ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁର୍ଵନୁଜୌ ସୁପ୍ତୌ ଶନୈଃ ପ୍ରାବୋଧଯତ୍ତଦା । ଉଵାଚ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁଂରୁଂ ଦିଵ୍ଯାକୃତିର୍ନୃପ
ମୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ଅନୁଜକୁ ଘୁମେ ଦେଖି, ଦୀରେ ଦୀରେ ଜାଗାଇଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ। ଵେଦାଯନ ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ନମ ଆଶୀସ୍ତଵାନୁଜ । ପ୍ରାସାଦାଦ୍ଵାଂ ମମାସ୍ଥୀନି ତୀର୍ଥେଽତ୍ର ପତିତାନି ଵୈ
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ବେଦାୟନ ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଓ ଅନୁଜଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ। ମୋ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ପାଳେସରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଛି।
ଅଯଂ ମୃତ୍ଯୁମହଂ ଗତ୍ଵା ନିରଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଏତତ୍ତୀର୍ଥପ୍ରସାଦେନ ଦୈଵୀ ଲବ୍ଧା ମଯା ଗତିଃ
ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ନରକକୁ ଗଲି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇଛି।
ତ୍ଵାଂ ଗୁରୁଂ ତୀର୍ଥଭୂତଂ ତୁ ନମସ୍କର୍ତୁମିହାଗତଃ । ଅହଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଵିମାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ଆପଣଙ୍କୁ, ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଗୁରୁଙ୍କୁ, ନମସ୍କାର କରିବାକୁ। ଏବେ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ବସି ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବି।
ନମସ୍କୃତୋ ଭଵାନେତତ୍ତୀର୍ଥ ଚାଯଂ ସହୋଦରଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ମାମନୁଜାନୀହି ଯାମି ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଖୋଦଯମ୍
ଆପଣଙ୍କୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ, ଓ ମୋ ସହୋଦରକୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରିଛି; ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ସୁଖର ଉତ୍ସକୁ ଯାଉଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ଗୁରୁସ୍ତଦା । ଵେଦାଯନୋ ଵିମାନସ୍ଥଂ ତମୂଚେ ଗତଵିସ୍ମଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ବେଦାୟନ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚିତ୍ତ ହୋଇ, ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵାଯନ ଉଵାଚ- ମୁକୁଂଦାଖ୍ଯାହି ମେ ସତ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯନ୍ମରଣଂ ଭଵାନ୍ । କସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକେ ଗତସ୍ତାତ ଯତୋ ଯାତ୍ଯଧୁନା ଦିଵମ୍
ଦେବାୟନ କହିଲେ: ମୁକୁନ୍ଦ, ସତ୍ୟ କହ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଗଲା, ଏବେ କେଉଁଠୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛୁ?
କିଂ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ତେ ତାତ ତସ୍ଯଲୋକସ୍ଯ କୋଽଧିପଃ । କୀଦୃଶୀ ଚ ପ୍ରଜା କୀଦୃକ୍ଧର୍ମସ୍ତତ୍ରାଖିଲଂ ଵଦ
ସେଠି କଣ ଘଟିଲା? ସେ ଲୋକର ଅଧିପତି କିଏ? ଲୋକମାନେ କେମିତି, ଧର୍ମ କେମିତି? ସବୁ କଥା କହ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମରଣାଦନୁ । ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ମୃତିର୍ମେ ଜାଯତେଽଧୁନା
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ଗୁରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଏବେ ମୋର ସ୍ମୃତି ଫେରିଛି।
ଯଦାହଂ ତେନ ନିହତଶ୍ଚଂଡକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ନାପିତେନ ତଦା ଜଗ୍ମୁର୍ଯମଭୃତ୍ଯାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନାପିତ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିଲି, ତେବେ ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ଯମର ଦାସମାନେ ମୋତେ ନେଇଗଲେ।
ପିଂଗାକ୍ଷା ରକ୍ତକେଶାଶ୍ଚ ଶ୍ଯାମଦେହ ନଖାଧରାଃ । ଵାମନା ଦୀର୍ଘଚରଣା ହ୍ରସ୍ଵନାସାଶ୍ଚ ଦଂତୁରାଃ
ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ଲାଲ କେଶ, କଳା ଦେହ, ନଖ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ବାହାରକୁ ଉଠିଥିବା, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହର, ଲମ୍ବା ପାଦ, ଛୋଟ ନାକ ଓ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ।
ନୀଯତାଂ ନୀଯତାମେଷ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ । ପୁରୀଂ ସଂଯମନୀମେଵମୂଚିରେ ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ, 'ଏହାକୁ ନିଅ, ଏହାକୁ ନିଅ ସଂୟମନୀ ପୁରୀକୁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତନା ଦେହେ ମାଂ ନିଵେଶ୍ଯ ମହାରୁଷା । ନିବଧ୍ଯ ଦାରୁଣୈଃ ପାଶୈର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଲୋହସ୍ଯ ମୁଦ୍ଗରୈଃ
ଏପରି କହି, ଯାତନାଦାୟକମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କଠୋର ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହା ମୁସଳରେ ପିଟିଲେ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହରେ ରଖିଲେ।
ତୈରହଂ ନୀଯମାନସ୍ତୁ ମାର୍ଗେ ହ୍ଯୁତ୍ତପ୍ତଵାଲୁକେ । ଅରୁଦଂ ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତାଡିତୋଽହଂ ପୁନଶ୍ଚ ତୈଃ
ସେମାନେ ମୋତେ ଜଳୁଥିବା ବାଲିର ରାସ୍ତାରେ ଟାଣି ନେଲେ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦିଲି, ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ମୋତେ ପିଟିଲେ।
ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚ ତେ ଧ୍ରୁଵଂ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯେତି ଚ ମାଂ ବହୁ । ଯମଦୂତା ଊଚୁଃ । ତ୍ଵଯା ଲୁପ୍ତୋ ଗୁରୁର୍ଯସ୍ମାଦ୍ଵଦତା ବ୍ରହ୍ମ ନିଶ୍ଚଲମ୍
ସେମାନେ ମୋତେ ଅନେକ ଭାବରେ ଭୟ ଦେଇ କହିଲେ— ଯମଦୂତମାନେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରହ୍ମ କଥା କହି ତୁମର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ।'
କିଂ କରୋଷି ଯମସ୍ଯାଗ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଦାରୁଣଂ ମୁଖମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦାରୁଣସ୍ଯ ଫଲଂ ତ୍ଵଯା
'ଏବେ ତୁମେ ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଣ କରିବ? ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ। ତୁମର ପାପର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।'
ତେନୈଵ ପାପ୍ମନା ପାପିନ୍ନପମୃତ୍ଯୁଂ ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ମୁହୂର୍ତେନ ବହୁଯୋଜନସଂସ୍ଥିତାମ୍
'ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପାପୀ, ତୁମେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲ।' ଏପରି କହି, ସେମାନେ ମୁଁକୁ ଏକ ମହାଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଗଲେ।
ପୁରୀଂ ସଂଯମନୀଂ ନିନ୍ଯୁର୍ଯତ୍ର ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ଯମଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଧର୍ମରାଜାନଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ପୁରଃ
ସେମାନେ ମୋତେ ସଂୟମନୀ ପୁରୀକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୋତେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ।
ଆନୀତୋଽଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପାପ ଇତି ମାଂ ତେ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଧର୍ମରାଜୋଽଥ ପ୍ରୋଵାଚ ସ୍ଵସଭାସଦଃ
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପୀ' ବୋଲି ସେମାନେ ଖବର ଦେଲେ। ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସଭାସଦମାନେ ପାଖରେ କହିଲେ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଭୋ ସଭ୍ଯା ମାମକୀଂ ଵାଚଂ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ସୁସମାହିତାଃ । ଯଦାହଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଧିକାରେ ନିଵେଶିତଃ
ଯମ କହିଲେ— 'ହେ ସଭ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯେବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲି—'
ତଦା ମାମିତ୍ଯୁଵାଚାସୌ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଅଧର୍ମିଣାଂ ନରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଶାସ୍ତା ସଂଯମନୀପତିଃ
ସେତେବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ମୋତେ କହିଥିଲେ— ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଧର୍ମହୀନ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ସଂୟମନୀର ରାଜା।'
ଯଥାପରାଧମାଧତ୍ସ୍ଵ ଦଂଡଂ ଚଂଡକରାତ୍ମଜ । ପିତ୍ରୋରପୋଷକୋ ଯସ୍ତୁ ସମର୍ଥୋ ଗୁରୁଧ୍ରୁକ୍ତୁ ଯଃ । ଏତୌ ମହାପାତକିନୌ ନିପାତ୍ଯୌ ନିରଯେଷୁ ତେ
'ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅପରାଧ, ସେହିପରି ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ହେ ଚଣ୍ଡର ପୁଅ। ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅଦେଖା କରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମହାପାପୀ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ସର୍ଵେଷୁ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯେକମଯୁତଂ ଭଵେତ୍ । ଏତଯୋର୍ନ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଦଯା ଜାତୁ କକୁପ୍ପତେ
'ଯେତେ ବର୍ଷ ଦଶ ହଜାର ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନରକରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ, ହେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥ, କେବେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଗୁରୁଦ୍ରୁହି ମାନଵେ । ନ କରୋମି କ୍ରିଯାଂ ସଭ୍ଯାସ୍ତଥା ପିତ୍ରୋରପୋଷକେ
ଯମ କହିଲେ— 'ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା କିମ୍ବା ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅଦେଖା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେନି, ହେ ସଭ୍ୟମାନେ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଯଂ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ତଦ୍ଦ୍ରୋହାଦପମୃତ୍ଯୁତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଚ୍ଛାସନାଦ୍ଭୃତ୍ଯୈରାନୀତୋ ଦର୍ଶନାକ୍ଷମଃ
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ। ଏହି ଦ୍ରୋହ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛି ଓ ମୋ ଆଦେଶରେ ମୋର ଦାସମାନେ ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ।'
ଭୋ ଭୃତ୍ଯାଃ ପ୍ରଥମଂ ଘୋରେ ରୌରଵେ ଵତ୍ସରାଯୁତେ । ପାତ୍ଯତାଂ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିଃସାର୍ଯ୍ଯାନ୍ଯତ୍ର ପାତ୍ଯତାମ୍
'ହେ ଦାସମାନେ, ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପକାଇଦିଅ। ପରେ ସେଠାରୁ ଆଣି, ଆଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପକାଇଦିଅ।'
ତାଵଂତମେଵ କାଲଂ ଵୈ ପାପୋଽଯଂ ଗୁରୁଲୋପକଃ । ନରକେଷ୍ଵିତି ସର୍ଵେଷୁ ଯଥାକାଲଂ ସ୍ଥିତଂ ଦ୍ରୁତମ୍
'ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଗୁରୁକୁ ଅଦେଖା କରିଥିବା ପାପୀ ସମସ୍ତ ନରକରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ।'
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- ଵେଦାଯନ ଗୁରୋ ସ୍ଵାମିନ୍ଭୃତ୍ଯାସ୍ତେ ଯମଶାସନାତ୍ । ନୀତ୍ଵା ମାଂ ରୌରଵେ ଘୋରେ ପାଶୈର୍ବଧ୍ଵା ନ୍ଯପାତଯନ୍
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ— 'ହେ ବେଦାୟନ, ମୋ ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦାସମାନେ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ନେଇ, ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।'
ତତ୍ରାହଂ ତାଂ ଵ୍ଯଥାଂ ଗୁର୍ଵୀ ଲବ୍ଧଵାନତିଦାରୁଣାମ୍ । ଯଥାକୋଽପି କ୍ଷଣସ୍ତାତ ନୀତୋ ମେ ଯୁଗଵତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଲାଗିଲା।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତନ୍ନୀତଂ ଦୁଃଖଂ ମେ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତା । ଏକତ୍ରିଂଶତମେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦିନେଽହଂ ନିର୍ଗତସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ମୁଁ ତିରିଶି ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ରହିଲି; ଏକତିରିଶ ଦିନରେ ମୁଁ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲି।