ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ହରିଣା ଵିନା । ଘୃତପୂର୍ଣପ୍ରଦୀପଂ ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧରେର୍ଗୃହେ
—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ହରି ନିଜେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବେ; ଯେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଦେଇଥିବା—
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ତସ୍ଯ କିଂ ଵା ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧପ୍ରକର୍ତା ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାତି ହରେର୍ଦିନେ
—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିବା ଲୋକ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି—
କାର୍ତିକେ ଦୀପଦାତା ଚ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତା ଗତାସ୍ତେ ଵୈ ଯଥାଗତାଃ
—କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଉଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶୁଣି ଦୂତମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ରଥେ କୃତ୍ଵା ଗତାସ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁସାନ୍ନିଧ୍ଯ ଏଵାସ୍ଯ ମନ୍ଵଂତରଶତଂ ଗତମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମାଉସକୁ ବିମାନରେ ବସାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶତ ବର୍ଷ ଅତିତ କଲା।
ତତୋ ମର୍ତ୍ଯେ ରାଜକନ୍ଯା ବଭୂଵ କୃପଯା ହରେଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମାଯୁକ୍ତା ଚିରଂ ଭୋଗଂ ଚକାର ସା
ତାପରେ ହରିଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ମାନବ ଜଗତରେ ରାଜକନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା । ପୁଅ ଓ ନତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲା ।
ଇତଃ ପୁନର୍ଗତା ସା ତୁ ଗୋଲୋକଂ ହରିସେଵଯା । ସୂତ ଉଵାଚ- ଭକ୍ତ୍ଯା ଶୃଣୋତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଦୀପମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ପରେ, ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ସେ ଗୋଲୋକକୁ ଗଲା । ସୂତ କହିଲେ— ଯେଉଁ ମାନବ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦୀପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମାକୁ ଶୁଣେ—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- ଜଯଂତ୍ଯାଃ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଦା ସା କ୍ରିଯତେ ଜନୈଃ । କଥଯସ୍ଵ ମଯି ତ୍ଵଂ ଵୈ ପୋତଃ ସଂସାରସାଗରେ
ଶୌନକ କହିଲେ— ସୂତ, ଜୟନ୍ତୀର ମହିମା କେବେ ଲୋକମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି ? ମୋତେ କହ, କାରଣ ତୁମେ ସଂସାର ସାଗରରେ ଏକ ନୌକା ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵିପ୍ର ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମୁନିସତ୍ତମ । ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦେନ ପୃଷ୍ଟ ଏତତ୍ସୁରାଲଯେ
ସୂତ କହିଲେ— ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା କଥା କହିବି । ପୂର୍ବରୁ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଜଯଂତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ପିତାମହ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ପିତାମହ, ମୋତେ ଜୟନ୍ତୀର ମହିମା କହ । ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଵିପ୍ର ତଵାଗ୍ରେ କଥଯାମ୍ଯହମ୍ । ଜଯଂତ୍ଯା ଉପଵାସେନ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ । ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ କହୁଛି । ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସ ପାଳନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।
ସ୍ମରଣାତ୍କୀର୍ତନାତ୍ପାପଂ ସପ୍ତଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ମୁନେ । ଜଯଂତୀ ଦହତେ ତଚ୍ଚ କିଂ ପୁନଃ ସୋପଵାସକୃତ୍
ସ୍ମରଣ ଓ କୀର୍ତନ କରିଲେ ମାନେ, ମୁନି, ସାତ ଜନ୍ମର ଜମା ହୋଇଥିବା ପାପକୁ ଜୟନ୍ତୀ ଦହି ଦେଇ । ତେବେ ଉପବାସ ସହିତ ପାଳନ କଲେ କଣ ହେବ ?
ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଚ ନଵମୀ ଚୈତ୍ରେ ମାସି ସିତା ଶୁଭା । କୃଷ୍ଣା ଚତୁର୍ଦଶୀ କୁଂଭେ ମେଷେ ଶୁକ୍ଲା ଚତୁର୍ଦଶୀ
ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳା ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ନବମୀ, କୁମ୍ଭ ମାସର କୃଷ୍ଣା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ମେଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ— ଏହି ଦିନଗୁଡିକ ଜୟନ୍ତୀ ପାଳନର ଶୁଭ ଦିନ ।
ଦୁର୍ଗାଷ୍ଟମ୍ଯାଶ୍ଵିନେ ଶୁକ୍ଲା ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣାନ୍ଵିତା । ମହାପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଶୁଭଦା ଜଯଂତ୍ଯଃ ଷଟ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଦୁର୍ଗା ଅଷ୍ଟମୀ ଶୁକ୍ଳା ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ— ଏହି ଛଅ ଜୟନ୍ତୀ ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦାୟି ।
କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପୂର୍ଵା ପ୍ରସିଦ୍ଧା ପାପନାଶିନୀ । କ୍ରତୁକୋଟିସମା ହ୍ଯେଷା ତୀର୍ଥାନାମଯୁତୈଃ ସମା
ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ, ପାପ ନାଶ କରେ, ଏହା କୋଟି କୋଟି ଯଜ୍ଞ ଓ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥର ସମାନ ।
କର୍ତା ଗଵାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଯୋ ଦଦାତି ଦିନେଦିନେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସ ପାଳନ କରି ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ ।
ହେମଭାରସହସ୍ରଂ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଵିଗ୍ରହେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଏକ ହଜାର ମଣ୍ଡା ସୁନା ଦାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସରେ ସେ ଫଳ ପାଏ ।
କୃଷ୍ଣାଜିନସହସ୍ରାଣି ତିଲଧେନୁଶତାନି ଚ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଏକ ହଜାର କୃଷ୍ଣା ଅଜିନ ଓ ଶତ ତିଳ ଦେହୁ ଦାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସରେ ସେ ଫଳ ପାଏ ।
କନ୍ଯାକୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ଦାନେ ଭଵତି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
କୋଟି ହଜାର କନ୍ୟା ଦାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସରେ ସେ ଫଳ ପାଏ ।
ସସାଗରାମିମାଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଦତ୍ଵା ଯଲ୍ଲଭତେ ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ସାଗର ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଦାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସରେ ସେ ଫଳ ପାଏ ।
ଵାପୀକୂପତଡାଗଦି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦେଵତାଲଯେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ ଆଉ ଆଉ କୁଆଁ, ପୋକରି, ତଳାଗ ତିଆରି କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସରେ ସେ ଫଳ ପାଏ ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ଗୁରୂଣାଂ ଚ ଭକ୍ତିଂ ଯୁକ୍ତଃ କରୋତି ଯଃ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଯିଏ ମା, ବାପା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କରେ, ଜୟନ୍ତୀର ଉପବାସରେ ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ ।
ଆପଦାହରଣାର୍ଥାଯ ତୀର୍ଥସେଵାକୃତାତ୍ମନାମ୍ । ସତ୍ଯଵ୍ରତାନାଂ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଯେଉଁମାନେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ, ସେମାନେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଜୟନ୍ତୀ ଉପବାସ କରିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।
ଗଂଗାଯାଂ ନର୍ମଦାଯାଂ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସାରସ୍ଵତେ ଜଲେ । ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଗଙ୍ଗା, ନର୍ମଦା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।
ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତୄଣାଂ ପିତୄଣାମିଂଦୁସଂକ୍ଷଯେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଜଯଂତ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷଣେ
ଚନ୍ଦ୍ର ଅଷ୍ଟମୀରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଜୟନ୍ତୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିଲେ ସେହି ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କେନକେନ କୃତା ପୂର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ପିତାମହ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- କାର୍ତଵୀର୍ଯେଣ କର୍ଣେନ କୁମାରେଣ ଚ ଧୀମତା
ନାରଦ ପଚାରିଲେ—“ପୂର୍ବରୁ କିଏ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ? ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ପିତାମହ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“କାର୍ତବୀର୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁମାର କରିଥିଲେ।”
ସଗରେଣ ଦିଲୀପେନ କାକୁସ୍ଥେନ କୃତା ପୁରା । ଗୌତମେନ ଚ ଗାର୍ଗ୍ଯେଣ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଧୀମତା
ସଗର, ଦିଲୀପ, କାକୁଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଓ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଵାଲ୍ମୀକିନା କୃତା ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ରୌପଦେଯେନ ସାଧୁନା । ଦଦାତି ଵାଂଛିତାନ୍କାମାନ୍ଭାଦ୍ରପସ୍ଯ ସିତାଷ୍ଟମୀ
ବାଲ୍ମୀକି ଓ ଦ୍ରୌପଦୀର ପୁତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯର୍କ୍ଷସଂଯୁକ୍ତା ଵିଶେଷେଣ ମତାଷ୍ଟମୀ । ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥେ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହେଉଥିବା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ବିଶେଷ ମାନାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ।
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ମୁହୂର୍ତେନ ଵିଲୀଯତେ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଵଂ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯଦି ଜୟନ୍ତୀ ଦିନରେ ରାତିରେ ଜାଗି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ନିଷ୍ଠା ସହ କରାଯାଏ।