ତୁଲସୀଵନଜା ଛାଯା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ । ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ତତ୍ର ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ବନର ଛାୟା ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ମୂଲେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ଯେ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ମଂଜର୍ଯାଂ ଵସତେ ରୁଦ୍ରଃ ତୁଲସୀ ତେନ ପାଵନୀ
ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ, ଏବଂ ମଞ୍ଜରୀରେ ରୁଦ୍ର ବସିଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ତୁଳସୀ ପବିତ୍ର କରୁଥାଏ।
ଵିନା ଯସ୍ତୁଲସୀଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ତୁ ମାର୍ଜନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାକ୍ଷସହୃତଂ ନରକଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ବିନା ଶୁଦ୍ଧି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି ଓ ସେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ତୋଯଂ ଯଃ ଶିରସାଵହେତ୍ । ଗଂଗାଫଲମଵାପ୍ନୋତି ଶତଧେନୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାର ଫଳ ଓ ଶତଗାଈର ଫଳ ପାଏ।
ଶିଵାଲଯେ ଵିଶେଷେଣ ରୋପଯେତ୍ତୁଲସୀଂ ଯଦି । ବୀଜସଂଖ୍ଯା ଵସେତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ଯଦି କେହି ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଏ, ଯେତେ ଟିଏ ବିଜ ହେବ, ସେତେ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ।
ଉମଯା ତୁ ପୁରା ଦେଵି ଶଂକରାର୍ଥଂ ହିମାଲଯେ । ରୋପିତାଃ ଶତଵୃକ୍ଷାସ୍ତୁ ତୁଲସ୍ଯାଃ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ହେ ଦେବୀ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଉମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ ହିମାଳୟରେ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଇଥିଲେ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପର୍ଵଣ୍ଯଵସରେ ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରାଵଣେ ଚାଥ ରୋପଯେତ୍ । ସଂକ୍ରାଂତିଦିଵସେ ଚୈଵ ତୁଲସୀ ଚାତିପୁଣ୍ଯଦା
ଯିଏ ପର୍ବପର୍ବାଣି, ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ ତୁଳସୀ ଲଗାଏ, ତୁଳସୀ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ତୁଲସୀଂ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ର ଈଶ୍ଵରୋ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରାମୂର୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଃ କୀର୍ତିଂ ଦଦାତି ଚ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତୁଳସୀକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣ ତାକୁ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସଂନିହିତୋ ହରିଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଶତାଧିକମ୍
ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରହିଛି, ସେଠାରେ ହରି ସାକ୍ଷାତ୍ ବସିଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ବାରାଣସୀର ଶତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ ନୈମିଷାରଣ୍ଯମେଵ ଚ । ତସ୍ଯ କୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ, ସେଠାରେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଶାଲଗ୍ରାମମଯୀ ମୁଦ୍ରା ସଂସ୍ଥିତା ଯତ୍ର ହି କ୍ଵଚିତ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୁଦ୍ରିକା ରହିଛି, ସେଠାରେ ବାରାଣସୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୁରୁତେ ନରଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶଯେଦାଶୁ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ କିଛି ପାପ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନାରଦଉଵାଚ- ଏଵଂ ତୁଲସ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା । ସାଂପ୍ରତଂ ତୁ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁଲସୀଵ୍ରତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ତୁଳସୀର ମହିମା ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ତିନିରାତି ତୁଳସୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵିପ୍ର ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵ୍ରତମେତତ୍ପୁରାତନମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ପୁରୁଣା ବ୍ରତକୁ ଶୁଣ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁରା ରୈଭ୍ଯଂତରେ କଲ୍ପେ ରାଜା ହ୍ଯାସୀତ୍ପ୍ରଜାପତିଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଚଂଦ୍ରରୂପା ମହାସତୀ
ପୁରୁଣା ରୈଭ୍ୟ କଳ୍ପରେ ଏକ ରାଜା ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଏବଂ ମହାସତୀ ଥିଲେ।
ସା ଵୈ ଵ୍ରତମିଦଂ ଚକ୍ରେ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ । ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁ ଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥ ମୋକ୍ଷଦମ୍
ସେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ତାଙ୍କର ତିନିରାତି ବ୍ରତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲା।
ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ତେଷାଂ ଯୈଃ ଶ୍ରୁତଂ ତୁଲସୀଵ୍ରତମ୍ । କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ନଵମ୍ଯାଂ ଚୈଵ ନାରଦ
ଓ ନାରଦ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ବ୍ରତର କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ସଫଳ ହୁଏ।
ନିଯମସ୍ଥୋ ଵ୍ରତୀ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଭୂମିଶାଯୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶୁଚିଃ ସଂଯତମାନସଃ
ଯିଏ ବ୍ରତ ଧରେ, ସେ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ମନେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ।
ସ୍ଵପେନ୍ନିଯମପୂର୍ଵଂ ତୁ ତୁଲସୀଵନସଂନିଧୌ । ତତୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ନଦ୍ଯାଦୌ ଵିମଲେ ଜଲେ
ନିୟମ ମାନି ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ଶୋଇଥାଏ, ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ନଦୀ ବା ଝିଲିକ ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାଂସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ କାରଯେଦ୍ଦେଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍
ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସୁନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯମାତ୍ମନଃ ଶ୍ରେଯମିଚ୍ଛତା । ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତତଃ କାର୍ଯଂ ପୀତେ ଶୁକ୍ଲେଽପି ଵାସସୀ । ନଵଗ୍ରହାଣାମାରଂଭଂ ଶାଂତିକଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ନିଜ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଧନ ବାବଦରେ ଚତୁରାଇ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରେ ହଳଦିଆ ବା ଧଳା ରଙ୍ଗର ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ନବଗ୍ରହଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରପଯିତ୍ଵା ଚରୁଂ ତତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵଂ ହୋମମାଚରେତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସେଠାରେ ଚରୁ ପକାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଵ୍ରଣଂ ଶୁଦ୍ଧକଲଶଂ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ପଂଚରତ୍ନସମୋପେତଂ ପଲ୍ଲଵୈଶ୍ଚୋଷଧୀଯୁତମ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପାଞ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ପତ୍ର ଓ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଭରିଥାଏ।
ତସ୍ଯୋପରିନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ସ୍ଥାପଯେତ୍ତୁଲସୀମୂଲେ ମଂତ୍ରୈର୍ଵେଦପୁରାଣକୈଃ
ସେହି ପାତ୍ର ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ। ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଯସା କେଵଲେନୈଵ ସିଂଚଯେତ୍ତୁଲସୀଵନମ୍ । ପଂଚାମୃତେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍
ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନକୁ କେବଳ ଦୁଧରେ ସିଞ୍ଚିବା ଉଚିତ। ପରେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଯୋଽନଂତରୂପୋଽଖିଲଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଗର୍ଭୋଦକେ ଲୋକଵିଧିଂ ବିଭର୍ତ୍ତି । ପ୍ରସୀଦତାମେଷ ସଦେଵ ଦେଵୋ ଯୋ ମାଯଯା ଵିଶ୍ଵକୃଦେଷ ଦେଵୀ
ଯିଏ ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଗର୍ଭଜଳରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ଦୟାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ।
ପ୍ରାର୍ଥନାମଂତ୍ରଃ । ଆଗଚ୍ଛାଚ୍ଯୁତ ଦେଵେଶ ତେଜୋରାଶେ ଜଗତ୍ପତେ । ସଦୈଵ ତିମିରଧ୍ଵଂସୀ ପାହି ମାଂ ଭଵସାଗରାତ୍
ପ୍ରାର୍ଥନା ମନ୍ତ୍ର: ଆସନ୍ତୁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆଲୋକର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ସଦା କାଳିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଆଵାହନମଂତ୍ରଃ । ପଂଚାମୃତେନ ସୁସ୍ନାନଂ ତଥା ଗଂଧୋଦକେନ ଚ । ଗଂଗାଦୀନାଂ ଚ ତୋଯେନ ସ୍ନାତୋଽନଂତଃପ୍ରସୀଦତୁ
ଆବାହନ ମନ୍ତ୍ର: ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଛି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଛି, ଏହିପରି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଅନନ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ସ୍ନାନମଂତ୍ରଃ । ଶ୍ରୀଖଂଡାଗୁରୁକର୍ପୂରଂ କୁଂକୁମାଦିଵିଲେପନମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଦତ୍ତଂ ମଯା ଦେଵ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଗୃହାଣ ଵୈ
ସ୍ନାନ ମନ୍ତ୍ର: ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଉଛି, ହେ ଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଵିଲେପନମଂତ୍ରଃ । ନାରାଯଣ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ନରକାର୍ଣଵତାରଣ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତେ ତୁଭ୍ଯଂ ଦଦାମି ଵସନେ ଶୁଭେ
ଭସ୍ମ ଲେପନ ମନ୍ତ୍ର: ନାରାୟଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନରକ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି।