ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା କୋଶଲା ନୃପ । ଅତ୍ର ସୁପ୍ତୌ ନିଶାଯାଂ ତୌ ଯମୁନାତୀରଭୂତଲେ
ରାଜା, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନିକଟରେ ବହୁଥିବା କୋଶଳା ନଦୀ। ଏଠାରେ, ଯମୁନା ତୀରର ଭୂମିରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ରାତିରେ ଶୁଇଲେ।
ଆତ୍ମନୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଥିପଟସଂପୁଟମ୍ । ମାର୍ଗଖେଦପରିକ୍ରାଂତୌ ଦଶାଂ ସୌଷୁପ୍ତିକୀଂ ଗତୌ
ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ପଟି ରଖି, ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଯାଇପଡିଲେ।
ନିଶୀଥେଽଥ ପ୍ରସୁପ୍ତେଷୁ ସାର୍ଥଲୋକେଷୁ କଶ୍ଚନ । ଏକଃ ଶ୍ଵା ତତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପକ୍ଵାନ୍ନାଦି ଜିହୀର୍ଷଯା
ମଧ୍ୟରାତିରେ, ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ଘୁମେ ପଡିଥିବାବେଳେ, ଏକ କୁକୁର ଏଠାକୁ ଆସିଲା, ପକ୍କା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଆଶାରେ।
ବଭ୍ରାମ ସର୍ଵଶିଵିରେ ଜିଘ୍ରନ୍ପାକସ୍ଥଲୀଂ ମୁହୁଃ । ଭାଜନାନି ଲିହନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି କ୍ଵ ଚ ଦଂଡାହତିଂ ସହନ୍
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବିର ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲା, ବାରମ୍ବାର ରନ୍ଧନ ପାତ୍ରକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ଭାଜନ ଚାଟି, କେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡ ମାଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଲା।
କେନଚିତ୍ତାଡିତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ନିଶବ୍ଦଂ ଵିଦ୍ରୁତସ୍ତତଃ । ପ୍ରତିଚକ୍ରୁମଶକ୍ତସ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀଜିତଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରିଯା ଯଥା
କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଘା ଦେଇଥିବାରୁ, ସେ ଚୁପଚାପ ଭଗିଗଲା, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିପାରିଲାନି, ନିଜ ଜାଣ ଜଣା ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ପୁରୁଷ ପରି।
ଯତ୍ରାଵକଂଡିତଃ ସ ଶ୍ଵା ଦଂଡଗ୍ରାଵେଷ୍ଟକାଦିଭିଃ । ପୁନର୍ଵିଵେଶ ତତ୍ରୈଵ ସାନ୍ନପାତ୍ରଲିଲିପ୍ସଯା
ଯେଉଁଠି କୁକୁର ଦଣ୍ଡ, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେଠି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାତ୍ର ପାଇଁ ଆଶାରେ ପୁଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଭୋଗେଚ୍ଛଯା ଯଥା ଵେଶ୍ଯା ସ୍ନେହଵାନ୍ନିର୍ଦ୍ଧନୋ ଜନଃ । ଭ୍ରମନ୍ନେଵଂ ସ ଚାତ୍ରାପି ଯତ୍ର ସୁପ୍ତୌ ହି ତାଵୁଭୌ
ଭୋଗ ଆଶାରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲା, ଯେପରି ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଏକ ବେଶ୍ୟା ପାଖରେ ସ୍ନେହ ଚାହେ, ସେପରି ସେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲା, ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣ ଘୁମେ ପଡିଥିଲେ।
ସାରମେଯସ୍ତଯୋର୍ମଧ୍ଯାଜ୍ଜହ୍ରେ ସ ପଟସଂପୁଟମ୍ । ନୀତ୍ଵା ସ କିଯତୀଂ ଭୂମିଂ ଦଂତୈସ୍ତତ୍ପଟସଂପୁଟମ୍
କୁକୁର ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ କପଡ଼ା ଗୁଠି ନେଇ, ଏକ ଦୂର ଯାଞ୍ଚି, ଦନ୍ତରେ ଧରି ଚାଲିଗଲା।
ଵିଦାର୍ଯାସ୍ଥୀନି ତତ୍ସ୍ଥାନି ନିର୍ମାଂସାନ୍ଯଵଲୋକ୍ଯ ସଃ । ଏତସ୍ଯାଃ କୋଶଲାଯାସ୍ତୁ ଜଲମଧ୍ଯେ ସମାକ୍ଷିପତ୍
