ପ୍ରଣମ୍ଯ ରାଧିକାନାଥଂ ନିଷ୍ପାପଃ ସୋଽଭଵତ୍ତଦା । ନେଷ୍ଯାମ୍ଯଥ ନ ନେଷ୍ଯାମି ଅନେନ କିଂ ଭଵେନ୍ମମ
ରାଧିକାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ଭାବିଲେ— ଏହା ନେବି କି ନେବିନାହିଁ? ଏହା ନେଇଲେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ହେବ?
ସେଵାଂ କର୍ତ୍ତୁମଶକ୍ତୋଽହଂ ଯତଶ୍ଚୌରୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଦା । ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ କାର୍ଯମସ୍ତୀତି ତନ୍ନେତୁଂ କୃତଵାନ୍ମନଃ
ମୁଁ ସେବା କରିପାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଚୋର। ଏହିଦ୍ୱାରା କିଛି କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ— ଏଭାବେ ସେ ମନରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଯେ ଧନ ନେବେ।
ପାତଯିତ୍ଵାଂଶୁକଂ ଭୂମୌ କୌଶେଯଂ କମଲାପତେଃ । ବବଂଧ ଵସ୍ତୁଜାତଂ ଚ ପାଣୌ କୃତ୍ଵା ସକଂପିତଃ
କମଳାପତିଙ୍କ କଞ୍ଚୁକ ଭୂମିରେ ପକାଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଧନ-ଦାଉଲତ ହାତରେ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ କମ୍ପିଥିଲା।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ମାଯାପତେଶ୍ଚାଥ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଜୈମିନେ । କୃତ୍ଵା ଶବ୍ଦଂ ସୁଘୋରଂ ଚ ପତିତାନ୍ଯଥ ତାନି ଵୈ
ଓ ଜୈମିନି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ, ମାୟାପତିଙ୍କ ଘରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁନିଦ୍ରାଂ ଚ ଧାଵଂତ ଇତି କିନ୍ଵହୋ । ଆଗତା ବହୁଶୋ ଲୋକାଶ୍ଚୋରୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜଵେନ ଚ
ଗଭୀର ଘୁମ୍କୁ ଛାଡି ଶୀଘ୍ର ଦୌଡ଼ିଲା—କାହିଁକି ଏହି ଅଜଣା କାରଣ? ବହୁ ଲୋକ ଆସିଥିଲେ, ଚୋର ତେଜରେ ଧନ ନେଇ ଚାଲିଗଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନଂ ଚ ଚୌରୋଽପି ତ୍ରସ୍ତଃ କିଂଚିଜ୍ଜଗାମ ହ । ଦଂଶିତଃ କାଲସର୍ପେଣ ମୃତୋଽସୌ ଗତକିଲ୍ବିଷଃ
ଚୋର ମଧ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା; ସେ କାଳ ସର୍ପଙ୍କ ଦଶାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ଏବଂ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲା।
ଯମାଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ଦୂତାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ । ଆଗତାସ୍ତଂ ସମାନେତୁଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଶ୍ଚର୍ମଵାସସଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ପାଶ ଓ ଗଦା ଧରି, ଦାଢ଼ିଆ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମପାଶେନ ନିନ୍ଯୁର୍ଦୁର୍ଗମଵର୍ତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଶମନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଚିଵଂ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ଚର୍ମର ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ନେଇଗଲେ; ଯମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ପଚାରିଲେ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଅନେନ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ ପାପଂ ଵା ପୁଣ୍ଯମେଵ ଵା । ସମୂଲଂ ଵଦ ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯମ କହିଲେ— ଏହି ଲୋକ କ'ଣ କରିଛି, ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କିଛି କରିଛି କି? ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ସୃଷ୍ଟାନି ଯାନି ପାପାନି ଵିଧାତ୍ରା ପୃଥିଵୀତଲେ । କୃତାନ୍ଯନେନ ମୂଢେନ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ— ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଏହି ମୂଢ଼ ଲୋକ କରିଛି—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
କିଂତ୍ଵାକର୍ଣଯ ଲୋକେଶ ସୁକୃତଂ ଚାସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତତେ । ମନ୍ଯେଽହଂ ଯମୁନାଭ୍ରାତଃ ସର୍ଵପାପଵିଲୋପି ତତ୍
କିନ୍ତୁ, ହେ ଲୋକନାଥ, ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ, ଏହାର କିଛି ପୁଣ୍ୟ କାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ଯମୁନାଙ୍କ ଭାଇ, ସେହି କାମ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ- କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେଽମାତ୍ଯ ଵଦ ସାରଂ ମମାଂତିକେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ତଦ୍ଵିଧାସ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେଦସୌ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ଏହା ପାଖରେ କ'ଣ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସାର କଥା କହ। ମୁଁ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠାକୁ ଦେଇବି।
ଯମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଭଯଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତକଃ । କୃତ୍ଵା ହସ୍ତାଂଜଲିଂ ପ୍ରାହ ଚାତ୍ମନଃ ସ୍ଵାମିନେ ଦ୍ଵିଜ
ଯମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ହାତ ଜୋଡି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ହରଣାର୍ଥଂ ହରେର୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗତୋଽସୌ ପାପିନାଂ ଵରଃ । ପ୍ରୋଜ୍ଝିତଃ କର୍ଦ୍ଦମୋ ରାଜନ୍ପାଦଯୋର୍ଦ୍ଵାରତୋ ହରେଃ
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ— ହରିଙ୍କ ଧନ ଚୋରିବା ପାଇଁ, ସବୁ ଚୋରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଲୋକ ଗଲା; କିନ୍ତୁ, ରାଜନ୍, ହରିଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱାରର କାଦୁଁ ସଫା ହେଇଗଲା।
