ପିଂଗାକ୍ଷା ରକ୍ତକେଶାଶ୍ଚ ଶ୍ଯାମଦେହ ନଖାଧରାଃ । ଵାମନା ଦୀର୍ଘଚରଣା ହ୍ରସ୍ଵନାସାଶ୍ଚ ଦଂତୁରାଃ
ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ଲାଲ କେଶ, କଳା ଦେହ, ନଖ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ବାହାରକୁ ଉଠିଥିବା, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହର, ଲମ୍ବା ପାଦ, ଛୋଟ ନାକ ଓ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ।
ନୀଯତାଂ ନୀଯତାମେଷ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ । ପୁରୀଂ ସଂଯମନୀମେଵମୂଚିରେ ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ, 'ଏହାକୁ ନିଅ, ଏହାକୁ ନିଅ ସଂୟମନୀ ପୁରୀକୁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତନା ଦେହେ ମାଂ ନିଵେଶ୍ଯ ମହାରୁଷା । ନିବଧ୍ଯ ଦାରୁଣୈଃ ପାଶୈର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଲୋହସ୍ଯ ମୁଦ୍ଗରୈଃ
ଏପରି କହି, ଯାତନାଦାୟକମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କଠୋର ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହା ମୁସଳରେ ପିଟିଲେ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହରେ ରଖିଲେ।
ତୈରହଂ ନୀଯମାନସ୍ତୁ ମାର୍ଗେ ହ୍ଯୁତ୍ତପ୍ତଵାଲୁକେ । ଅରୁଦଂ ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତାଡିତୋଽହଂ ପୁନଶ୍ଚ ତୈଃ
ସେମାନେ ମୋତେ ଜଳୁଥିବା ବାଲିର ରାସ୍ତାରେ ଟାଣି ନେଲେ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦିଲି, ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ମୋତେ ପିଟିଲେ।
ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚ ତେ ଧ୍ରୁଵଂ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯେତି ଚ ମାଂ ବହୁ । ଯମଦୂତା ଊଚୁଃ । ତ୍ଵଯା ଲୁପ୍ତୋ ଗୁରୁର୍ଯସ୍ମାଦ୍ଵଦତା ବ୍ରହ୍ମ ନିଶ୍ଚଲମ୍
ସେମାନେ ମୋତେ ଅନେକ ଭାବରେ ଭୟ ଦେଇ କହିଲେ— ଯମଦୂତମାନେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରହ୍ମ କଥା କହି ତୁମର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ।'
କିଂ କରୋଷି ଯମସ୍ଯାଗ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଦାରୁଣଂ ମୁଖମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦାରୁଣସ୍ଯ ଫଲଂ ତ୍ଵଯା
'ଏବେ ତୁମେ ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଣ କରିବ? ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ। ତୁମର ପାପର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।'
ତେନୈଵ ପାପ୍ମନା ପାପିନ୍ନପମୃତ୍ଯୁଂ ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ମୁହୂର୍ତେନ ବହୁଯୋଜନସଂସ୍ଥିତାମ୍
'ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପାପୀ, ତୁମେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲ।' ଏପରି କହି, ସେମାନେ ମୁଁକୁ ଏକ ମହାଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଗଲେ।
ପୁରୀଂ ସଂଯମନୀଂ ନିନ୍ଯୁର୍ଯତ୍ର ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ଯମଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଧର୍ମରାଜାନଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ପୁରଃ
ସେମାନେ ମୋତେ ସଂୟମନୀ ପୁରୀକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୋତେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ।
ଆନୀତୋଽଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପାପ ଇତି ମାଂ ତେ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଧର୍ମରାଜୋଽଥ ପ୍ରୋଵାଚ ସ୍ଵସଭାସଦଃ
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପୀ' ବୋଲି ସେମାନେ ଖବର ଦେଲେ। ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସଭାସଦମାନେ ପାଖରେ କହିଲେ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଭୋ ସଭ୍ଯା ମାମକୀଂ ଵାଚଂ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ସୁସମାହିତାଃ । ଯଦାହଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଧିକାରେ ନିଵେଶିତଃ