ସେ ଗୁଠି ଭିତର ଅସ୍ଥି ଫାଟି, ମାଂସ ନଥିବା ଦେଖି, ସେ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ନଦୀର ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା।
କ୍ଷିପ୍ତମାତ୍ରେଷୁ ତେନାସ୍ଥିଷ୍ଵେତଦଂବୁନି ଭୂପତେ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାସ୍ଥାଯ ମୁକୁଂଦୋଽତ୍ର ସମାଗତଃ
ଏହି କୁକୁର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥିବା ମୁକୁନ୍ଦ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁର୍ଵନୁଜୌ ସୁପ୍ତୌ ଶନୈଃ ପ୍ରାବୋଧଯତ୍ତଦା । ଉଵାଚ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁଂରୁଂ ଦିଵ୍ଯାକୃତିର୍ନୃପ
ମୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ଅନୁଜକୁ ଘୁମେ ଦେଖି, ଦୀରେ ଦୀରେ ଜାଗାଇଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ। ଵେଦାଯନ ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ନମ ଆଶୀସ୍ତଵାନୁଜ । ପ୍ରାସାଦାଦ୍ଵାଂ ମମାସ୍ଥୀନି ତୀର୍ଥେଽତ୍ର ପତିତାନି ଵୈ
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ବେଦାୟନ ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଓ ଅନୁଜଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ। ମୋ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ପାଳେସରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଛି।
ଅଯଂ ମୃତ୍ଯୁମହଂ ଗତ୍ଵା ନିରଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଏତତ୍ତୀର୍ଥପ୍ରସାଦେନ ଦୈଵୀ ଲବ୍ଧା ମଯା ଗତିଃ
ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ନରକକୁ ଗଲି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇଛି।
ତ୍ଵାଂ ଗୁରୁଂ ତୀର୍ଥଭୂତଂ ତୁ ନମସ୍କର୍ତୁମିହାଗତଃ । ଅହଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଵିମାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ଆପଣଙ୍କୁ, ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଗୁରୁଙ୍କୁ, ନମସ୍କାର କରିବାକୁ। ଏବେ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ବସି ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବି।
ନମସ୍କୃତୋ ଭଵାନେତତ୍ତୀର୍ଥ ଚାଯଂ ସହୋଦରଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ମାମନୁଜାନୀହି ଯାମି ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଖୋଦଯମ୍
ଆପଣଙ୍କୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ, ଓ ମୋ ସହୋଦରକୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରିଛି; ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ସୁଖର ଉତ୍ସକୁ ଯାଉଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ଗୁରୁସ୍ତଦା । ଵେଦାଯନୋ ଵିମାନସ୍ଥଂ ତମୂଚେ ଗତଵିସ୍ମଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ବେଦାୟନ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚିତ୍ତ ହୋଇ, ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵାଯନ ଉଵାଚ- ମୁକୁଂଦାଖ୍ଯାହି ମେ ସତ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯନ୍ମରଣଂ ଭଵାନ୍ । କସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକେ ଗତସ୍ତାତ ଯତୋ ଯାତ୍ଯଧୁନା ଦିଵମ୍
ଦେବାୟନ କହିଲେ: ମୁକୁନ୍ଦ, ସତ୍ୟ କହ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଗଲା, ଏବେ କେଉଁଠୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛୁ?
