ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରମାନ୍ନଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ଵୈ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା କରିବାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । ନିଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋମଯଂ ସମ୍ଯକ୍ମଂତ୍ରଵତ୍ସମୁପାସତେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଦି ଗୋମୟ ମିଳିନଥାଏ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । କ୍ଷୀରଂ ତଥା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତଥା ଦଧି
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବ୍ରତୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁଣି ଗୋମୁତ୍ର ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଦୁଧ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଲଂଘଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦିନମ୍ । ପଂଚମେ ତୁ ଦିନେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଏଭଳି, ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚାରିଦିନ ଉପବାସ କରି, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ନକ୍ତଂ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରିତମ୍
ସେ ଦିନ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ରାତିରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କର୍ତୁମଶକ୍ତୋ ଯଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧଵିଷ୍ଯଂ ଵା ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ହ ଵୈ
ଯଦି କେହି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ କିମ୍ବା ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ନିୟମ ରହିଛି।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପଂଚକଂ ଵିପ୍ର କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ । ପୂଜଯେତ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶୂଦ୍ରୋ ଦସ୍ଯୁଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ । ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦଣ୍ଡକର ନାମକ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମ ଲୋଲୁପଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନେ ରତଃ
ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥାନ୍ତି, ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଲୋଭୀ ଅଟନ୍ତି, ପବିତ୍ର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇନ୍ତି, କଠୋର ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ଅନୁରାଗ ରଖନ୍ତି।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପାଖଂଡଜନସଂଗଭାକ୍ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପଶ୍ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂଗ କରନ୍ତି, ଗାଈ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି, ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଘୁରନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଚ୍ଛେଦୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ସମାଲୋକ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ତଦ୍ଗୃହେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟର ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଜୀବିକା ରୁ ଅଞ୍ଚିନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତେ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଘରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଆଗତା ଜ୍ଞାତଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତସ୍ଯ ପାପପରାଯଣମ୍ । ଜ୍ଞାତଯ ଊଚୁଃ। ରେ ରେ ମୂଢ ଦୁରାଚାର ଵିନାଶଂ ପ୍ରତିନୀଯତେ । ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଜିତା ପୂର୍ଵୈରସ୍ମାକଂ ନିର୍ମଲେଽନ୍ଵଯେ
ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପାପରେ ଲିନ ଦେଖି, କହିଲେ— 'ଅରେ ମୂର୍ଖ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣୀ, ତୁମେ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର କୁଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।'
ଇତି କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପକୀର୍ତିଭଯାଦପି । ପାପିନାଂ ପ୍ରଵରଂ ସର୍ଵେ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତଂ କୁଲାଦରମ୍
ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅପମାନର ଭୟରୁ, ସମସ୍ତେ ସେଇ ପାପୀ, କୁଳର କଳଙ୍କକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ତତୋ ଗତୋ ମହାରଣ୍ଯଂ ଵିନଷ୍ଟାଖିଲ ଵୈଭଵଃ । କୁର୍ଯାତ୍ସ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦସ୍ଯୁକର୍ମ ନିରଂତରମ୍
ତାପରେ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ସେ ଦସ୍ୟୁମାନେ ସହିତ ମିଶି ସବୁବେଳେ ଦସ୍ୟୁ କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ପଥି ପ୍ରଗଚ୍ଛତାଂ ତେଷାଂ ଭଯାଦ୍ଵିପ୍ର ନ ଖାଦିତୁମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂଚିତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତାସ୍ତେ ଗତାଶ୍ଚାନ୍ଯ ସ୍ଥଲଂ ପ୍ରତି
ପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଭୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ କିଛି ଖାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭୋକରେ ତିବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅନ୍ୟ ଜାଗାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜନାନ୍ବହୂନ୍ । ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ସ୍ଥିତାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ଏକ ଡୁମୁର ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵେ ତେ ଦସ୍ଯଵୋ ଵିପ୍ର ଗତା ଦଂଡକରୋଽପି ସଃ । ତେଷାଂ ପରିସରଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଵୈ ଚକାର ହ
ସମସ୍ତ ଦସ୍ୟୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଦଣ୍ଡକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କଲେ।
ଦଂଡକର ଉଵାଚ। କ୍ଷୁଧାର୍ତୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣା ଯାସ୍ଯଂତି ମେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦଦଧ୍ଵଂ ଖାଦିତୁଂ କିଂଚିଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଦଣ୍ଡକ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଭୋକରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନିଶ୍ଚିତ ମୋର ପ୍ରାଣ ଯିବ; ଦୟାକରି ମୋତେ କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।'
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଚୋଚୁସ୍ତେ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । ସର୍ଵପାପହରେ ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତେ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କହିଲେ— 'ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ଲୋକ।'
କଥମନ୍ନଂ ଖାଦିତୁଂ ତେ ଵାଂଛା ତ୍ଵଦ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ । ଵିଶେଷଂ ତେ ବ୍ରୂହି ସଂଜ୍ଞା କାତେ ଭଵତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଆଜି ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ତୁମେ କିପରି ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ନିଜ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଅବସ୍ଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।
ସ ଉଵାଚ ମୁଦା ଵିପ୍ରା ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋପ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵପାପସମାଯୁକ୍ତଶ୍ଚୋଦ୍ଧାରୋ ମେ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର ନାମ ଦଣ୍ଡକ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ; କିପରି ମୋର ଉଦ୍ଧାର ହେବ?'
ଊଚୁସ୍ତେ ଵୈ ଵ୍ରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ଵିପ୍ରାଣାମାଜ୍ଞଯା ଵିପ୍ର ଚକାର ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ— 'ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ ନାମକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କର।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଦଣ୍ଡକ ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କଲେ।
ସ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ହରେଃ ସ୍ଥାନମାରୁହ୍ଯ ସ୍ଯଂଦନେ ଵରେ । ଆସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀହରେରୂପଂ ତସ୍ଥୌ ଜନ୍ମଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ରୂପ ଲାଭ କରି, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ରହିତ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପାପନାଶକ କଥାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ତୁରନ୍୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। ଵିଦୁଷାଂଵର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ । ଇଦାନୀଂ ମମ ଦାନାନାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କ୍ରମତୋ ମୁନେ
ଶୌନକ କହିଲେ— 'ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍, ମୋତେ ଏବେ ଦାନର ମହିମା କ୍ରମକ୍ରମେ କହ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। କ୍ଷିତିଦାନଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନାନାମୁତ୍ତମଂ ମତମ୍ । ଯେନ କୃତଂ ଵୈ ତଦ୍ଦାନଂ ସର୍ଵଦାନଫଲଂ ମତମ୍
ସୂତ କହିଲେ— 'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।'
କ୍ଷିତିଂ ସସସ୍ଯାଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଜାଉଥିବା ଜମି ଦାନ କରାଯାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶାସନ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକରେ ସୁଖରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ଚାସାଦ୍ଯ ସାର୍ଵଭୌମସ୍ତତୋ ନୃପଃ । ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ଚିରଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜେଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୀହରେର୍ଗୃହମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜମି ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାଂ ଭୂମିଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ସ ଗଚ୍ଛତି ହରେର୍ଗେହଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜକୁ ଗୋଚର୍ମ ପରିମାଣ ଜମି ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଶତଂ ଗାଵୋ ଵୃଷଶ୍ଚୈକୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯଯଂତ୍ରିତାଃ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାଂ ତାଂ ଭୂମିଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମହର୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠି ଏକଶ ଗାଈ ଓ ଏକଟି ବଳଦ ଅନାବରୋଧରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଥିବା ଜମିକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ 'ଗୋଚର୍ମ ପରିମାଣ' ଜମି ବୋଲି କହନ୍ତି।