କିଂତ୍ଵାକର୍ଣଯ ଲୋକେଶ ସୁକୃତଂ ଚାସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତତେ । ମନ୍ଯେଽହଂ ଯମୁନାଭ୍ରାତଃ ସର୍ଵପାପଵିଲୋପି ତତ୍
କିନ୍ତୁ, ହେ ଲୋକନାଥ, ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ, ଏହାର କିଛି ପୁଣ୍ୟ କାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ଯମୁନାଙ୍କ ଭାଇ, ସେହି କାମ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ- କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେଽମାତ୍ଯ ଵଦ ସାରଂ ମମାଂତିକେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ତଦ୍ଵିଧାସ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେଦସୌ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ଏହା ପାଖରେ କ'ଣ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସାର କଥା କହ। ମୁଁ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠାକୁ ଦେଇବି।
ଯମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଭଯଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତକଃ । କୃତ୍ଵା ହସ୍ତାଂଜଲିଂ ପ୍ରାହ ଚାତ୍ମନଃ ସ୍ଵାମିନେ ଦ୍ଵିଜ
ଯମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ହାତ ଜୋଡି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ହରଣାର୍ଥଂ ହରେର୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗତୋଽସୌ ପାପିନାଂ ଵରଃ । ପ୍ରୋଜ୍ଝିତଃ କର୍ଦ୍ଦମୋ ରାଜନ୍ପାଦଯୋର୍ଦ୍ଵାରତୋ ହରେଃ
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ— ହରିଙ୍କ ଧନ ଚୋରିବା ପାଇଁ, ସବୁ ଚୋରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଲୋକ ଗଲା; କିନ୍ତୁ, ରାଜନ୍, ହରିଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱାରର କାଦୁଁ ସଫା ହେଇଗଲା।
ବଭୂଵ ଲିପ୍ତା ସା ଭୂମିର୍ବିଲଚ୍ଛିଦ୍ର ଵିଵର୍ଜିତା । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ନିର୍ଗତଂ ପାତକଂ ମହତ୍ । ଵୈକୁଂଠଂ ପ୍ରତିଯୋଗ୍ଯୋଽସୌ ନିର୍ଗତସ୍ତଵ ଦଂଡତଃ
ସେ ଭୂମି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହେଲା, କୌଣସି ଗହ୍ୱର କିମ୍ବା ଛିଦ୍ର ରହିଲା ନାହିଁ; ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ବଡ଼ ପାପ ଦୂରେଇଗଲା। ସେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ପୀଠଂ କନକନିର୍ମିତମ୍ । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଚୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯୋଯମେନସଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ସୁନାର ସିଂହାସନ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠି ବସାଇ ଆଦର କଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପାପୀ।
ନନାମ ଶିରସା ତଂ ଵୈ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ଯମ ଉଵାଚ- ପଵିତ୍ରଂ ମଂଦିରଂ ମେଽଦ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତଦ୍ଧି ରେଣୁଭିଃ
ସେ ଯମଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ। ଯମ କହିଲେ— ଆଜି ମୋ ଗୃହ ତୁମ ପାଦ ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ । ଇଦାନୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭୋ ସାଧୋ ହରେର୍ମଂଦିରମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି, ସଫଳ ହେଲି, ସଫଳ ହେଲି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ଯାଅ, ହେ ସଜ୍ଜନ, ହରିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ।
ନାନାଭୋଗସମାଯୁକ୍ତଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁନିଵାରଣମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽସୌ ସ୍ଯଂଦନେ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତେ
ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ— ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି ଧର୍ମରାଜ ସୁନାର ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।
ରାଜହଂସଯୁତେ ଦିଵ୍ଯେ ତମାରୋପ୍ଯ ଗତୈନସମ୍ । ସମସ୍ତସୁଖଦଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚକ୍ରିଣଃ
ରାଜହଂସ ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଧାମକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈକୁଂଠେ ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସୁଖଂ ଚିରମ୍ । ଲେପନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ହରିମଂଦିରମ୍
ଏପରି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଲେପନ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ କିଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଜାନେଽହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠେଦ୍ଯୋ ଵା ସମାହିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତାରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୂତ ମମାଗ୍ରତଃ । ତଦ୍ଵ୍ରତସ୍ଯ ଫଲଂ କିଂ ଵା ଦୋଷଂ କିଂ ତଦକୁର୍ଵତଃ
ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା କହ, ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଏହା ନ କଲେ କଣ ଦୋଷ ହୁଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ପୁରୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତମ୍ । ଜୈମିନିଃ ପୃଷ୍ଟଵାନେତଦାରେଭେ କଥିତଂ ମୁନିଃ
