ସୁରସଂ ସର୍ପିଷାଯୁକ୍ତଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ହରଯେପି ଚ । ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ଘିଅ ମିଶା ରସିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ପହଁଚନ୍ତି ।
କାର୍ତିକେ ଯୋ ନରୋ ଦଦ୍ଯାଦେକପଦ୍ମଂ ହରାଵପି । ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଏକ ଦଳ ପଦ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଛାଡି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ପାନ୍ତି ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ନରୋ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତିକେ ଶ୍ରୀହରିପ୍ରିଯେ । କରୋତିସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁଯତ୍ସ୍ନାତ୍ଵାତତ୍ଫଲଂଲଭେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ପାନ୍ତି ।
କାର୍ତିକେ ଯୋ ନରୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଦୀପଂ ନଭସି ଦ୍ଵିଜଃ । ଵିପ୍ରହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରେର୍ଗୃହମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଆକାଶରେ ଦୀପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ପହଁଚନ୍ତି ।
ମୁହୂର୍ତମପି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କାର୍ତ୍ତିକେ ପ୍ରୀତଯେ ହରେଃ । ଦୀପଂ ନଭସି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସଦା ହରିଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିତି ପାଇଁ ଯଦି କେହି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆକାଶରେ ଦୀପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର, ହରି ସେ ମନୁଷ୍ୟରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି ।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୃହେ ଦୀପଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଘୃତଂ ଦ୍ଵିଜଃ । କାର୍ତିକେ ଚାଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଦିନେଦିନେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘରରେ ଘିଅ ଦୀପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପ୍ରତି ଦିନ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାନ୍ତି ।
ପ୍ରଦୀପସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଶେଷମୁଚ୍ଯତେ ମଯା । ନିଶାମଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେତିହାସଂ ସମାହିତଃ
ଏବେ ମୁଁ ଦୀପର ବିଶେଷ ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ପୁରାତନ କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଵିପ୍ରୋ ଵୈକୁଂଠୋ ନାମତଃ ଶୁଚିଃ । ଯସ୍ଯ ସଂଗପ୍ରଭାଵେଣ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ପାତକୀ
ପୂର୍ବରୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବୈକୁଣ୍ଠ; ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ ଏକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ।
ଏକଦା କାର୍ତିକେ ସୋଽପି ପ୍ରଦୀପଂ ପୁରତୋ ହରେଃ । ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ଘୃତପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ
ଏକ ଦିନ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସର୍ପିସ୍ତତ୍ସ୍ଵାଦିତୁ ଚାଖୁରାଗତୋଽପି ପ୍ରଦୀପତଃ । ଯାଵତ୍ଖାଦିତୁମାରେଭେ ବୋଧିତୋଽସୌ ପ୍ରଦୀପକଃ
ସେ ସମୟରେ ଏକ ମାଉସ ଘୃତର ଗନ୍ଧରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଦୀପ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭିତ ହେଲା।
ମୂଷକୋଽଗ୍ନିଭଯାତ୍ତତ୍ର ଵେଗେନାପି ପଲାଯିତଃ । ଆଖୋଶ୍ଚ ସକଲଂ ପାପଂ ଵିନଷ୍ଟଂ କୃପଯା ହରେଃ
ଅଗ୍ନିର ଭୟରେ ମାଉସ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲା; ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ମାଉସର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।
ସର୍ପେଣ ଦଂଶିତଶ୍ଚାଖୁଃ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଂ ଚକାର ହ । ତତୋ ଯମାଜ୍ଞଯା ଦୂତାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ସାପର କାଟରେ ମାଉସ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଲା; ତାପରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତମାନେ ରସି ଓ ଗଦା ନେଇ ଆସିଲେ।
ଆଗତାସ୍ତଂ ସମାନେତୁଂ ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମରଜ୍ଜୁଭିଃ । ଯାଵନ୍ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ସେମାନେ ମାଉସକୁ ନେବାପାଇଁ ଚର୍ମର ରସିରେ ବାନ୍ଧିଲେ; ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଦୂତମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଆଗତା ଗରୁଡାରୂଢା ଵିଷ୍ଣୁଦୂତାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ । ଵିମାନଂ ଗଗନେ ଚୈଵ ରାଜହଂସଯୁତଂ ଶୁଭମ୍
ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଚାରି ହାତ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ; ଆକାଶରେ ରାଜହଂସରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ବିମାନ ଦେଖାଗଲା।
ନିର୍ମିତଂ କନକୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈଃ କାମଗଂ କୃପଯା ହରେଃ । ପାଶଂ ଛିତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତାଃ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ଯମକିଂକରାନ୍
ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି ଏହି ବିମାନ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବାଯିବାର ସମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲା; ଦୂତମାନେ ରସି କାଟି ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋଽପ୍ଯସୌ ମୂଢା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତୁ ବଂଧନଂ କୃତମ୍ । ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଶମନପ୍ରେଷ୍ଯା ଯଦି ଵାଂଛାସ୍ତି ଜୀଵିତୁମ୍
ଏହି ମାଉସ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ମୂଢ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ଯେ ବାନ୍ଧିଛ, ଏହା ଅପରିଗ୍ରହ। ଯଦି ଜୀବନ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ତୁମେ ଚାଲିଯାଅ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରକଂପିତାସ୍ତେ ଵୈ ପୃଚ୍ଛଂତି ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । କେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ନୀଯତେ ପୁରମ୍
ଏହା ଶୁଣି ତାଙ୍କମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ ଓ ବିନୟରେ ପଚାରିଲେ: କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ତୁମର ସହରକୁ ନେଉଛ?
ଅସୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାପାପୀ ଯୂଯଂ ତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ । ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଊଚୁଃ- ପୁରତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଦୀପବୋଧନଂ କୃତମ୍
ଏହି ମାଉସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପୀ; ତୁମେ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ଏହି ମାଉସ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲା।
ତେନୈଵ କର୍ମଣା ଦୂତା ନଯାମୋ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦୀପସ୍ଯ ବୋଧନମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଉଛୁ; ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୀପକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ—
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦୀପଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କାର୍ତିକେ ତୁ ହରେର୍ଦିନୈଃ
—କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଂଚିତ ପାପ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଉଛି; ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ ଦେଇଥିବା—
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ହରିଣା ଵିନା । ଘୃତପୂର୍ଣପ୍ରଦୀପଂ ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧରେର୍ଗୃହେ
—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ହରି ନିଜେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବେ; ଯେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଦେଇଥିବା—
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ତସ୍ଯ କିଂ ଵା ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧପ୍ରକର୍ତା ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାତି ହରେର୍ଦିନେ
—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିବା ଲୋକ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି—
କାର୍ତିକେ ଦୀପଦାତା ଚ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧରିମଂଦିରମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତା ଗତାସ୍ତେ ଵୈ ଯଥାଗତାଃ
—କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଉଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶୁଣି ଦୂତମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ରଥେ କୃତ୍ଵା ଗତାସ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁସାନ୍ନିଧ୍ଯ ଏଵାସ୍ଯ ମନ୍ଵଂତରଶତଂ ଗତମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମାଉସକୁ ବିମାନରେ ବସାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶତ ବର୍ଷ ଅତିତ କଲା।
ତତୋ ମର୍ତ୍ଯେ ରାଜକନ୍ଯା ବଭୂଵ କୃପଯା ହରେଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମାଯୁକ୍ତା ଚିରଂ ଭୋଗଂ ଚକାର ସା
ତାପରେ ହରିଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ମାନବ ଜଗତରେ ରାଜକନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା । ପୁଅ ଓ ନତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲା ।
ଇତଃ ପୁନର୍ଗତା ସା ତୁ ଗୋଲୋକଂ ହରିସେଵଯା । ସୂତ ଉଵାଚ- ଭକ୍ତ୍ଯା ଶୃଣୋତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଦୀପମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ପରେ, ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ସେ ଗୋଲୋକକୁ ଗଲା । ସୂତ କହିଲେ— ଯେଉଁ ମାନବ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦୀପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମାକୁ ଶୁଣେ—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- ଜଯଂତ୍ଯାଃ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଦା ସା କ୍ରିଯତେ ଜନୈଃ । କଥଯସ୍ଵ ମଯି ତ୍ଵଂ ଵୈ ପୋତଃ ସଂସାରସାଗରେ
ଶୌନକ କହିଲେ— ସୂତ, ଜୟନ୍ତୀର ମହିମା କେବେ ଲୋକମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି ? ମୋତେ କହ, କାରଣ ତୁମେ ସଂସାର ସାଗରରେ ଏକ ନୌକା ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵିପ୍ର ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମୁନିସତ୍ତମ । ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦେନ ପୃଷ୍ଟ ଏତତ୍ସୁରାଲଯେ
ସୂତ କହିଲେ— ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା କଥା କହିବି । ପୂର୍ବରୁ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଜଯଂତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ପିତାମହ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ପିତାମହ, ମୋତେ ଜୟନ୍ତୀର ମହିମା କହ । ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି ।