ସୂତ ଉଵାଚ। ତୁଲସ୍ଯାଃ ପରିସରେ ଯସ୍ଯ କାନନଂ ତିଷ୍ଠତି ଦ୍ଵିଜ । ଗୃହସ୍ଯ ତୀର୍ଥରୂପତ୍ଵାନ୍ନାଯାଂତି ଯମକିଂକରାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଘରର ତୁଳସୀ ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଘରଟିଏ ତୀର୍ଥ ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତିନାହିଁ ।
ତୁଲସ୍ଯାଃ କାନନଂ ଵିପ୍ର ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍ । ରୋପଯଂତି ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଭାସ୍କରିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ଭଲ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ; ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ରୋପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାସ୍କରି ନିବାସ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ ।
ରୋପଣଂ ପାଲନଂ ସେଵାଂ ଦର୍ଶନଂ ସ୍ପର୍ଶନଂ ତୁ ଯଃ । କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପାପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଜଣ ତୁଳସୀ ରୋପନ, ରକ୍ଷା, ସେବା, ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରେ — ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈରର୍ଚଯଂତି ହରିଂ ତୁ ଯେ । କାଲସ୍ଯ ସଦନଂ ଵିପ୍ର ତେ ନ ଯାଂତି ମହାଶଯାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳଙ୍କର ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ ।
ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମ ମହେଶ୍ଵରାଃ । ଦେଵୈସ୍ତୀର୍ଥୈଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯୈସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ତୁଲସୀଦଲେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର, ଦେବତାମାନେ, ପୁଷ୍କର ଭଳି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ — ସମସ୍ତେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଯୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପାପୀ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି । ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିକେତନଂ ଯାତି ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଲଗାଇ ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହା ଏକ ସତ୍ୟ କଥା।
ତୁଲସୀମୃତ୍ତିକାଲିପ୍ତୋ ଯୁକ୍ତଃ ପାପଶତୈରପି । ଵିମୁଂଚତି ନରଃ ପ୍ରାଣାନ୍ସ ଯାତି ହରିମନ୍ଦିରମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଅନେକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁଳସୀ ମାଟି ଲଗାଇ ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଯୋ ନରୋ ଧାରଯେଦ୍ଵିପ୍ର ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ତସ୍ଯାଙ୍ଗଂ ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ପାପଂ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁଳସୀ କାଠ ଓ ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପାପ ଛୁଇଁପାରେନି; ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଂ ତୁ କଣ୍ଠସ୍ଥାଂ ଵହତେ ତୁ ଯଃ । ଅପ୍ଯଶୌଚୋପ୍ଯନାଚାରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଫଲକୃତାମାଲା ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵା । ଦୃଶ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ଦେହେ ତୁ ସ ଵୈ ଭାଗଵତୋ ନରଃ
ଯେଉଁ ଜଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଓ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗବତ ଭକ୍ତ।
ତୁଲସୀଦଲଜାଂ ମାଲାଂ କଣ୍ଠସ୍ଥାଂ ଵହତେ ତୁ ଯଃ । ଵିଷ୍ଣୂଚ୍ଛିଷ୍ଟାଂ ଵିଶେଷେଣ ସ ନମସ୍ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଥିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ଯଃ ପୁନସ୍ତୁଲସୀମାଲାଂ କଣ୍ଠେ କୃତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପୂଜଯେତ୍ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ପ୍ରତିପୁଷ୍ପଂ ଗଵାଯୁତମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରତି ଫୁଲ ପାଇଁ ସେ ଦଶ ହଜାର ଗାଁର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଧାରଯନ୍ତି ନ ଯେ ମାଲାଂ ହୈତୁକାଃ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ନରକାନ୍ନ ନିଵର୍ତଂତେ ଦଗ୍ଧାଃ କୋପାଗ୍ନିନା ହରେଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରୁ ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନରକରୁ ଫେରିପାରିବେନି।
ନ ଜହ୍ଯାତ୍ତୁଲସୀମାଲାଂ ଧାତ୍ରୀମାଲାଂ ଵିଶେଷତଃ । ମହାପାତକସଂହର୍ତ୍ରୀଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଦାଯିନୀମ୍
ତୁଳସୀ ମାଳା, ବିଶେଷ କରି ଧାତ୍ରୀ ମାଳା, କେବେ ଛାଡିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ବଡ଼ ପାପ ଦୂର କରେ, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ପୃଶେଚ୍ଚ ଯାନି ଲୋମାନି ଧାତ୍ରୀମାଲା କଲୌ ନୃଣାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵସତେ କେଶଵାଲଯେ
କଳିଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେ ଲୋମ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଛୁଇଁଥାଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କୁ କେଶବଙ୍କ ଘରେ ବସିବା ଅବସର ମିଳେ।
