ପତିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଖଂଡେଷୁ ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନୁତମୋତ୍ତମେ । ଗୁରୁଲୋପୋଦ୍ଭଵଂ ପାପଂ ସଦ୍ଯୋ ନଷ୍ଟଂ ମମାଭଵତ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲି, ତେବେ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ହୋଇଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଲବ୍ଧା ଚ ସ୍ଵର୍ଗତିର୍ମଯା । ସୁଖଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଲି; ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେଦିନ ରହିବେ, ସେତେଦିନ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖରେ ବାସ କରିବି।
ଯମସ୍ଯ ନଗରେ ତସ୍ମିନ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ନିଵସଂତି ଵୈ । ପାପିନାଂ ଭଯଦାଯିନ୍ଯୋ ଧର୍ମିଣାଂ ତା ମନୋହରାଃ
ଯମଙ୍କ ନଗରରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଜାମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସିଂହାସ୍ଯା ଗଜକୋଲାସ୍ଯା ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ନତୋଦରୀଃ । ବିଡାଲାସ୍ଯାଃ ପିଂଗକେଶ୍ଯୋ ଭାମିନ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘପତ୍କରାଃ
ସିଂହମୁଖ, ହାତୀ ଓ ବନ୍ଦର ମୁଖ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଫୁଲା ପେଟ, ବିଲେଇ ମୁଖ, ହଳଦିଆ କେଶ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ନିଃପାପୋହଂ ଯଦାଭଵମ୍ । ତଦା ମଯା ପ୍ରଜା ଦୃଷ୍ଟା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଯମାଲଯେ
ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଦେଖିଲି।
ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନ୍ଯୋ ଵିନଯାଚାରସଂଚିତାଃ । ଦିଵ୍ଯାଭରଣଧାରିଣ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯାଂବରଵିଭୂଷିତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ନମ୍ରତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଭରପୂର, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ତାତ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ଗଂତୁମମରେଶପୁରୀଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ମୋତେ ଅମରେଶଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସ ସନ୍ଯାସୀ ସ୍ଵଶିଷ୍ଯୋକ୍ତଂ ଵଚସ୍ତଦା । ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁକୁଂଦଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଣି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ, ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଦ୍ୱିଜକୁ ପୁଣି ପଚାରିଲେ, ରାଜନ।
ଵେଦାଯନ ଉଵାଚ- ବାଲ୍ଯାଵଧି ଗୁରୁସ୍ନେହଂ ମତ୍ତୋଽଧୀତଂ ତ୍ଵଯାଖିଲମ୍ । ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରସମେତଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ତୁ ସପଦକ୍ରମଃ
ବେଦାୟନ କହିଲେ— ଶିଶୁବେଳୁଠାରୁ ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଗୁରୁସ୍ନେହରେ ସମସ୍ତ ଶିଖିଛ; ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତାହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖିଛ।
ଵିହିତା ମମ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଭାଵେନ ଭଵତୋତ୍ତମା । ତ୍ଵଯି ସଂତି ସତାଂ ସାଧୋ ଗୁଣାଃ ଶମଦମାଦଯଃ
ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସେବା ଉଚିତ, ତାହା ଭକ୍ତିଭାବରେ କରିଛ; ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି, ଦମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।
ଗୁରୁଲୋପକୃତଂ ପାପଂ କଥଂ ତେ ସମଜାଯତ । ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ତାତ ଯଥା ଜାନାମି ତତ୍ଵତଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ତୁମେ କିପରି ପାପରେ ପଡ଼ିଲ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିବି।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- ଜନ୍ମୋପଵୀତକନ୍ଯାନାଂ ଧାତାରୋ ନିଗମସ୍ଯ ଚ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଦାତୁଶ୍ଚ ନାଜ୍ଞାଭଂଗଃ କୃତୋ ମଯା
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ— ଜନ୍ମଉପବୀତ ଜିଅମାନେ, ବେଦ ଓ ଉପବୀତ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୁଶ୍ଵଶୁରଯୋଃ ସେଵା ଭୃତ୍ଯେନେଵ କୃତା ମଯା । ତଵାପି ଶାସ୍ତ୍ରଦାତୁଶ୍ଚ ନାଜ୍ଞାଭଂଗଃ କୃତୋ ମଯା
ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଚାକର ଭଳି ସେବା କରିଛି; ତୁମେ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଛ, ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ।
ପୁରୋଧା ଯଃ କୁଲାଚାର୍ଯୋ ଵେଦଵେଦାଂତପାରଗଃ। ତସ୍ଯାପରାଦ୍ଧଂ କେଚିନ୍ମେ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ଯିଏ ଆମ ପରିବାରର ପୁରୋହିତ, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ମୋର କିଛି ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦ୍ଯସ୍ମାକଂ କୁଲେ ପୁତ୍ରୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମକୋଵିଦ । ତଦା ପୁରୋଧସେ ଧେନୁମେକାଂ ଵା ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ଆମ ପରିବାରରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତେବେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗାଈ କିମ୍ବା ତାହା ସମାନ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସଂଚ୍ଛିଦ୍ଯତେ ନାଲମିତି ଵଂଶସ୍ଯ ନଃ ସ୍ଥିତିଃ । ପୁରା ମମୈଵ ପୁତ୍ରେ ତୁ ଜାତମାତ୍ରେ ଶୁଭେଽହନି
ଏହି ଦେଇଲେ ପରିବାରର ପବିତ୍ରତା ଓ ସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ, ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶୁଭ ଦିନରେ—
କୁଲକ୍ରିଯା ମଯା ତାତ ନ କୃତା ମୂଢବୁଦ୍ଧିନା । ତସ୍ଯାଶ୍ଚାକରଣେନୈଵ ଗୁରୁଲୋପକରୋଽଭଵମ୍
ପିତା, ମୁଁ ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ପରିବାର ରୀତି-ନୀତି କରିନଥିଲି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନଦେଖି କରି, ମୋର ଗୋତିଆ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ ହେଲି।
ନିଵେଦିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଗୁରୁଲୋପାଦ୍ଯଥା ମମ । ପାପମାସୀଦନୁଜ୍ଞା ମେ ଦେହି ଯାମି ସୁରାଲଯମ୍
ମୁଁ ମୋର ଗୋତିଆ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ କିପରି ପାପ ହେଲା, ସେ ସବୁ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଵେଦାଯନ ଉଵାଚ- ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା କୋଶଲା ଶୁଭା । ସ୍ମୃତିରସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନଃ
ବେଦାୟନ କହିଲେ — ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶୁଭ କୋଶଳା ଅଛି। ଏହାର କୃପାରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଦେଖାଯାଏ।
କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ତେ । ମୁକୁଂଦାଖ୍ଯାହି ଚୈତସ୍ଯ ସ୍ମୃତିରସ୍ତି ତଵାନଘ
ତୁମେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତୁମ ଅସ୍ଥି ଝରିଛି? ମୁକୁନ୍ଦ, ଏହାର ସ୍ମୃତି ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି କି ନାହିଁ, କହ।
ମୁକଂଦ ଉଵାଚ- ଏକସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ସାଯଂ ମଦ୍ଗୃହମାଗତଃ । ତସ୍ମୈ ସ୍ଥାନଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଭୋଜନଂ ଚ ଯଥାଵିଧି
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ — ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅସନ, ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲି।
ସୋଽପି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଶୁଭେ । ନିଶୀଥେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଂଗେ ଜ୍ଵରୋଽଭୂଦତି ଦାରୁଣଃ
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଜନ କରି, ଭଲ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ତାଙ୍କ ସରିର ସମଗ୍ରେ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଆସିଗଲା।
ତେନ ପୀଡିତସର୍ଵାଂଗୋ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ ନ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରଭାତ ଏଵ ତତ୍ଯାଜ ପ୍ରାଣାନ୍ମୃତ୍ଯାଵୁପସ୍ଥିତେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇ, ଶୁଅ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଦାହାଦି କର୍ମାଣି ଵିହିତାନି ମଯା ଗୁରୋ । ତଦସ୍ଥୀନି ଚ ଗଂଗାଯାଂ ପାତିତାନି ଵିଧାନତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଥିଲି, ଗୁରୁ। ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଙ୍ଗାରେ ପକାଇଥିଲି।
ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ମେସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ଶିଵପ୍ରଦେ । ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍କୋଶଲେ ନାମ୍ନି ବ୍ରହ୍ମଦେଵଵିନିର୍ମିତେ
ସେଇ ପୁଣ୍ୟରେ, ମୋ ଅସ୍ଥି ଏହି ପବିତ୍ର କୋଶଳା ତୀର୍ଥରେ ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶୁଭ ଦାୟକ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସ୍ଵଚରିତମିତିରାଜନ୍ସ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ସୁରସୁଭଗଶରୀରୋ ଦ୍ଯାଂ ଯଯୌ ଯାନଗତ୍ଯା । ଇଦମକଥିତ ମଯା ତଂ ତସ୍କରାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵ୍ଯଲଭତ ଦିଵମେତତ୍ତୀର୍ଥରାଜପ୍ରସାଦାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଏପରି କଥା କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତା ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ମୁଁ କିପରି ସେ ଚୋର ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କ କୃପାରେ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲେ, ସେ କଥା କହିଦେଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମୁକୁଂଦୋପାଖ୍ଯାନେ ଦଶାଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ କାଳିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନର ଦୁଇଶ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶିଵେ ତଵପୁରଃ ସର୍ଵଂ ମୁକଂଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥିତଂ ଚଂଡକସ୍ଯାପି ନାପିତସ୍ଯ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ — ଶିବେ, ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଦେଲି। ଏବେ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ନାପିତଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯସ୍ମିନ୍ଦିନେ ମୁକୁଂଦସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତେନ ଘାତିତଃ । ଚଂଡକେନ ତଦା ରାଜଂସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନାଗରୈଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଯେଦିନ ମୁକୁନ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡକଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହେଲେ, ସେ ଦିନ ରାଜା, ସେ ଘଟଣା ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୈସ୍ତନ୍ନୃପସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଵେଦିତମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ନାଗରା ଊଚୁଃ । ଚଂଡକେନ ହତୋ ରାଜନ୍ମୁକୁଂଦୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଃ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ। ନଗରବାସୀ କହିଲେ — ରାଜନ୍, ଚଣ୍ଡକ ମୁକୁନ୍ଦ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି।