ସେଵାଂ କର୍ତ୍ତୁମଶକ୍ତୋଽହଂ ଯତଶ୍ଚୌରୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଦା । ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ କାର୍ଯମସ୍ତୀତି ତନ୍ନେତୁଂ କୃତଵାନ୍ମନଃ
ମୁଁ ସେବା କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ଚୋର। ତଥାପି ଧନରେ କିଛି କାମ ଅଛି, ଏହିପାଇଁ ନେବାକୁ ମନ ନିଷ୍ପତି କରିଲି।
ପାତଯିତ୍ଵାଂଶୁକଂ ଭୂମୌ କୌଶେଯଂ କମଲାପତେଃ । ବବଂଧ ଵସ୍ତୁଜାତଂ ଚ ପାଣୌ କୃତ୍ଵା ସକଂପିତଃ
କମଳାପତିଙ୍କ କଉସେୟ ଚାଦରଟି ଭୂମିରେ ପକାଇ, ସେ କମ୍ପିତ ହାତରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡିକୁ ଗଠିବାରେ ଲଗିଲା।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ମାଯାପତେଶ୍ଚାଥ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଜୈମିନେ । କୃତ୍ଵା ଶବ୍ଦଂ ସୁଘୋରଂ ଚ ପତିତାନ୍ଯଥ ତାନି ଵୈ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଜୈମିନି, ସେ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁନିଦ୍ରାଂ ଚ ଧାଵଂତ ଇତି କିନ୍ଵହୋ । ଆଗତା ବହୁଶୋ ଲୋକାଶ୍ଚୋରୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜଵେନ ଚ
ଗଭୀର ଘୁମ ଛାଡି, ଲୋକମାନେ 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ଦୌଡିଆସିଲେ। ଅନେକ ଲୋକ ଏକଠା ହେଲେ, ଚୋର ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନଂ ଚ ଚୌରୋଽପି ତ୍ରସ୍ତଃ କିଂଚିଜ୍ଜଗାମ ହ । ଦଂଶିତଃ କାଲସର୍ପେଣ ମୃତୋଽସୌ ଗତକିଲ୍ବିଷଃ
ଭୟଭିତ ଚୋର ଧନ ଛାଡି କିଛି ଦୂର ଗଲା। କାଳ ସର୍ପର କାଟରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ତାହାର ପାପ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
ଯମାଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ଦୂତାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ । ଆଗତାସ୍ତଂ ସମାନେତୁଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଶ୍ଚର୍ମଵାସସଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ ହାତରେ ଫାସି ଓ ଗଦା ନେଇ, ଦାଢ଼ିଆ ଓ ଚର୍ମ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମପାଶେନ ନିନ୍ଯୁର୍ଦୁର୍ଗମଵର୍ତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଶମନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଚିଵଂ ପ୍ରତି
ସେଠି ଦୂତମାନେ ଚର୍ମର ଫାସିରେ ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧି, କଷ୍ଟଦାୟକ ରାସ୍ତାରେ ନେଇଗଲେ। ଶମନ ତାକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ପଚାରିଲେ।
ଯମ ଉଵାଚ- ଅନେନ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ ପାପଂ ଵା ପୁଣ୍ଯମେଵ ଵା । ସମୂଲଂ ଵଦ ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯମ କହିଲେ— ଏହି ଲୋକ କେଉଁ କାମ କରିଛି, ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ? ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ସୃଷ୍ଟାନି ଯାନି ପାପାନି ଵିଧାତ୍ରା ପୃଥିଵୀତଲେ । କୃତାନ୍ଯନେନ ମୂଢେନ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ— ବିଧାତା ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ପାପ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଏହି ମୂଢ଼ ସେଗୁଡିକୁ କରିଛି। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଏହା ଘୋଷଣା କରୁଛି।
କିଂତ୍ଵାକର୍ଣଯ ଲୋକେଶ ସୁକୃତଂ ଚାସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତତେ । ମନ୍ଯେଽହଂ ଯମୁନାଭ୍ରାତଃ ସର୍ଵପାପଵିଲୋପି ତତ୍
ତଥାପି, ଲୋକନାଥ, ଏହାର କିଛି ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଯମୁନାଙ୍କ ଭାଇ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ- କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେଽମାତ୍ଯ ଵଦ ସାରଂ ମମାଂତିକେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ତଦ୍ଵିଧାସ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେଦସୌ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ଏହି ଲୋକର କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ମନ୍ତ୍ରୀ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସାର କଥା କହ। ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠାକୁ ଦେଇବି।
ଯମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଭଯଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତକଃ । କୃତ୍ଵା ହସ୍ତାଂଜଲିଂ ପ୍ରାହ ଚାତ୍ମନଃ ସ୍ଵାମିନେ ଦ୍ଵିଜ
ଯମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭିତ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ହାତ ଜୋଡି ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ କହିଲେ, ଦ୍ୱିଜ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ- ହରଣାର୍ଥଂ ହରେର୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗତୋଽସୌ ପାପିନାଂ ଵରଃ । ପ୍ରୋଜ୍ଝିତଃ କର୍ଦ୍ଦମୋ ରାଜନ୍ପାଦଯୋର୍ଦ୍ଵାରତୋ ହରେଃ
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ— ହରିଙ୍କ ଧନ ଚୋରିବା ପାଇଁ, ସେ ଯାଇଥିଲା, ହେ ପାପୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜନ୍, ହରିଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱାରର ମାଟି ତାଙ୍କ ପାଦରେ ସଫା ହେଲା।
ବଭୂଵ ଲିପ୍ତା ସା ଭୂମିର୍ବିଲଚ୍ଛିଦ୍ର ଵିଵର୍ଜିତା । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ନିର୍ଗତଂ ପାତକଂ ମହତ୍ । ଵୈକୁଂଠଂ ପ୍ରତିଯୋଗ୍ଯୋଽସୌ ନିର୍ଗତସ୍ତଵ ଦଂଡତଃ
ସେ ଭୂମି ଏବେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା, ଗହ୍ୱର ଓ ଫାଟ ନଥିଲା। ସେ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ବଡ଼ ପାପ ନିକାଟରୁ ଚାଲିଗଲା। ସେ ବୈକୁଠକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ପୀଠଂ କନକନିର୍ମିତମ୍ । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଚୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯୋଯମେନସଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେ କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାକୁ ସୁନାର ତାଲଚି ଦେଲା, ଏବଂ ତାହାରେ ବସାଇ, ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସମ୍ମାନ କଲା।
ନନାମ ଶିରସା ତଂ ଵୈ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ଯମ ଉଵାଚ- ପଵିତ୍ରଂ ମଂଦିରଂ ମେଽଦ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତଦ୍ଧି ରେଣୁଭିଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବିନୟରେ କହିଲା। ଯମ କହିଲେ— ଆଜି ମୋ ମନ୍ଦିର ତୁମ ପାଦର ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ । ଇଦାନୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭୋ ସାଧୋ ହରେର୍ମଂଦିରମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି, ନିଶ୍ଚିତ। ଏବେ ଯାଅ, ହେ ଭଲ ଲୋକ, ହରିଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ଦିରକୁ।
ନାନାଭୋଗସମାଯୁକ୍ତଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁନିଵାରଣମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽସୌ ସ୍ଯଂଦନେ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତେ
ନାନା ଭୋଗରେ ଯୁକ୍ତ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ଧର୍ମରାଜ ସୁନାର ରଥରେ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜହଂସଯୁତେ ଦିଵ୍ଯେ ତମାରୋପ୍ଯ ଗତୈନସମ୍ । ସମସ୍ତସୁଖଦଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଚକ୍ରିଣଃ
ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ରାଜହଂସ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଇଲେ ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵୈକୁଂଠେ ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସୁଖଂ ଚିରମ୍ । ଲେପନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ହରିମଂଦିରମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଏ ସୁଖରେ ରହିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଲେପନ କରନ୍ତି ।
ତେଷାଂ କିଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଜାନେଽହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠେଦ୍ଯୋ ଵା ସମାହିତଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ହେବ, ମୁଁ ଜାଣିନି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତାରେ ପଠନ୍ତି ।
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଂଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ- କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୂତ ମମାଗ୍ରତଃ । ତଦ୍ଵ୍ରତସ୍ଯ ଫଲଂ କିଂ ଵା ଦୋଷଂ କିଂ ତଦକୁର୍ଵତଃ
ଶୌନକ ପଚ୍ଛା: ସୂତ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ । ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ କଣ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ କଣ ?
ସୂତ ଉଵାଚ- ପୁରୈକଦା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତମ୍ । ଜୈମିନିଃ ପୃଷ୍ଟଵାନେତଦାରେଭେ କଥିତଂ ମୁନିଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏକଦା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜୈମିନି ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚ୍ଛିଲେ । ତାପରେ ମୁନି ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତିଲତୈଲଂ ମୈଥୁନଂ ଯଃ ଶୁଭଦେ କାର୍ତ୍ତିକେ ତ୍ଯଜେତ୍ । ବହୁଜନ୍ମକୃତୈଃପାପୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ତିଳ ତେଲ ଓ ଦମ୍ପତି ମିଳନ ଛାଡନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ପହଁଚନ୍ତି ।
ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ମୈଥୁନଂ ଯୋ ଵୈ କାର୍ତ୍ତିକେ ନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ପ୍ରତିଜନ୍ମନି ସଂମୂଢଃ ଶୂକରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ମାଛ ଓ ଦମ୍ପତି ମିଳନ ଛାଡନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୂକର ହୋଇଯାନ୍ତି ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵୈ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପତ୍ରେପତ୍ରେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରତି ପତ୍ରରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାନ୍ତି ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିପୁଷ୍ପୈର୍ଯଃ ପୂଜଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୃପଯା ହରେଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ମୁନିପୁଷ୍ପରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାନ୍ତି ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିଶାକଂ ଵୈ ଯୋଽଶ୍ନାତି ଚ ନରୋତ୍ତମଃ । ସଂଵତ୍ସରକୃତଂ ପାପଂ ଶାକେନୈକେନ ନଶ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ମୁନିଶାକ ଖାନ୍ତି, ଏକ ଶାକରେ ବର୍ଷରେ ହୋଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଫଲଂ ତସ୍ଯ ନରୋଽଶ୍ନାତି ଚୋର୍ଜେ ଯୋ ଵୈ ହରିପ୍ରିଯେ । ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ହରେର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୃଜିନଂ କୋଟିଜନ୍ମଜମ୍
ଉର୍ଜା ମାସରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଫଳ ଖାନ୍ତି, ଏହାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।