ନିଵେଦ୍ଯ କେଶଵେ ମାଲାଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵାମ୍ । ଵହତେ ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଵୈ ନାସ୍ତି ପାତକମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଅର୍ପଣ କରି ପିନ୍ଧନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଂ ତୁ ପ୍ରେତରାଜସ୍ଯ ଦୂତକାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦୂରେଣ ଵାତୋଦ୍ଧୂତଂ ଯଥା ଦଲମ୍
ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖିଲେ, ପ୍ରେତରାଜଙ୍କ ଦୂତମାନେ ବାତାସରେ ଉଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଭଳି ଦୂରକୁ ଭାଗିଯାଆନ୍ତି।
ତୁଲସ୍ଯା ଵିପିନେ ଧାତ୍ର୍ଯାଶ୍ଛାଯାସୁ ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାତି ପିତରୋ ମୁକ୍ତିଂ ଯାନ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ପାଣୌ ମୂର୍ଧ୍ନି ଗଲେ ଚୈଵ କର୍ଣଯୋଶ୍ଚ ମୁଖେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଫଲଂ ଯସ୍ତୁ ଧତ୍ତେ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଜଣେ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା, କାନ, କିମ୍ବା ମୁଁହରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ।
ଧାତ୍ରୀପତ୍ରୈଃ ଫଲୈର୍ଵିପ୍ର ଶ୍ରୀହରିଂ ଚାର୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ପୂଜଯା ନଶ୍ଯତି ସକୃତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର ଓ ଫଳରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏକଥର ମଧ୍ୟ କଲେ, କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଯଜ୍ଞାଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତୀର୍ଥାନି କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କାର୍ତିକେ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତିକ ମାସରେ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଓ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ସବୁ ସମୟ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀପତ୍ରଂ କାର୍ତିକେ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଚିନୋତି ଯୋ ନରୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିରଯଂ ଯାତନାମଯମ୍
କାର୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର ଓ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚିନ୍ତିଥାନ୍ତି, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାସୁ ଯୋ ଵିପ୍ର ଚାନ୍ନଂ ଭୁନକ୍ତି କାର୍ତିକେ । ଅନ୍ନସଂସର୍ଗଜଂ ପାପମାଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଆଉଁଳ ଗଛର ଛାୟାରେ କେହି ଭୋଜନ କରେ, ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତୁଲସୀଵନମଧ୍ଯେ ଚ ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ଚ କାର୍ତିକେ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧର୍ଯର୍ଚନଂ ଵିପ୍ର ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଯାତି ସ ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଆଉଁଳ ଗଛର ମୂଳରେ ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତୁଲସୀମୂଲଦେଶେଽପି ସ୍ଥିତଂ ଵାରି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଗୃହ୍ଣାତି ମସ୍ତକେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି କେହି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଣି ନେଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଛୁଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ଯସ୍ତୋଯଂ ଶିରସାଵହେତ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ସ୍ନାତଶ୍ଚାଂତେ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଗଣାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ପୁରା କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵାପରେଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ । ସ୍ନାତ୍ଵୈକଦା ତୁଲସ୍ଯୈ ସ ଵନଂ ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତଃ
ହେ ମହାମୁନି, ପୁରୁଣା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ସ୍ନାନ କରି ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ଦାନ କରି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଦିତ୍ଯୋ ଵର୍ଚସା ନାମ୍ନା ମାର୍ତ୍ତଂଡ ଇଵ ପୁଣ୍ଯତଃ । ତୃଷାର୍ତୋ ଭକ୍ଷକଃ କଶ୍ଚିଦାଗତୋ ବହୁକଲ୍ମଷଃ
ତାଙ୍କ ନାମ ଆଦିତ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଥିଲେ। ଏହିବେଳେ ଭକ୍ଷକ ନାମକ ଏକ ଭୁଖା ଏବଂ ପାପୀ ଲୋକ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।
ତୁଲସ୍ଯାମୂଲତସ୍ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚାସୌ ହତାଂହସଃ । ତ୍ଵରଯାପ୍ଯାଗତୋ ଵ୍ଯାଧୋ ନାମ୍ନା ଯଶ୍ଚାସିମର୍ଦ୍ଦନଃ
ସେ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରୁ ପାଣି ପିଇ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ତାପରେ ଏକ ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ ନାମକ ଶିକାରୀ ତାହାଁକୁ ତ୍ୱରାରେ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ ଭୁକ୍ତଂ ଚାନ୍ନଂ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗ୍ନଂ ଗତଃ କିମୁ । କୃତ୍ଵା ମେ ପାକଭାଂଡସ୍ଥଂ ଚାଗତୋ ହିଂସକସ୍ଯ ତେ
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଭାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା, ଏବେ କାହିଁକି ଚାଲିଗଲା? ମୋର ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ଏଇଁ ଦୟାଳୁ ନୁହଁ।'