓ ଲାଲ ଆଖି ସହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ରୂକ୍ଷପିଂଗଲକେଶା ଚ ଜରତୀଂ ବିଭ୍ରତୀ ତନୁମ୍ । ସା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵାନ୍କିଂକର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯେତି ଵୈ
ତାଙ୍କର କେଶ ରୁଖା ଓ ପିଙ୍ଗଳା ଥିଲା, ଦେହଟି ବୃଦ୍ଧା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଦେଵାସ୍ତଥାବ୍ରୁଵଂସ୍ତାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଦୁଃଖସ୍ଯଭାଜନମ୍ । ଯେଷାଂ ନୄଣାଂ ଗୃହେ ଦେଵୀ କଲହଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ
ଦେବମାନେ ସେଇ ଦୁଃଖର ଆକାର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଯେଉଁ ଘରେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହୁଏ—
ତତ୍ର ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମୋ ଵସ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଶୁଭାନ୍ଵିତା । ନିଷ୍ଠୁରଂ ଵଚନଂ ଯେ ଚ ଵଦଂତି ଯେଽନୃତଂ ନରାଃ
ସେଠି ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଉଛୁ, ହେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଅଶୁଭ ସହିତ ରୁହ। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କଠୋର କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି—
ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଯେ ହି ଚାଶ୍ନଂତି ଦୁଃଖଦା ତିଷ୍ଠ ତଦ୍ଗୃହେ । କପାଲକେଶଭସ୍ମାସ୍ଥି ତୁଷାଂଗାରାଣି ଯତ୍ର ତୁ
ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଖାଆନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, ସେଠି ତୁମେ ରୁହ। ଯେଉଁଠି ଖୋପଡ଼ି, କେଶ, ଖାକ, ଅସ୍ଥି, ଚାଉଳ ଚିପି, କୋଇଳା ରହିଛି—
ସ୍ଥାନଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତତ୍ର ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋର୍ଧୌତଂ ଯେ ଚାଶ୍ନଂତି ନରାଧମାଃ
ସେଠି, ହେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ ହେବ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ପାଦ ଧୋଇନାହିଁ ଖାଆନ୍ତି—
ତଦ୍ଗୃହେ ସର୍ଵଦା ତିଷ୍ଠ ଦୁଃଖଦାରିଦ୍ରଦାଯିନୀ । ଵାଲୁକାଲଵଣାଂଗାରୈଃ କୁର୍ଵଂତି ଦଂତଧାଵନମ୍
ସେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ରୁହ, ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଇଥିବା। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ବାଲୁକା, ଲୁଣ କିମ୍ବା କୋଇଳାରେ ଦାନ୍ତ ଘସନ୍ତି—
ତେଷାଂ ଗେହେ ସଦା ତିଷ୍ଠ ଦୁଃଖଦା କଲିନା ସହ । ଛତ୍ରାକଂ ଶ୍ରୀଫଲଂ ଶିଷ୍ଟଂ ଯେ ଖାଦଂତି ନରାଧମାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ସବୁବେଳେ ରୁହ, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, କଳି ସହିତ। ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକେ ଛତ୍ରା, କଠଳ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଆନ୍ତି—
ଗେହେ ତେଷାଂ ତଵ ସ୍ଥାନଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ କଲୁଷଦାଯିନି । ତିଲପିଷ୍ଟମଲାବୁଂ ଯେ ଗୃଂଜନଂ ପୋତିକାଦଲମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ହେବ ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ, ହେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଅପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତିଳ ଚାଉଳ, ଲାଉ, ରସୁଣ କିମ୍ବା ପୋଟିକା ଶାଖ ଖାଆନ୍ତି—