ଯଜ୍ଞାଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତୀର୍ଥାନି କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କାର୍ତିକେ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତିକ ମାସରେ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଓ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ସବୁ ସମୟ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀପତ୍ରଂ କାର୍ତିକେ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଚିନୋତି ଯୋ ନରୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିରଯଂ ଯାତନାମଯମ୍
କାର୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର ଓ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚିନ୍ତିଥାନ୍ତି, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାସୁ ଯୋ ଵିପ୍ର ଚାନ୍ନଂ ଭୁନକ୍ତି କାର୍ତିକେ । ଅନ୍ନସଂସର୍ଗଜଂ ପାପମାଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଆଉଁଳ ଗଛର ଛାୟାରେ କେହି ଭୋଜନ କରେ, ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତୁଲସୀଵନମଧ୍ଯେ ଚ ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ଚ କାର୍ତିକେ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧର୍ଯର୍ଚନଂ ଵିପ୍ର ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଯାତି ସ ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଆଉଁଳ ଗଛର ମୂଳରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତୁଲସୀମୂଲଦେଶେଽପି ସ୍ଥିତଂ ଵାରି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଗୃହ୍ଣାତି ମସ୍ତକେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି କେହି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଣି ନେଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଛୁଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ଯସ୍ତୋଯଂ ଶିରସାଵହେତ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ସ୍ନାତଶ୍ଚାଂତେ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଗଣାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ପୁରା କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵାପରେଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ । ସ୍ନାତ୍ଵୈକଦା ତୁଲସ୍ଯୈ ସ ଵନଂ ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତଃ
ହେ ମହାମୁନି, ପୁରୁଣା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ସ୍ନାନ କରି ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ଦାନ କରି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଦିତ୍ଯୋ ଵର୍ଚସା ନାମ୍ନା ମାର୍ତ୍ତଂଡ ଇଵ ପୁଣ୍ଯତଃ । ତୃଷାର୍ତୋ ଭକ୍ଷକଃ କଶ୍ଚିଦାଗତୋ ବହୁକଲ୍ମଷଃ
ତାଙ୍କ ନାମ ଆଦିତ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଥିଲେ। ଏହିବେଳେ ଭକ୍ଷକ ନାମକ ଏକ ଭୁଖା ଏବଂ ପାପୀ ଲୋକ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।
ତୁଲସ୍ଯାମୂଲତସ୍ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚାସୌ ହତାଂହସଃ । ତ୍ଵରଯାପ୍ଯାଗତୋ ଵ୍ଯାଧୋ ନାମ୍ନା ଯଶ୍ଚାସିମର୍ଦ୍ଦନଃ
ସେ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରୁ ପାଣି ପିଇ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ତାପରେ ଏକ ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ ନାମକ ଶିକାରୀ ତାହାଁକୁ ତ୍ୱରାରେ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ ଭୁକ୍ତଂ ଚାନ୍ନଂ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗ୍ନଂ ଗତଃ କିମୁ । କୃତ୍ଵା ମେ ପାକଭାଂଡସ୍ଥଂ ଚାଗତୋ ହିଂସକସ୍ଯ ତେ
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଭାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା, ଏବେ କାହିଁକି ଚାଲିଗଲା? ମୋର ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ଏଇଁ ଦୟାଳୁ ନୁହଁ।'
ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ଗତପ୍ରାଣଂ ନେତୁଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା । ଆଗତାଃ କିଂକରାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ସେ ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦୂତମାନେ ପାଶ ଏବଂ ମୁସଳ ନେଇ ତାକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁରାଗତା ଵିଷ୍ଣୁକିଂକରାଃ । ତଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚର୍ମପାଶଂ ସ୍ଯଂଦନେ ତଂ ମନୋହରେ
ତାକୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଯିବାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଚର୍ମ ପାଶ କାଟି ତାକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତୂର୍ଣମାରୋହଯାମାସୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେଽପି ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋଃ ସଂତଃ କେନ ଵୈ ନୀଯତେଽପ୍ଯସୌ
ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ବସାଇ ମାନ୍ୟସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ନେଯାଉଛନ୍ତି?'
ଊଚୁସ୍ତେଽସୌ ପୁରା ରାଜା ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁତରଂ କୃତମ୍ । ଅକରୋଦ୍ଧରଣଂ କାଂଚିତ୍ସୁଂଦରୀଂ ଚାଂଗନାମଯମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ପୂର୍ବେ ଏହିଜଣ ରାଜା ଥିଲେ ଏବଂ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।'
ଅନେନ ଚାଂହସା ରାଜା ଗତୋ ଵୈ ଶମନକ୍ଷଯମ୍ । ତତ୍ରକ୍ଲେଶଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା
ସେହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ।
ତାମ୍ରମଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡାଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚକାର ସଃ । ତପ୍ତାଯାଂ ଲୋହଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ନୃପ
ତାମ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ନାରୀ ସହ ଖେଳି ଏବଂ ଶୋଇଥିଲେ। ତାପିତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ରାଜା କର୍ମର ଫଳରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ତପ୍ତାଯୋଭୀଷଣଂ ତପ୍ତଂ ଲୋହସ୍ତଂଭଂ ଯମାଜ୍ଞଯା । ତତଃ ସ୍ଥିତଃ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ଚିରଂ ନୃପଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ଲୋହା ଖୁଟିକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ସିକ୍ତଃ କ୍ଷାରାଂବୁଧାରାଭିରନ୍ଯୈର୍ଵୈ ଶମନାଲଯେ । ତତୋ ନରକଶେଷେ ଚ ପାପଯୋନୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷାର ଜଳର ଧାରା ଦେଇ ଭିଜାଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ଅନେକ ନରକ ଏବଂ ପାପ ଗର୍ଭରେ ପୁନିପୁନି ପକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ।
ଜନ୍ମାସାଦ୍ଯ ଚିରଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତୁଲସୀମୂଲକଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଜନ୍ମ ମିଳି ନିଜ କର୍ମରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇ ହେଲେ ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଦୂତା ଯଥାଗତାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଗତା ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍
ଏବେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ପାପନାଶନମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ସେଵାଂ ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁଳସୀଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଣ ହେବେ, ମୁଁ ଜାଣିନି, ମୁନି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମୁନେ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଲୁଷକ୍ଷଯମ୍ । ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯାପି କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ: ମୁନି, କୃପାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହିମା, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୈ ଚୋର୍ଜସ୍ଯ ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ: ଶୌନକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମହିମା ପଚାରିଛ, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ, ଏହି ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।
ଵ୍ରତାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀହରିଂ ରାଧଯା ସହ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁ ବ୍ରତ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ରାଧା ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଗଂଧପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଜଣେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥଵା ଯତିଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରଂ ସ୍ଥାନମକୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରିନଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପୁରତୋ ଵିପ୍ର ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୀପତଃ । ପ୍ରଦୀପଂ ସର୍ପିଷା ପୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଓ ତୁଳସୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି—
ନଭସି ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଯାତି ସ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଧାମ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହି ଦୀପ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ସ୍ନାପଯେଚ୍ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଦଦ୍ଯାତ୍କିଂ ନୋ ହରିଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ସାଧୁଜନାଯ ଵୈ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରି କଣ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ?