ଏଵଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈକୁଂଠେ ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସୁଖଂ ଚିରମ୍ । ଲେପନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ହରିମଂଦିରମ୍
ଏପରି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଲେପନ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ କିଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଜାନେଽହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠେଦ୍ଯୋ ଵା ସମାହିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତାରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୂତ ମମାଗ୍ରତଃ । ତଦ୍ଵ୍ରତସ୍ଯ ଫଲଂ କିଂ ଵା ଦୋଷଂ କିଂ ତଦକୁର୍ଵତଃ
ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା କହ, ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଏହା ନ କଲେ କଣ ଦୋଷ ହୁଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ପୁରୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତମ୍ । ଜୈମିନିଃ ପୃଷ୍ଟଵାନେତଦାରେଭେ କଥିତଂ ମୁନିଃ
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଥର ଜୟମିନି ନାମକ ଋଷି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତେଣୁ ବ୍ୟାସ ମୁନି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତିଲତୈଲଂ ମୈଥୁନଂ ଯଃ ଶୁଭଦେ କାର୍ତ୍ତିକେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ବହୁଜନ୍ମକୃତୈଃପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ତିଳ ତେଲ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ବହୁ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ମୈଥୁନଂ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତ୍ତିକେ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ପ୍ରତିଜନ୍ମନି ସଂମୂଢଃ ଶୂକରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମାଛ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୁହଁ ହୋଇ ଶୂକର ହୁଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵୈ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପତ୍ରେପତ୍ରେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିପୁଷ୍ପୈର୍ଯଃ ପୂଜଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୃପଯା ହରେଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମୁନିପୁଷ୍ପରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେହି ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିଶାକଂ ଵୈ ଯୋଽଶ୍ନାତି ଚ ନରୋତ୍ତମଃ । ସଂଵତ୍ସରକୃତଂ ପାପଂ ଶାକେନୈକେନ ନଶ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମୁନିଶାକ ଖାଏ, ସେ ଏକ ଶାକ ଖାଇ ବର୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଫଲଂ ତସ୍ଯ ନରୋଽଶ୍ନାତି ଚୋର୍ଜେ ଯୋ ଵୈ ହରିପ୍ରିଯେ । ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ହରେର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୃଜିନଂ କୋଟିଜନ୍ମଜମ୍
ଓର୍ଜା ମାସରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଫଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ ଖାଏ, ସେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସୁରସଂ ସର୍ପିଷାଯୁକ୍ତଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ହରଯେପି ଚ । ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଘିଅ ମିଶା ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
କାର୍ତିକେ ଯୋ ନରୋ ଦଦ୍ଯାଦେକପଦ୍ମଂ ହରାଵପି । ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ଏକଟି ମାତ୍ର ପଦ୍ମ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ନରୋ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତିକେ ଶ୍ରୀହରିପ୍ରିଯେ । କରୋତିସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁଯତ୍ସ୍ନାତ୍ଵାତତ୍ଫଲଂଲଭେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
କାର୍ତିକେ ଯୋ ନରୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଦୀପଂ ନଭସି ଦ୍ଵିଜଃ । ଵିପ୍ରହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରେର୍ଗୃହମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଆକାଶରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ମୁହୂର୍ତମପି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କାର୍ତ୍ତିକେ ପ୍ରୀତଯେ ହରେଃ । ଦୀପଂ ନଭସି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସଦା ହରିଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଯଦି କେହି କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ତେବେ ହରି ସେ ଲୋକରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୃହେ ଦୀପଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଘୃତଂ ଦ୍ଵିଜଃ । କାର୍ତିକେ ଚାଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଦିନେଦିନେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଘିଅ ସହିତ ଦୀପ ନିଜ ଘରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ପ୍ରଦୀପସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଶେଷମୁଚ୍ଯତେ ମଯା । ନିଶାମଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେତିହାସଂ ସମାହିତଃ