ବଭୂଵ ଲିପ୍ତା ସା ଭୂମିର୍ବିଲଚ୍ଛିଦ୍ର ଵିଵର୍ଜିତା । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ନିର୍ଗତଂ ପାତକଂ ମହତ୍ । ଵୈକୁଂଠଂ ପ୍ରତିଯୋଗ୍ଯୋଽସୌ ନିର୍ଗତସ୍ତଵ ଦଂଡତଃ
ସେ ଭୂମି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହେଲା, କୌଣସି ଗହ୍ୱର କିମ୍ବା ଛିଦ୍ର ରହିଲା ନାହିଁ; ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ବଡ଼ ପାପ ଦୂରେଇଗଲା। ସେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ପୀଠଂ କନକନିର୍ମିତମ୍ । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଚୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯୋଯମେନସଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ସୁନାର ସିଂହାସନ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠି ବସାଇ ଆଦର କଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପାପୀ।
ନନାମ ଶିରସା ତଂ ଵୈ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ଯମ ଉଵାଚ- ପଵିତ୍ରଂ ମଂଦିରଂ ମେଽଦ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତଦ୍ଧି ରେଣୁଭିଃ
ସେ ଯମଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ। ଯମ କହିଲେ— ଆଜି ମୋ ଗୃହ ତୁମ ପାଦ ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ । ଇଦାନୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭୋ ସାଧୋ ହରେର୍ମଂଦିରମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି, ସଫଳ ହେଲି, ସଫଳ ହେଲି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ଯାଅ, ହେ ସଜ୍ଜନ, ହରିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ।
ନାନାଭୋଗସମାଯୁକ୍ତଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁନିଵାରଣମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽସୌ ସ୍ଯଂଦନେ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତେ
ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ— ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି ଧର୍ମରାଜ ସୁନାର ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।
ରାଜହଂସଯୁତେ ଦିଵ୍ଯେ ତମାରୋପ୍ଯ ଗତୈନସମ୍ । ସମସ୍ତସୁଖଦଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚକ୍ରିଣଃ
ରାଜହଂସ ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଧାମକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈକୁଂଠେ ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସୁଖଂ ଚିରମ୍ । ଲେପନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ହରିମଂଦିରମ୍
ଏପରି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଲେପନ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ କିଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଜାନେଽହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠେଦ୍ଯୋ ଵା ସମାହିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତାରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୂତ ମମାଗ୍ରତଃ । ତଦ୍ଵ୍ରତସ୍ଯ ଫଲଂ କିଂ ଵା ଦୋଷଂ କିଂ ତଦକୁର୍ଵତଃ
ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା କହ, ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଏହା ନ କଲେ କଣ ଦୋଷ ହୁଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ପୁରୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତମ୍ । ଜୈମିନିଃ ପୃଷ୍ଟଵାନେତଦାରେଭେ କଥିତଂ ମୁନିଃ
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଥର ଜୟମିନି ନାମକ ଋଷି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତେଣୁ ବ୍ୟାସ ମୁନି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତିଲତୈଲଂ ମୈଥୁନଂ ଯଃ ଶୁଭଦେ କାର୍ତ୍ତିକେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ବହୁଜନ୍ମକୃତୈଃପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ତିଳ ତେଲ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ବହୁ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ମୈଥୁନଂ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତ୍ତିକେ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ପ୍ରତିଜନ୍ମନି ସଂମୂଢଃ ଶୂକରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମାଛ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୁହଁ ହୋଇ ଶୂକର ହୁଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵୈ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପତ୍ରେପତ୍ରେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିପୁଷ୍ପୈର୍ଯଃ ପୂଜଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୃପଯା ହରେଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମୁନିପୁଷ୍ପରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେହି ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିଶାକଂ ଵୈ ଯୋଽଶ୍ନାତି ଚ ନରୋତ୍ତମଃ । ସଂଵତ୍ସରକୃତଂ ପାପଂ ଶାକେନୈକେନ ନଶ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ମୁନିଶାକ ଖାଏ, ସେ ଏକ ଶାକ ଖାଇ ବର୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।