ତଦା ମାମିତ୍ଯୁଵାଚାସୌ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଅଧର୍ମିଣାଂ ନରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଶାସ୍ତା ସଂଯମନୀପତିଃ
ସେତେବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ମୋତେ କହିଥିଲେ— ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଧର୍ମହୀନ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ସଂୟମନୀର ରାଜା।'
ଯଥାପରାଧମାଧତ୍ସ୍ଵ ଦଂଡଂ ଚଂଡକରାତ୍ମଜ । ପିତ୍ରୋରପୋଷକୋ ଯସ୍ତୁ ସମର୍ଥୋ ଗୁରୁଧ୍ରୁକ୍ତୁ ଯଃ । ଏତୌ ମହାପାତକିନୌ ନିପାତ୍ଯୌ ନିରଯେଷୁ ତେ
'ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅପରାଧ, ସେହିପରି ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ହେ ଚଣ୍ଡର ପୁଅ। ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅଦେଖା କରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମହାପାପୀ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ସର୍ଵେଷୁ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯେକମଯୁତଂ ଭଵେତ୍ । ଏତଯୋର୍ନ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଦଯା ଜାତୁ କକୁପ୍ପତେ
'ଯେତେ ବର୍ଷ ଦଶ ହଜାର ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନରକରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ, ହେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥ, କେବେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଗୁରୁଦ୍ରୁହି ମାନଵେ । ନ କରୋମି କ୍ରିଯାଂ ସଭ୍ଯାସ୍ତଥା ପିତ୍ରୋରପୋଷକେ
ଯମ କହିଲେ— 'ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା କିମ୍ବା ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅଦେଖା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେନି, ହେ ସଭ୍ୟମାନେ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଯଂ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ତଦ୍ଦ୍ରୋହାଦପମୃତ୍ଯୁତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଚ୍ଛାସନାଦ୍ଭୃତ୍ଯୈରାନୀତୋ ଦର୍ଶନାକ୍ଷମଃ
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ। ଏହି ଦ୍ରୋହ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛି ଓ ମୋ ଆଦେଶରେ ମୋର ଦାସମାନେ ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ।'
ଭୋ ଭୃତ୍ଯାଃ ପ୍ରଥମଂ ଘୋରେ ରୌରଵେ ଵତ୍ସରାଯୁତେ । ପାତ୍ଯତାଂ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଃସାର୍ଯ୍ଯାନ୍ଯତ୍ର ପାତ୍ଯତାମ୍
'ହେ ଦାସମାନେ, ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପକାଇଦିଅ। ପରେ ସେଠାରୁ ଆଣି, ଆଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପକାଇଦିଅ।'
ତାଵଂତମେଵ କାଲଂ ଵୈ ପାପୋଽଯଂ ଗୁରୁଲୋପକଃ । ନରକେଷ୍ଵିତି ସର୍ଵେଷୁ ଯଥାକାଲଂ ସ୍ଥିତଂ ଦ୍ରୁତମ୍
'ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଗୁରୁକୁ ଅଦେଖା କରିଥିବା ପାପୀ ସମସ୍ତ ନରକରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ।'
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- ଵେଦାଯନ ଗୁରୋ ସ୍ଵାମିନ୍ଭୃତ୍ଯାସ୍ତେ ଯମଶାସନାତ୍ । ନୀତ୍ଵା ମାଂ ରୌରଵେ ଘୋରେ ପାଶୈର୍ବଧ୍ଵା ନ୍ଯପାତଯନ୍
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ— 'ହେ ବେଦାୟନ, ମୋ ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦାସମାନେ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ନେଇ, ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।'
ତତ୍ରାହଂ ତାଂ ଵ୍ଯଥାଂ ଗୁର୍ଵୀ ଲବ୍ଧଵାନତିଦାରୁଣାମ୍ । ଯଥାକୋଽପି କ୍ଷଣସ୍ତାତ ନୀତୋ ମେ ଯୁଗଵତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଲାଗିଲା।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତନ୍ନୀତଂ ଦୁଃଖଂ ମେ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତା । ଏକତ୍ରିଂଶତମେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦିନେଽହଂ ନିର୍ଗତସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ମୁଁ ତିରିଶି ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ରହିଲି; ଏକତିରିଶ ଦିନରେ ମୁଁ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲି।
ପତିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଖଂଡେଷୁ ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନୁତମୋତ୍ତମେ । ଗୁରୁଲୋପୋଦ୍ଭଵଂ ପାପଂ ସଦ୍ଯୋ ନଷ୍ଟଂ ମମାଭଵତ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲି, ତେବେ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ହୋଇଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଲବ୍ଧା ଚ ସ୍ଵର୍ଗତିର୍ମଯା । ସୁଖଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଲି; ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେଦିନ ରହିବେ, ସେତେଦିନ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖରେ ବାସ କରିବି।
ଯମସ୍ଯ ନଗରେ ତସ୍ମିନ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ନିଵସଂତି ଵୈ । ପାପିନାଂ ଭଯଦାଯିନ୍ଯୋ ଧର୍ମିଣାଂ ତା ମନୋହରାଃ
ଯମଙ୍କ ନଗରରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଜାମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସିଂହାସ୍ଯା ଗଜକୋଲାସ୍ଯା ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ନତୋଦରୀଃ । ବିଡାଲାସ୍ଯାଃ ପିଂଗକେଶ୍ଯୋ ଭାମିନ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘପତ୍କରାଃ
ସିଂହମୁଖ, ହାତୀ ଓ ବନ୍ଦର ମୁଖ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଫୁଲା ପେଟ, ବିଲେଇ ମୁଖ, ହଳଦିଆ କେଶ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ନିଃପାପୋହଂ ଯଦାଭଵମ୍ । ତଦା ମଯା ପ୍ରଜା ଦୃଷ୍ଟା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଯମାଲଯେ
ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଦେଖିଲି।
ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନ୍ଯୋ ଵିନଯାଚାରସଂଚିତାଃ । ଦିଵ୍ଯାଭରଣଧାରିଣ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯାଂବରଵିଭୂଷିତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ନମ୍ରତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଭରପୂର, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ତାତ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ଗଂତୁମମରେଶପୁରୀଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ମୋତେ ଅମରେଶଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସ ସନ୍ଯାସୀ ସ୍ଵଶିଷ୍ଯୋକ୍ତଂ ଵଚସ୍ତଦା । ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁକୁଂଦଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଣି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ, ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଦ୍ୱିଜକୁ ପୁଣି ପଚାରିଲେ, ରାଜନ।
ଵେଦାଯନ ଉଵାଚ- ବାଲ୍ଯାଵଧି ଗୁରୁସ୍ନେହଂ ମତ୍ତୋଽଧୀତଂ ତ୍ଵଯାଖିଲମ୍ । ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରସମେତଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ତୁ ସପଦକ୍ରମଃ
ବେଦାୟନ କହିଲେ— ଶିଶୁବେଳୁଠାରୁ ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଗୁରୁସ୍ନେହରେ ସମସ୍ତ ଶିଖିଛ; ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତାହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖିଛ।
ଵିହିତା ମମ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଭାଵେନ ଭଵତୋତ୍ତମା । ତ୍ଵଯି ସଂତି ସତାଂ ସାଧୋ ଗୁଣାଃ ଶମଦମାଦଯଃ
ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସେବା ଉଚିତ, ତାହା ଭକ୍ତିଭାବରେ କରିଛ; ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି, ଦମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।
ଗୁରୁଲୋପକୃତଂ ପାପଂ କଥଂ ତେ ସମଜାଯତ । ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ତାତ ଯଥା ଜାନାମି ତତ୍ଵତଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ତୁମେ କିପରି ପାପରେ ପଡ଼ିଲ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିବି।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- ଜନ୍ମୋପଵୀତକନ୍ଯାନାଂ ଧାତାରୋ ନିଗମସ୍ଯ ଚ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଦାତୁଶ୍ଚ ନାଜ୍ଞାଭଂଗଃ କୃତୋ ମଯା
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ— ଜନ୍ମଉପବୀତ ଜିଅମାନେ, ବେଦ ଓ ଉପବୀତ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୁଶ୍ଵଶୁରଯୋଃ ସେଵା ଭୃତ୍ଯେନେଵ କୃତା ମଯା । ତଵାପି ଶାସ୍ତ୍ରଦାତୁଶ୍ଚ ନାଜ୍ଞାଭଂଗଃ କୃତୋ ମଯା
ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଚାକର ଭଳି ସେବା କରିଛି; ତୁମେ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଛ, ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ।
ପୁରୋଧା ଯଃ କୁଲାଚାର୍ଯୋ ଵେଦଵେଦାଂତପାରଗଃ। ତସ୍ଯାପରାଦ୍ଧଂ କେଚିନ୍ମେ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ଯିଏ ଆମ ପରିବାରର ପୁରୋହିତ, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ମୋର କିଛି ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦ୍ଯସ୍ମାକଂ କୁଲେ ପୁତ୍ରୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମକୋଵିଦ । ତଦା ପୁରୋଧସେ ଧେନୁମେକାଂ ଵା ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ଆମ ପରିବାରରେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତେବେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗାଈ କିମ୍ବା ତାହା ସମାନ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସଂଚ୍ଛିଦ୍ଯତେ ନାଲମିତି ଵଂଶସ୍ଯ ନଃ ସ୍ଥିତିଃ । ପୁରା ମମୈଵ ପୁତ୍ରେ ତୁ ଜାତମାତ୍ରେ ଶୁଭେଽହନି
ଏହି ଦେଇଲେ ପରିବାରର ପବିତ୍ରତା ଓ ସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ, ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶୁଭ ଦିନରେ—
କୁଲକ୍ରିଯା ମଯା ତାତ ନ କୃତା ମୂଢବୁଦ୍ଧିନା । ତସ୍ଯାଶ୍ଚାକରଣେନୈଵ ଗୁରୁଲୋପକରୋଽଭଵମ୍
ପିତା, ମୁଁ ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ପରିବାର ରୀତି-ନୀତି କରିନଥିଲି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନଦେଖି କରି, ମୋର ଗୋତିଆ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ ହେଲି।
ନିଵେଦିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଗୁରୁଲୋପାଦ୍ଯଥା ମମ । ପାପମାସୀଦନୁଜ୍ଞା ମେ ଦେହି ଯାମି ସୁରାଲଯମ୍
ମୁଁ ମୋର ଗୋତିଆ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ କିପରି ପାପ ହେଲା, ସେ ସବୁ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି।
ଵେଦାଯନ ଉଵାଚ- ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା କୋଶଲା ଶୁଭା । ସ୍ମୃତିରସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନଃ
ବେଦାୟନ କହିଲେ — ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶୁଭ କୋଶଳା ଅଛି। ଏହାର କୃପାରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଦେଖାଯାଏ।
କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନସ୍ଥୀନି ପତିତାନି ତେ । ମୁକୁଂଦାଖ୍ଯାହି ଚୈତସ୍ଯ ସ୍ମୃତିରସ୍ତି ତଵାନଘ
ତୁମେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତୁମ ଅସ୍ଥି ଝରିଛି? ମୁକୁନ୍ଦ, ଏହାର ସ୍ମୃତି ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି କି ନାହିଁ, କହ।