ଯଥାଧ୍ଵନିସ୍ଥିତଂ ଵାରି ପଵନାର୍କେଣ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି । ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ପାର୍ଷଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି କଲ୍ମଷମ୍
ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ପାଣି ପବନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏପରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପାର୍ଷଦକୁ ଦେଖିଲେ ମନର ଦୁଷିତତା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯୋ ନରଶ୍ଚାଶ୍ଵିନେ ମାସି ସଘୃତାନ୍ପୂର୍ଣିମା ଦିନେ । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରୀହରଯେ ଲାଜାନ୍କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ତୁ ଵରାଟିକାମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପୌର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଘୀ ମିଶା ଲାଜା କିମ୍ବା ଖେଳ ପାଇଁ ଛୋଟ ମୁଦ୍ରା ଦେଇଥାନ୍ତି—
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯାତି ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତଃ । ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ନରୋ ମୋହାତ୍ତସ୍ମିନ୍ନ ତୁଷ୍ଟିଦୋ ହରିଃ
ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେ ହରିଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଁଚିଥାନ୍ତି, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭ୍ରମରୁ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ହରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଵରାଟିକାଂ ଯାଵତୀଂ ଯୋ ହରଯେ ପୌର୍ଣିମାଦିନେ । ତାଵଦ୍ଦିନଂ ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ଚାଶ୍ଵିନେ ସଂଵସେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ପୌର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଯେତେ ମୁଦ୍ରା ହରିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ସେତେ ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରିଙ୍କ ଧାମରେ ରହନ୍ତି।
କରଵୀରପୁରେ ହ୍ଯାସୀତ୍ପୁରା ଶୂଦ୍ରୋଽପି ନିର୍ଦ୍ଦଯଃ । କାଲଦ୍ଵିଜୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ୍ନା ପାପୀ ଭଯଂକରଃ
କରବୀର ନଗରରେ ଏକ ସମୟରେ କାଳଦ୍ୱିଜ ନାମକ ନିଷ୍ଠୁର ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏକ ପାପୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଲୋକ ଥିଲେ।
ସ୍ଵକାର୍ଯନିରତଃ ସୋଽପି ସ୍ଵାମିକାର୍ଯପ୍ରଣାଶକଃ । ଏକଦା ପଂଚତାଂ ଯାତୋ ଯମଦୂତା ଭଯଂକରାଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ କାମରେ ଲିନ ଥିଲେ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ; ଏକଦିନ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତେବେ ଯମର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସିଗଲେ।
ଆଗତାସ୍ତଂ ସମାନେତୁଂ ଯମସ୍ଯତୁ ନିକେତନମ୍ । ବଦ୍ଧ୍ଵା ନିନ୍ଯୁଶ୍ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ସଚିଵଂ ଯମଃ
ଯମଙ୍କର ଘରକୁ ନେବା ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଗଲେ । ଏହା ଦେଖି, ଯମ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
ଯମ ଉଵାଚ । ଅସ୍ଯ କିଂ ଵିଦ୍ଯତେଽମାତ୍ଯ କର୍ମାପି ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମୂଲଂ ତୁ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଵିଚକ୍ଷଣ
ଯମ କହିଲେ: ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ଏହି ଲୋକଟିଏ କଣ କରିଛି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କଣ ଅଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହ ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ। ଅସୌ ପାପୀ ଦୁରାଚାରଃ ସ୍ଵାମିକାର୍ଯପ୍ରଣାଶକଃ । ନାସ୍ତି ପୁଣ୍ଯଂ ଚାଣୁମାତ୍ରଂ ନରକେ ପରିପଚ୍ଯତାମ୍
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ: ଏହି ଲୋକଟିଏ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର, ମାଲିକଙ୍କର କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲା । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅଣୁ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ — ଏହାକୁ ନରକରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ଦିଅ ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ରାଜନ୍ନାଗଯୋନୌ ଚ ନିଷ୍ଠୁରଃ । ପାଷାଣେ ଜନ୍ମ ଚାସାଦ୍ଯ ଗୃହେ ସ୍ଥାତୁଂ ନିରଂତରମ୍
ରାଜା, ଏହି ଲୋକଟିଏ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର ନାଗ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବ, ପରେ ପାଷାଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଘରେ ସଦା ରହିବ ।
ସୂତ ଉଵାଚ । ତାଵତ୍କାଲଂ ତତୋ ଵିପ୍ର ନିରଯେ ସ ପପାତ ହ । ତତୋଽପ୍ଯଶ୍ମଗୃହେ ନାଗଯୋନୌ ଜାତଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ସେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନରକକୁ ପଡିଗଲା; ପରେ ପାଷାଣ ଘରରେ ଦୁଃଖିତ ନାଗ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା ।
ଏକଦା ଚାଶ୍ଵିନେ ମାସି ପୌର୍ଣମାସୀଦିନେ ଦ୍ଵିଜ । ଲାଜାନ୍ଵରାଟିକା ନାଗୋ ବିଲାତ୍ପ୍ରାକ୍ଷେପଯଦ୍ବହିଃ
ଏକଦା ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗଟିଏ ତାର ଗୁହାରୁ ଲାଜ ଓ ଏକ ମୁଦ୍ରା ବାହାରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା ।
ପତିତା ସା ହରେରଗ୍ରେ ପାପମସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ତୂର୍ଣଂ ତୁ ନାଶଯାମାସ ଦଯାଲୁର୍ଦୁଃଖନାଶକଃ
ସେଗୁଡିକ ହରିଙ୍କର ସାମ୍ନାରେ ପଡିଲା, ଏହା ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶର କାରଣ ହେଲା; ଦୟାଳୁ ଦୁଃଖ ନାଶକ ହରି ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ କଲେ ।
କଦାଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ତକାଲସ୍ତୁ ପଂଚତ୍ଵଂ ସ ଜଗାମ ହ । ଯମଦୂତାସ୍ତମାନେତୁଂ ଚାଗତା ବହୁଶୋ ଦ୍ଵିଜ
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ସମୟ ଆସିଗଲା, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ବାରମ୍ବାର ତାକୁ ନେବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ଯଦା ଚକ୍ରୁର୍ଯମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି । ତଦାଗତା ଵିଷ୍ଣୁଦୂତାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ଯେତେବେଳେ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ଯମଙ୍କର ଘରକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସିଗଲେ ।
ପାଶଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ରଥେ ଦିଵ୍ଯେ ତମାଶୁଗତକିଲ୍ବିଷମ୍ । ତତ୍ର ଚାରୋପଯାମାସୁଃ ଯମଦୂତାଃ ପଲାଯିତାଃ
ସେମାନେ ପାଶ କାଟି ଏହି ଶୀଘ୍ର ପାପ ନାଶିତ ଲୋକଟିଏକୁ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇଲେ; ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ ।
ତତୋ ନିକେତନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାଗସ୍ତୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ଯଯୌ । ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ହରେରଗ୍ରେ ପୁନରାଵର୍ତ୍ତିଵର୍ଜିତଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ନାଗଟିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ଗଲା; ସେଠାରେ ହରିଙ୍କର ସାମ୍ନାରେ ରହିଲା, ପୁନଃ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୋ ହରଯେ ଦଦ୍ଯାଲ୍ଲାଜାଂଶ୍ଚ ସଘୃତାନ୍ଦ୍ଵିଜ । ଵରାଟିକାଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଜଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଘିଅ ମିଶା ଲାଜ ଓ ଏକ ମୁଦ୍ରା ଦେଇ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର କେତେ ପୁଣ୍ୟ ହେବ — ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିପାରିବିନାହିଁ ।
ଯ ଇମଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵିପ୍ର ଚାଧ୍ଯାଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ପାପାନି ଶ୍ରୀହରେଃ କୃପଯାପି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଜଣ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଅଧ୍ୟାୟଟିଏ ଶୁଣିଥାଏ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର କୃପାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଶୌନକଉଵାଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସର୍ଵପ୍ରାଣିହିତାର୍ଥାଯ ତୁଲସ୍ଯା ଅନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ: ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା, ଆମେ ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁଳସୀଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ପାପ ନାଶକ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହ ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତୁଲସ୍ଯାଃ ପରିସରେ ଯସ୍ଯ କାନନଂ ତିଷ୍ଠତି ଦ୍ଵିଜ । ଗୃହସ୍ଯ ତୀର୍ଥରୂପତ୍ଵାନ୍ନାଯାଂତି ଯମକିଂକରାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଘରର ତୁଳସୀ ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଘରଟିଏ ତୀର୍ଥ ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତିନାହିଁ ।
ତୁଲସ୍ଯାଃ କାନନଂ ଵିପ୍ର ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍ । ରୋପଯଂତି ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଭାସ୍କରିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ଭଲ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ; ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ରୋପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାସ୍କରି ନିବାସ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ ।
ରୋପଣଂ ପାଲନଂ ସେଵାଂ ଦର୍ଶନଂ ସ୍ପର୍ଶନଂ ତୁ ଯଃ । କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପାପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଜଣ ତୁଳସୀ ରୋପନ, ରକ୍ଷା, ସେବା, ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରେ — ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈରର୍ଚଯଂତି ହରିଂ ତୁ ଯେ । କାଲସ୍ଯ ସଦନଂ ଵିପ୍ର ତେ ନ ଯାଂତି ମହାଶଯାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳଙ୍କର ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ ।
ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମ ମହେଶ୍ଵରାଃ । ଦେଵୈସ୍ତୀର୍ଥୈଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯୈସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ତୁଲସୀଦଲେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର, ଦେବତାମାନେ, ପୁଷ୍କର ଭଳି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ — ସମସ୍ତେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଯୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପାପୀ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି । ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିକେତନଂ ଯାତି ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଲଗାଇ ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହା ଏକ ସତ୍ୟ କଥା।
ତୁଲସୀମୃତ୍ତିକାଲିପ୍ତୋ ଯୁକ୍ତଃ ପାପଶତୈରପି । ଵିମୁଂଚତି ନରଃ ପ୍ରାଣାନ୍ସ ଯାତି ହରିମନ୍ଦିରମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଅନେକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁଳସୀ ମାଟି ଲଗାଇ ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଯୋ ନରୋ ଧାରଯେଦ୍ଵିପ୍ର ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ତସ୍ଯାଙ୍ଗଂ ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ପାପଂ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁଳସୀ କାଠ ଓ ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପାପ ଛୁଇଁପାରେନି; ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଂ ତୁ କଣ୍ଠସ୍ଥାଂ ଵହତେ ତୁ ଯଃ । ଅପ୍ଯଶୌଚୋପ୍ଯନାଚାରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଫଲକୃତାମାଲା ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵା । ଦୃଶ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ଦେହେ ତୁ ସ ଵୈ ଭାଗଵତୋ ନରଃ
ଯେଉଁ ଜଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଓ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗବତ ଭକ୍ତ।