ଯମ କହିଲେ— 'ହେ ସଭ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯେବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲି—'
ତଦା ମାମିତ୍ଯୁଵାଚାସୌ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଅଧର୍ମିଣାଂ ନରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଶାସ୍ତା ସଂଯମନୀପତିଃ
ସେତେବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ମୋତେ କହିଥିଲେ— ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଧର୍ମହୀନ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ସଂୟମନୀର ରାଜା।'
ଯଥାପରାଧମାଧତ୍ସ୍ଵ ଦଂଡଂ ଚଂଡକରାତ୍ମଜ । ପିତ୍ରୋରପୋଷକୋ ଯସ୍ତୁ ସମର୍ଥୋ ଗୁରୁଧ୍ରୁକ୍ତୁ ଯଃ । ଏତୌ ମହାପାତକିନୌ ନିପାତ୍ଯୌ ନିରଯେଷୁ ତେ
'ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅପରାଧ, ସେହିପରି ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ହେ ଚଣ୍ଡର ପୁଅ। ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅଦେଖା କରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମହାପାପୀ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ସର୍ଵେଷୁ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯେକମଯୁତଂ ଭଵେତ୍ । ଏତଯୋର୍ନ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଦଯା ଜାତୁ କକୁପ୍ପତେ
'ଯେତେ ବର୍ଷ ଦଶ ହଜାର ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନରକରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ, ହେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥ, କେବେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଗୁରୁଦ୍ରୁହି ମାନଵେ । ନ କରୋମି କ୍ରିଯାଂ ସଭ୍ଯାସ୍ତଥା ପିତ୍ରୋରପୋଷକେ
ଯମ କହିଲେ— 'ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା କିମ୍ବା ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅଦେଖା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେନି, ହେ ସଭ୍ୟମାନେ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଯଂ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ତଦ୍ଦ୍ରୋହାଦପମୃତ୍ଯୁତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଚ୍ଛାସନାଦ୍ଭୃତ୍ଯୈରାନୀତୋ ଦର୍ଶନାକ୍ଷମଃ
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ। ଏହି ଦ୍ରୋହ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛି ଓ ମୋ ଆଦେଶରେ ମୋର ଦାସମାନେ ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ।'
ଭୋ ଭୃତ୍ଯାଃ ପ୍ରଥମଂ ଘୋରେ ରୌରଵେ ଵତ୍ସରାଯୁତେ । ପାତ୍ଯତାଂ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଃସାର୍ଯ୍ଯାନ୍ଯତ୍ର ପାତ୍ଯତାମ୍
'ହେ ଦାସମାନେ, ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପକାଇଦିଅ। ପରେ ସେଠାରୁ ଆଣି, ଆଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପକାଇଦିଅ।'
ତାଵଂତମେଵ କାଲଂ ଵୈ ପାପୋଽଯଂ ଗୁରୁଲୋପକଃ । ନରକେଷ୍ଵିତି ସର୍ଵେଷୁ ଯଥାକାଲଂ ସ୍ଥିତଂ ଦ୍ରୁତମ୍
'ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଗୁରୁକୁ ଅଦେଖା କରିଥିବା ପାପୀ ସମସ୍ତ ନରକରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ।'
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- ଵେଦାଯନ ଗୁରୋ ସ୍ଵାମିନ୍ଭୃତ୍ଯାସ୍ତେ ଯମଶାସନାତ୍ । ନୀତ୍ଵା ମାଂ ରୌରଵେ ଘୋରେ ପାଶୈର୍ବଧ୍ଵା ନ୍ଯପାତଯନ୍
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ— 'ହେ ବେଦାୟନ, ମୋ ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦାସମାନେ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ନେଇ, ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।'
