ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ଗତପ୍ରାଣଂ ନେତୁଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା । ଆଗତାଃ କିଂକରାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ସେ ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦୂତମାନେ ପାଶ ଏବଂ ମୁସଳ ନେଇ ତାକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁରାଗତା ଵିଷ୍ଣୁକିଂକରାଃ । ତଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚର୍ମପାଶଂ ସ୍ଯଂଦନେ ତଂ ମନୋହରେ
ତାକୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଯିବାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଚର୍ମ ପାଶ କାଟି ତାକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତୂର୍ଣମାରୋହଯାମାସୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେଽପି ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋଃ ସଂତଃ କେନ ଵୈ ନୀଯତେଽପ୍ଯସୌ
ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ବସାଇ ମାନ୍ୟସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ନେଯାଉଛନ୍ତି?'
ଊଚୁସ୍ତେଽସୌ ପୁରା ରାଜା ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁତରଂ କୃତମ୍ । ଅକରୋଦ୍ଧରଣଂ କାଂଚିତ୍ସୁଂଦରୀଂ ଚାଂଗନାମଯମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ପୂର୍ବେ ଏହିଜଣ ରାଜା ଥିଲେ ଏବଂ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।'
ଅନେନ ଚାଂହସା ରାଜା ଗତୋ ଵୈ ଶମନକ୍ଷଯମ୍ । ତତ୍ରକ୍ଲେଶଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା
ସେହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ।
ତାମ୍ରମଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡାଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚକାର ସଃ । ତପ୍ତାଯାଂ ଲୋହଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ନୃପ
ତାମ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ନାରୀ ସହ ଖେଳି ଏବଂ ଶୋଇଥିଲେ। ତାପିତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ରାଜା କର୍ମର ଫଳରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ତପ୍ତାଯୋଭୀଷଣଂ ତପ୍ତଂ ଲୋହସ୍ତଂଭଂ ଯମାଜ୍ଞଯା । ତତଃ ସ୍ଥିତଃ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ଚିରଂ ନୃପଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ଲୋହା ଖୁଟିକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ସିକ୍ତଃ କ୍ଷାରାଂବୁଧାରାଭିରନ୍ଯୈର୍ଵୈ ଶମନାଲଯେ । ତତୋ ନରକଶେଷେ ଚ ପାପଯୋନୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷାର ଜଳର ଧାରା ଦେଇ ଭିଜାଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ଅନେକ ନରକ ଏବଂ ପାପ ଗର୍ଭରେ ପୁନିପୁନି ପକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ।
ଜନ୍ମାସାଦ୍ଯ ଚିରଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତୁଲସୀମୂଲକଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଜନ୍ମ ମିଳି ନିଜ କର୍ମରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇ ହେଲେ ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଦୂତା ଯଥାଗତାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଗତା ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍
ଏବେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ପାପନାଶନମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ସେଵାଂ ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁଳସୀଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଣ ହେବେ, ମୁଁ ଜାଣିନି, ମୁନି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମୁନେ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଲୁଷକ୍ଷଯମ୍ । ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯାପି କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ: ମୁନି, କୃପାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହିମା, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୈ ଚୋର୍ଜସ୍ଯ ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ: ଶୌନକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମହିମା ପଚାରିଛ, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ, ଏହି ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।
ଵ୍ରତାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀହରିଂ ରାଧଯା ସହ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁ ବ୍ରତ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ରାଧା ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଗଂଧପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଜଣେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥଵା ଯତିଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରଂ ସ୍ଥାନମକୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରିନଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପୁରତୋ ଵିପ୍ର ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୀପତଃ । ପ୍ରଦୀପଂ ସର୍ପିଷା ପୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଓ ତୁଳସୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି—
ନଭସି ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଯାତି ସ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଧାମ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହି ଦୀପ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ସ୍ନାପଯେଚ୍ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଦଦ୍ଯାତ୍କିଂ ନୋ ହରିଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ସାଧୁଜନାଯ ଵୈ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରି କଣ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ?
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରମାନ୍ନଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ଵୈ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା କରିବାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । ନିଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋମଯଂ ସମ୍ଯକ୍ମଂତ୍ରଵତ୍ସମୁପାସତେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଦି ଗୋମୟ ମିଳିନଥାଏ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । କ୍ଷୀରଂ ତଥା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତଥା ଦଧି
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବ୍ରତୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁଣି ଗୋମୁତ୍ର ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଦୁଧ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଲଂଘଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦିନମ୍ । ପଂଚମେ ତୁ ଦିନେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଏଭଳି, ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚାରିଦିନ ଉପବାସ କରି, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ନକ୍ତଂ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରିତମ୍
ସେ ଦିନ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ରାତିରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କର୍ତୁମଶକ୍ତୋ ଯଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧଵିଷ୍ଯଂ ଵା ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ହ ଵୈ
ଯଦି କେହି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ କିମ୍ବା ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ନିୟମ ରହିଛି।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପଂଚକଂ ଵିପ୍ର କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ । ପୂଜଯେତ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶୂଦ୍ରୋ ଦସ୍ଯୁଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ । ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦଣ୍ଡକର ନାମକ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମ ଲୋଲୁପଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନେ ରତଃ
ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥାନ୍ତି, ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଲୋଭୀ ଅଟନ୍ତି, ପବିତ୍ର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇନ୍ତି, କଠୋର ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ଅନୁରାଗ ରଖନ୍ତି।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପାଖଂଡଜନସଂଗଭାକ୍ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପଶ୍ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂଗ କରନ୍ତି, ଗାଈ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି, ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଘୁରନ୍ତି।