କିଂ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ତେ ତାତ ତସ୍ଯଲୋକସ୍ଯ କୋଽଧିପଃ । କୀଦୃଶୀ ଚ ପ୍ରଜା କୀଦୃକ୍ଧର୍ମସ୍ତତ୍ରାଖିଲଂ ଵଦ
ସେଠି କଣ ଘଟିଲା? ସେ ଲୋକର ଅଧିପତି କିଏ? ଲୋକମାନେ କେମିତି, ଧର୍ମ କେମିତି? ସବୁ କଥା କହ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମରଣାଦନୁ । ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ମୃତିର୍ମେ ଜାଯତେଽଧୁନା
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ଗୁରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଏବେ ମୋର ସ୍ମୃତି ଫେରିଛି।
ଯଦାହଂ ତେନ ନିହତଶ୍ଚଂଡକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ନାପିତେନ ତଦା ଜଗ୍ମୁର୍ଯମଭୃତ୍ଯାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନାପିତ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିଲି, ତେବେ ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ଯମର ଦାସମାନେ ମୋତେ ନେଇଗଲେ।
ପିଂଗାକ୍ଷା ରକ୍ତକେଶାଶ୍ଚ ଶ୍ଯାମଦେହ ନଖାଧରାଃ । ଵାମନା ଦୀର୍ଘଚରଣା ହ୍ରସ୍ଵନାସାଶ୍ଚ ଦଂତୁରାଃ
ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ଲାଲ କେଶ, କଳା ଦେହ, ନଖ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ବାହାରକୁ ଉଠିଥିବା, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହର, ଲମ୍ବା ପାଦ, ଛୋଟ ନାକ ଓ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ।
ନୀଯତାଂ ନୀଯତାମେଷ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ । ପୁରୀଂ ସଂଯମନୀମେଵମୂଚିରେ ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ, 'ଏହାକୁ ନିଅ, ଏହାକୁ ନିଅ ସଂୟମନୀ ପୁରୀକୁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତନା ଦେହେ ମାଂ ନିଵେଶ୍ଯ ମହାରୁଷା । ନିବଧ୍ଯ ଦାରୁଣୈଃ ପାଶୈର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଲୋହସ୍ଯ ମୁଦ୍ଗରୈଃ
ଏପରି କହି, ଯାତନାଦାୟକମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କଠୋର ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହା ମୁସଳରେ ପିଟିଲେ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହରେ ରଖିଲେ।
ତୈରହଂ ନୀଯମାନସ୍ତୁ ମାର୍ଗେ ହ୍ଯୁତ୍ତପ୍ତଵାଲୁକେ । ଅରୁଦଂ ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତାଡିତୋଽହଂ ପୁନଶ୍ଚ ତୈଃ
ସେମାନେ ମୋତେ ଜଳୁଥିବା ବାଲିର ରାସ୍ତାରେ ଟାଣି ନେଲେ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦିଲି, ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ମୋତେ ପିଟିଲେ।
ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚ ତେ ଧ୍ରୁଵଂ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯେତି ଚ ମାଂ ବହୁ । ଯମଦୂତା ଊଚୁଃ । ତ୍ଵଯା ଲୁପ୍ତୋ ଗୁରୁର୍ଯସ୍ମାଦ୍ଵଦତା ବ୍ରହ୍ମ ନିଶ୍ଚଲମ୍
ସେମାନେ ମୋତେ ଅନେକ ଭାବରେ ଭୟ ଦେଇ କହିଲେ— ଯମଦୂତମାନେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରହ୍ମ କଥା କହି ତୁମର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ।'
କିଂ କରୋଷି ଯମସ୍ଯାଗ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଦାରୁଣଂ ମୁଖମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦାରୁଣସ୍ଯ ଫଲଂ ତ୍ଵଯା
'ଏବେ ତୁମେ ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଣ କରିବ? ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ। ତୁମର ପାପର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।'
ତେନୈଵ ପାପ୍ମନା ପାପିନ୍ନପମୃତ୍ଯୁଂ ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ମୁହୂର୍ତେନ ବହୁଯୋଜନସଂସ୍ଥିତାମ୍
'ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପାପୀ, ତୁମେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲ।' ଏପରି କହି, ସେମାନେ ମୁଁକୁ ଏକ ମହାଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଗଲେ।
ପୁରୀଂ ସଂଯମନୀଂ ନିନ୍ଯୁର୍ଯତ୍ର ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ଯମଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଧର୍ମରାଜାନଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ପୁରଃ
ସେମାନେ ମୋତେ ସଂୟମନୀ ପୁରୀକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୋତେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ।
ଆନୀତୋଽଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପାପ ଇତି ମାଂ ତେ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଧର୍ମରାଜୋଽଥ ପ୍ରୋଵାଚ ସ୍ଵସଭାସଦଃ
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପୀ' ବୋଲି ସେମାନେ ଖବର ଦେଲେ। ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସଭାସଦମାନେ ପାଖରେ କହିଲେ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଭୋ ସଭ୍ଯା ମାମକୀଂ ଵାଚଂ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ସୁସମାହିତାଃ । ଯଦାହଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଧିକାରେ ନିଵେଶିତଃ
ଯମ କହିଲେ— 'ହେ ସଭ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯେବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲି—'