ତତ୍ରାହଂ ତାଂ ଵ୍ଯଥାଂ ଗୁର୍ଵୀ ଲବ୍ଧଵାନତିଦାରୁଣାମ୍ । ଯଥାକୋଽପି କ୍ଷଣସ୍ତାତ ନୀତୋ ମେ ଯୁଗଵତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଲାଗିଲା।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତନ୍ନୀତଂ ଦୁଃଖଂ ମେ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତା । ଏକତ୍ରିଂଶତମେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦିନେଽହଂ ନିର୍ଗତସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ମୁଁ ତିରିଶି ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ରହିଲି; ଏକତିରିଶ ଦିନରେ ମୁଁ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲି।
ପତିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଖଂଡେଷୁ ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନୁତମୋତ୍ତମେ । ଗୁରୁଲୋପୋଦ୍ଭଵଂ ପାପଂ ସଦ୍ଯୋ ନଷ୍ଟଂ ମମାଭଵତ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲି, ତେବେ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ହୋଇଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଲବ୍ଧା ଚ ସ୍ଵର୍ଗତିର୍ମଯା । ସୁଖଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଲି; ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେଦିନ ରହିବେ, ସେତେଦିନ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖରେ ବାସ କରିବି।
ଯମସ୍ଯ ନଗରେ ତସ୍ମିନ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ନିଵସଂତି ଵୈ । ପାପିନାଂ ଭଯଦାଯିନ୍ଯୋ ଧର୍ମିଣାଂ ତା ମନୋହରାଃ
ଯମଙ୍କ ନଗରରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଜାମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସିଂହାସ୍ଯା ଗଜକୋଲାସ୍ଯା ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ନତୋଦରୀଃ । ବିଡାଲାସ୍ଯାଃ ପିଂଗକେଶ୍ଯୋ ଭାମିନ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘପତ୍କରାଃ
ସିଂହମୁଖ, ହାତୀ ଓ ବନ୍ଦର ମୁଖ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଫୁଲା ପେଟ, ବିଲେଇ ମୁଖ, ହଳଦିଆ କେଶ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ନିଃପାପୋହଂ ଯଦାଭଵମ୍ । ତଦା ମଯା ପ୍ରଜା ଦୃଷ୍ଟା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଯମାଲଯେ
ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଦେଖିଲି।
ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନ୍ଯୋ ଵିନଯାଚାରସଂଚିତାଃ । ଦିଵ୍ଯାଭରଣଧାରିଣ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯାଂବରଵିଭୂଷିତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ନମ୍ରତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଭରପୂର, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ତାତ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ଗଂତୁମମରେଶପୁରୀଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ମୋତେ ଅମରେଶଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସ ସନ୍ଯାସୀ ସ୍ଵଶିଷ୍ଯୋକ୍ତଂ ଵଚସ୍ତଦା । ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁକୁଂଦଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଣି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ, ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଦ୍ୱିଜକୁ ପୁଣି ପଚାରିଲେ, ରାଜନ।
ଵେଦାଯନ ଉଵାଚ- ବାଲ୍ଯାଵଧି ଗୁରୁସ୍ନେହଂ ମତ୍ତୋଽଧୀତଂ ତ୍ଵଯାଖିଲମ୍ । ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରସମେତଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ତୁ ସପଦକ୍ରମଃ
ବେଦାୟନ କହିଲେ— ଶିଶୁବେଳୁଠାରୁ ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଗୁରୁସ୍ନେହରେ ସମସ୍ତ ଶିଖିଛ; ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତାହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖିଛ।
ଵିହିତା ମମ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଭାଵେନ ଭଵତୋତ୍ତମା । ତ୍ଵଯି ସଂତି ସତାଂ ସାଧୋ ଗୁଣାଃ ଶମଦମାଦଯଃ
ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସେବା ଉଚିତ, ତାହା ଭକ୍ତିଭାବରେ କରିଛ; ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି, ଦମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।