ସ୍ଵପ୍ରକାଶଂ ଜଗଦ୍ଧେତୁ ହେତ୍ଵତୀତଂ ଗୁଣୋର୍ଜିତମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାନମାନଂଦ ସ୍ଵଭାସା ଭାସଯଜ୍ଜଗତ୍
ଏହା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, କାରଣରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଗୁଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହା ଚିରଅବିନାଶୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ, ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ନ ଜିହ୍ଵା ଲେଢି ତଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ନ ପଶ୍ଯତି ଶୃଣୋତି ନ । ଶ୍ରୁତିର୍ଜିଘ୍ରତି ନ ଘ୍ରାଣଂ ନ ତ୍ଵକ୍ସ୍ପୃଶତି କର୍ହିଚିତ୍
ଜିହ୍ବା ଏହାକୁ ଚାଖିପାରେନି, ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରେନି, କାନ ଶୁଣିପାରେନି; କାନ ଘ୍ରାଣ କରେନି, ନାକ ଘ୍ରାଣ କରେନି, ଚର୍ମ କେବେ ଛୁଇଁପାରେନି।
ଅତୀତମିଂଦ୍ରିଯେଭ୍ଯସ୍ତତ୍ସ୍ଵପ୍ରକାଶକମାତ୍ମଦୃକ୍ । ଅଵିଷଯଂ ମନୋଦୂରଂ ବୁଦ୍ଧେରପି ନ ଗୋଚରମ୍
ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶମାନ, ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବାରୁ ସମର୍ଥ। ଏହା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ମନରୁ ଦୂର, ବୁଦ୍ଧିର ଅଗୋଚର।
ତସ୍ଯାଵତାରରୂପାଣି ଶୁଦ୍ଧସତ୍ଵାନି ଦେଵତାଃ । ସେଵଂତେ ତନ୍ନ ଜାନଂତି ରୂପଂ ଯତ୍ସଦସତ୍ପରମ୍
ଏହାର ଅବତାର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ଦେବତାମାନେ। ସେମାନେ ଏହାକୁ ସେବା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ରୂପକୁ ଜଣନ୍ତିନାହିଁ, ଯାହା ସତ ଓ ଅସତ ଉଭୟରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।
ଏଵଂ ସ୍ଵରୂପମାତ୍ମା ଯସ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କଃ କୁଧୀଃ । କ୍ରୋଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ନୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନୈଵ ସଂକ୍ଷଯଃ
ଏପରି ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, କିଏ ଭୁଲ ମନରେ କ୍ରୋଧ କରିପାରିବ? ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ କେବେ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଚଂପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ନଵାଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାଳିନ୍ଦୀର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ, ପଚାପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, ଦୁଇଶ ନବତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵଚୋଭିଃ ପାରମାର୍ଥିକୈଃ । ସ ହଂସଃ କାରଯାମାସ କ୍ରିଯାସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମସଂଭଵାଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସେ ହଂସ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ସଂପୃକ୍ତ କ୍ରିୟା କରାଇଲେ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ନିର୍ବଂଧଂ କୁର୍ଵତୀ ଵଧୂଃ । ଅନୁଗଂତୁଂ ସ୍ଵଭର୍ତାରଂ ଵିଦୁଷା ତେନ ଵାରିତା
ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ଥୀନି ସମାଦାଯ ତେନ ସନ୍ଯାସିନା ସମମ୍ । ତଦ୍ଭ୍ରାତା ପ୍ରଯଯୌ ଗଂଗାଜଲେ ପାତଯିତୁଂ ନୃପ
ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିଗୁଡିକୁ ନେଇ, ସେ ସନ୍ୟାସୀ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାଜା, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଅସ୍ଥି ଭସାଇବାକୁ ଯାଇଲେ।
ଵିପ୍ରସନ୍ଯାସିନୌ ତୌ ହି କତିଭିର୍ଵାସରୈର୍ନୃପ । ସାର୍ଥଲୋକଵଶାତ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥେଽତ୍ର ସତ୍ପଦେ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସନ୍ୟାସୀ, କିଛି ଦିନ ପରେ, ଭାଗ୍ୟର ଇଚ୍ଛାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା କୋଶଲା ନୃପ । ଅତ୍ର ସୁପ୍ତୌ ନିଶାଯାଂ ତୌ ଯମୁନାତୀରଭୂତଲେ
ରାଜା, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନିକଟରେ ବହୁଥିବା କୋଶଳା ନଦୀ। ଏଠାରେ, ଯମୁନା ତୀରର ଭୂମିରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ରାତିରେ ଶୁଇଲେ।
ଆତ୍ମନୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଥିପଟସଂପୁଟମ୍ । ମାର୍ଗଖେଦପରିକ୍ରାଂତୌ ଦଶାଂ ସୌଷୁପ୍ତିକୀଂ ଗତୌ
ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ପଟି ରଖି, ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଯାଇପଡିଲେ।
ନିଶୀଥେଽଥ ପ୍ରସୁପ୍ତେଷୁ ସାର୍ଥଲୋକେଷୁ କଶ୍ଚନ । ଏକଃ ଶ୍ଵା ତତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପକ୍ଵାନ୍ନାଦି ଜିହୀର୍ଷଯା
ମଧ୍ୟରାତିରେ, ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ଘୁମେ ପଡିଥିବାବେଳେ, ଏକ କୁକୁର ଏଠାକୁ ଆସିଲା, ପକ୍କା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଆଶାରେ।
ବଭ୍ରାମ ସର୍ଵଶିଵିରେ ଜିଘ୍ରନ୍ପାକସ୍ଥଲୀଂ ମୁହୁଃ । ଭାଜନାନି ଲିହନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି କ୍ଵ ଚ ଦଂଡାହତିଂ ସହନ୍
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବିର ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲା, ବାରମ୍ବାର ରନ୍ଧନ ପାତ୍ରକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ଭାଜନ ଚାଟି, କେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡ ମାଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଲା।
କେନଚିତ୍ତାଡିତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ନିଶବ୍ଦଂ ଵିଦ୍ରୁତସ୍ତତଃ । ପ୍ରତିଚକ୍ରୁମଶକ୍ତସ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀଜିତଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରିଯା ଯଥା
କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଘା ଦେଇଥିବାରୁ, ସେ ଚୁପଚାପ ଭଗିଗଲା, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିପାରିଲାନି, ନିଜ ଜାଣ ଜଣା ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ପୁରୁଷ ପରି।
ଯତ୍ରାଵକଂଡିତଃ ସ ଶ୍ଵା ଦଂଡଗ୍ରାଵେଷ୍ଟକାଦିଭିଃ । ପୁନର୍ଵିଵେଶ ତତ୍ରୈଵ ସାନ୍ନପାତ୍ରଲିଲିପ୍ସଯା
ଯେଉଁଠି କୁକୁର ଦଣ୍ଡ, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେଠି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାତ୍ର ପାଇଁ ଆଶାରେ ପୁଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଭୋଗେଚ୍ଛଯା ଯଥା ଵେଶ୍ଯା ସ୍ନେହଵାନ୍ନିର୍ଦ୍ଧନୋ ଜନଃ । ଭ୍ରମନ୍ନେଵଂ ସ ଚାତ୍ରାପି ଯତ୍ର ସୁପ୍ତୌ ହି ତାଵୁଭୌ
ଭୋଗ ଆଶାରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲା, ଯେପରି ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଏକ ବେଶ୍ୟା ପାଖରେ ସ୍ନେହ ଚାହେ, ସେପରି ସେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲା, ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣ ଘୁମେ ପଡିଥିଲେ।
ସାରମେଯସ୍ତଯୋର୍ମଧ୍ଯାଜ୍ଜହ୍ରେ ସ ପଟସଂପୁଟମ୍ । ନୀତ୍ଵା ସ କିଯତୀଂ ଭୂମିଂ ଦଂତୈସ୍ତତ୍ପଟସଂପୁଟମ୍
କୁକୁର ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ କପଡ଼ା ଗୁଠି ନେଇ, ଏକ ଦୂର ଯାଞ୍ଚି, ଦନ୍ତରେ ଧରି ଚାଲିଗଲା।
ଵିଦାର୍ଯାସ୍ଥୀନି ତତ୍ସ୍ଥାନି ନିର୍ମାଂସାନ୍ଯଵଲୋକ୍ଯ ସଃ । ଏତସ୍ଯାଃ କୋଶଲାଯାସ୍ତୁ ଜଲମଧ୍ଯେ ସମାକ୍ଷିପତ୍
ସେ ଗୁଠି ଭିତର ଅସ୍ଥି ଫାଟି, ମାଂସ ନଥିବା ଦେଖି, ସେ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ନଦୀର ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା।
କ୍ଷିପ୍ତମାତ୍ରେଷୁ ତେନାସ୍ଥିଷ୍ଵେତଦଂବୁନି ଭୂପତେ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାସ୍ଥାଯ ମୁକୁଂଦୋଽତ୍ର ସମାଗତଃ
ଏହି କୁକୁର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥିବା ମୁକୁନ୍ଦ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁର୍ଵନୁଜୌ ସୁପ୍ତୌ ଶନୈଃ ପ୍ରାବୋଧଯତ୍ତଦା । ଉଵାଚ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁଂରୁଂ ଦିଵ୍ଯାକୃତିର୍ନୃପ
ମୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ଅନୁଜକୁ ଘୁମେ ଦେଖି, ଦୀରେ ଦୀରେ ଜାଗାଇଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ। ଵେଦାଯନ ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ନମ ଆଶୀସ୍ତଵାନୁଜ । ପ୍ରାସାଦାଦ୍ଵାଂ ମମାସ୍ଥୀନି ତୀର୍ଥେଽତ୍ର ପତିତାନି ଵୈ
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ବେଦାୟନ ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଓ ଅନୁଜଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ। ମୋ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ପାଳେସରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଛି।
ଅଯଂ ମୃତ୍ଯୁମହଂ ଗତ୍ଵା ନିରଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଏତତ୍ତୀର୍ଥପ୍ରସାଦେନ ଦୈଵୀ ଲବ୍ଧା ମଯା ଗତିଃ
ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ନରକକୁ ଗଲି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇଛି।
ତ୍ଵାଂ ଗୁରୁଂ ତୀର୍ଥଭୂତଂ ତୁ ନମସ୍କର୍ତୁମିହାଗତଃ । ଅହଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଵିମାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ଆପଣଙ୍କୁ, ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଗୁରୁଙ୍କୁ, ନମସ୍କାର କରିବାକୁ। ଏବେ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ବସି ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବି।
ନମସ୍କୃତୋ ଭଵାନେତତ୍ତୀର୍ଥ ଚାଯଂ ସହୋଦରଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ମାମନୁଜାନୀହି ଯାମି ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଖୋଦଯମ୍
ଆପଣଙ୍କୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ, ଓ ମୋ ସହୋଦରକୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରିଛି; ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ସୁଖର ଉତ୍ସକୁ ଯାଉଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ଗୁରୁସ୍ତଦା । ଵେଦାଯନୋ ଵିମାନସ୍ଥଂ ତମୂଚେ ଗତଵିସ୍ମଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ବେଦାୟନ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚିତ୍ତ ହୋଇ, ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵାଯନ ଉଵାଚ- ମୁକୁଂଦାଖ୍ଯାହି ମେ ସତ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯନ୍ମରଣଂ ଭଵାନ୍ । କସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକେ ଗତସ୍ତାତ ଯତୋ ଯାତ୍ଯଧୁନା ଦିଵମ୍
ଦେବାୟନ କହିଲେ: ମୁକୁନ୍ଦ, ସତ୍ୟ କହ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଗଲା, ଏବେ କେଉଁଠୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛୁ?
କିଂ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ତେ ତାତ ତସ୍ଯଲୋକସ୍ଯ କୋଽଧିପଃ । କୀଦୃଶୀ ଚ ପ୍ରଜା କୀଦୃକ୍ଧର୍ମସ୍ତତ୍ରାଖିଲଂ ଵଦ
ସେଠି କଣ ଘଟିଲା? ସେ ଲୋକର ଅଧିପତି କିଏ? ଲୋକମାନେ କେମିତି, ଧର୍ମ କେମିତି? ସବୁ କଥା କହ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମରଣାଦନୁ । ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ମୃତିର୍ମେ ଜାଯତେଽଧୁନା
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ଗୁରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଏବେ ମୋର ସ୍ମୃତି ଫେରିଛି।
ଯଦାହଂ ତେନ ନିହତଶ୍ଚଂଡକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ନାପିତେନ ତଦା ଜଗ୍ମୁର୍ଯମଭୃତ୍ଯାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନାପିତ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିଲି, ତେବେ ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ଯମର ଦାସମାନେ ମୋତେ ନେଇଗଲେ।