ଦୀପର ବିଶେଷ ମହିମା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଵିପ୍ରୋ ଵୈକୁଂଠୋ ନାମତଃ ଶୁଚିଃ । ଯସ୍ଯ ସଂଗପ୍ରଭାଵେଣ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ପାତକୀ
ପୂର୍ବରୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଗର ପ୍ରଭାବରେ ପାପୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିଲେ।
ଏକଦା କାର୍ତିକେ ସୋଽପି ପ୍ରଦୀପଂ ପୁରତୋ ହରେଃ । ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ଘୃତପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ
ଏକଥର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଇ ଘରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ସର୍ପିସ୍ତତ୍ସ୍ଵାଦିତୁ ଚାଖୁରାଗତୋଽପି ପ୍ରଦୀପତଃ । ଯାଵତ୍ଖାଦିତୁମାରେଭେ ବୋଧିତୋଽସୌ ପ୍ରଦୀପକଃ
ଘିଅର ଗନ୍ଧକୁ ଅନୁସରି ଏକ ଉଠୁକା ପ୍ରଦୀପ ନିକଟକୁ ଆସିଲା; ସେ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଦୀପର ଆଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିଦେଲା।
ମୂଷକୋଽଗ୍ନିଭଯାତ୍ତତ୍ର ଵେଗେନାପି ପଲାଯିତଃ । ଆଖୋଶ୍ଚ ସକଲଂ ପାପଂ ଵିନଷ୍ଟଂ କୃପଯା ହରେଃ
ଅଗ୍ନିର ଭୟରେ ଉଠୁକା ବେଗରେ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲା; ହରିଙ୍କର କୃପାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ସର୍ପେଣ ଦଂଶିତଶ୍ଚାଖୁଃ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଂ ଚକାର ହ । ତତୋ ଯମାଜ୍ଞଯା ଦୂତାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ସାପର କଟାରେ ଉଠୁକା ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେଲା; ତାପରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତମାନେ ପାଶ ଓ ଗଦା ନେଇ ଆସିଲେ।
ଆଗତାସ୍ତଂ ସମାନେତୁଂ ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମରଜ୍ଜୁଭିଃ । ଯାଵନ୍ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଚର୍ମର ରସିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ଯେତେବେଳେ ନେଇଯିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦୂତମାନେ ଦେଖାଦେଲେ।
ଆଗତା ଗରୁଡାରୂଢା ଵିଷ୍ଣୁଦୂତାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ । ଵିମାନଂ ଗଗନେ ଚୈଵ ରାଜହଂସଯୁତଂ ଶୁଭମ୍
ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ; ଆକାଶରେ ରାଜହଂସରେ ସୁଶୋଭିତ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ବିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନିର୍ମିତଂ କନକୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈଃ କାମଗଂ କୃପଯା ହରେଃ । ପାଶଂ ଛିତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତାଃ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ଯମକିଂକରାନ୍
ହରିଙ୍କର କୃପାରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଏହି ବିମାନ ଥିଲା; ତାପରେ ଦୂତମାନେ ପାଶ କାଟି ଯମଙ୍କର ସେବକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋଽପ୍ଯସୌ ମୂଢା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତୁ ବଂଧନଂ କୃତମ୍ । ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଶମନପ୍ରେଷ୍ଯା ଯଦି ଵାଂଛାସ୍ତି ଜୀଵିତୁମ୍
ଏହି ଉଠୁକା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତ; ମୂଢ଼ମାନେ, ତୁମେ ଅକାରଣେ ବାନ୍ଧିଛ; ଯମଙ୍କ ସେବକମାନେ, ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରକଂପିତାସ୍ତେ ଵୈ ପୃଚ୍ଛଂତି ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । କେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ନୀଯତେ ପୁରମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ ଓ ବିନୟରେ ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ନେଇଯାଉଛ?'
ଅସୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାପାପୀ ଯୂଯଂ ତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ । ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଊଚୁଃ- ପୁରତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଦୀପବୋଧନଂ କୃତମ୍
ଏହିଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ପାପ କରିଥିଲେ; ତୁମେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ କହିଲେ: 'ଏହିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରଦୀପ ଜଳାଇଥିଲେ।'
ତେନୈଵ କର୍ମଣା ଦୂତା ନଯାମୋ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦୀପସ୍ଯ ବୋଧନମ୍
ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଉଛୁ; ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଦୀପ ଜଳାଇଥିବା କେହି—