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଥର ଜୟମିନି ନାମକ ଋଷି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତେଣୁ ବ୍ୟାସ ମୁନି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତିଲତୈଲଂ ମୈଥୁନଂ ଯଃ ଶୁଭଦେ କାର୍ତ୍ତିକେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ବହୁଜନ୍ମକୃତୈଃପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ତିଳ ତେଲ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ବହୁ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ମୈଥୁନଂ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତ୍ତିକେ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ପ୍ରତିଜନ୍ମନି ସଂମୂଢଃ ଶୂକରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମାଛ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୁହଁ ହୋଇ ଶୂକର ହୁଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵୈ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପତ୍ରେପତ୍ରେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିପୁଷ୍ପୈର୍ଯଃ ପୂଜଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୃପଯା ହରେଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମୁନିପୁଷ୍ପରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେହି ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିଶାକଂ ଵୈ ଯୋଽଶ୍ନାତି ଚ ନରୋତ୍ତମଃ । ସଂଵତ୍ସରକୃତଂ ପାପଂ ଶାକେନୈକେନ ନଶ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମୁନିଶାକ ଖାଏ, ସେ ଏକ ଶାକ ଖାଇ ବର୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଫଲଂ ତସ୍ଯ ନରୋଽଶ୍ନାତି ଚୋର୍ଜେ ଯୋ ଵୈ ହରିପ୍ରିଯେ । ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ହରେର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୃଜିନଂ କୋଟିଜନ୍ମଜମ୍
ଓର୍ଜା ମାସରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଫଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ ଖାଏ, ସେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସୁରସଂ ସର୍ପିଷାଯୁକ୍ତଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ହରଯେପି ଚ । ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଘିଅ ମିଶା ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
କାର୍ତିକେ ଯୋ ନରୋ ଦଦ୍ଯାଦେକପଦ୍ମଂ ହରାଵପି । ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ଏକଟି ମାତ୍ର ପଦ୍ମ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ନରୋ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତିକେ ଶ୍ରୀହରିପ୍ରିଯେ । କରୋତିସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁଯତ୍ସ୍ନାତ୍ଵାତତ୍ଫଲଂଲଭେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
କାର୍ତିକେ ଯୋ ନରୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଦୀପଂ ନଭସି ଦ୍ଵିଜଃ । ଵିପ୍ରହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରେର୍ଗୃହମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଆକାଶରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ମୁହୂର୍ତମପି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କାର୍ତ୍ତିକେ ପ୍ରୀତଯେ ହରେଃ । ଦୀପଂ ନଭସି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସଦା ହରିଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଯଦି କେହି କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ତେବେ ହରି ସେ ଲୋକରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୃହେ ଦୀପଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଘୃତଂ ଦ୍ଵିଜଃ । କାର୍ତିକେ ଚାଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଦିନେଦିନେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଘିଅ ସହିତ ଦୀପ ନିଜ ଘରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ପ୍ରଦୀପସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଶେଷମୁଚ୍ଯତେ ମଯା । ନିଶାମଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେତିହାସଂ ସମାହିତଃ
ଦୀପର ବିଶେଷ ମହିମା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଵିପ୍ରୋ ଵୈକୁଂଠୋ ନାମତଃ ଶୁଚିଃ । ଯସ୍ଯ ସଂଗପ୍ରଭାଵେଣ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ପାତକୀ
ପୂର୍ବରୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଗର ପ୍ରଭାବରେ ପାପୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିଲେ।
ଏକଦା କାର୍ତିକେ ସୋଽପି ପ୍ରଦୀପଂ ପୁରତୋ ହରେଃ । ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ଘୃତପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ
ଏକଥର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଇ ଘରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।