ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । ନିଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋମଯଂ ସମ୍ଯକ୍ମଂତ୍ରଵତ୍ସମୁପାସତେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏକାଗ୍ରତାରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଦି ଗୋମୟ ମିଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । କ୍ଷୀରଂ ତଥା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତଥା ଦଧି
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବ୍ରତୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁଣି ଗୋମୁତ୍ର ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ଦୁଧ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଲଂଘଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦିନମ୍ । ପଂଚମେ ତୁ ଦିନେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଚାରି ଦିନ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରତ କରି, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ନକ୍ତଂ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରିତମ୍
ଏହା ପରେ ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁଆଇବା ଓ ସେମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ରାତିରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଏଵଂ କର୍ତୁମଶକ୍ତୋ ଯଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧଵିଷ୍ଯଂ ଵା ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ହ ଵୈ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି ଏହିପରି କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହବିଷ୍ୟ ଖାଇପାରେ।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପଂଚକଂ ଵିପ୍ର କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ । ପୂଜଯେତ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି କେହି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶୂଦ୍ରୋ ଦସ୍ଯୁଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ । ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ସବୁବେଳେ ଚୋରା ଚାଳିରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ସଦା ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମ ଲୋଲୁପଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନେ ରତଃ
ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ, ବନ୍ଧୁମାନୋଁକୁ ମାରୁଥିଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନୋଁ ସହ ଅସତ୍ କାମନା ରଖୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ଦୟାହୀନ ଓ ଅନ୍ୟର ଜଣାନୀ ସହ ଅସତ୍ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପାଖଂଡଜନସଂଗଭାକ୍ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପଶ୍ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା
ସେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ପାଖଣ୍ଡୀମାନୋଁ ସହ ସଂଗତି ରଖୁଥିଲେ, ଗାଈ ମାଂସ ଖାଉଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଚ୍ଛେଦୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ସମାଲୋକ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ତଦ୍ଗୃହେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ପରିବାରର ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସେଠି—
ଆଗତା ଜ୍ଞାତଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତସ୍ଯ ପାପପରାଯଣମ୍ । ଜ୍ଞାତଯ ଊଚୁଃ। ରେ ରେ ମୂଢ ଦୁରାଚାର ଵିନାଶଂ ପ୍ରତିନୀଯତେ । ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଜିତା ପୂର୍ଵୈରସ୍ମାକଂ ନିର୍ମଲେଽନ୍ଵଯେ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାତିମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକଟିଏକୁ କହିଲେ: 'ଅରେ ମୂଢ଼, ଦୁରାଚାରୀ, ତୁମେ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।'
ଇତି କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପକୀର୍ତିଭଯାଦପି । ପାପିନାଂ ପ୍ରଵରଂ ସର୍ଵେ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତଂ କୁଲାଦରମ୍
ଏହିପରି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏବଂ ଖ୍ୟାତି ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରେ, ସମସ୍ତେ ସେଇ ପାପୀ, କୁଳର ଅପମାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଗତୋ ମହାରଣ୍ଯଂ ଵିନଷ୍ଟାଖିଲ ଵୈଭଵଃ । କୁର୍ଯାତ୍ସ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦସ୍ଯୁକର୍ମ ନିରଂତରମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚୋରମାନୋଁ ସହିତ ଚୋରା କାମରେ ଲାଗି ରହିଲେ।
ପଥି ପ୍ରଗଚ୍ଛତାଂ ତେଷାଂ ଭଯାଦ୍ଵିପ୍ର ନ ଖାଦିତୁମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂଚିତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତାସ୍ତେ ଗତାଶ୍ଚାନ୍ଯ ସ୍ଥଲଂ ପ୍ରତି
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଭୟରେ ସେମାନେ ମିଳିଥିବା କିଛି ଖାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜନାନ୍ବହୂନ୍ । ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ସ୍ଥିତାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍
ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ତେ ଦସ୍ଯଵୋ ଵିପ୍ର ଗତା ଦଂଡକରୋଽପି ସଃ । ତେଷାଂ ପରିସରଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଵୈ ଚକାର ହ
ସମସ୍ତ ଚୋରମାନେ, ଦଣ୍ଡକ ସହିତ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଦଂଡକର ଉଵାଚ। କ୍ଷୁଧାର୍ତୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣା ଯାସ୍ଯଂତି ମେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦଦଧ୍ଵଂ ଖାଦିତୁଂ କିଂଚିଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଦଣ୍ଡକ କହିଲେ: 'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯିବ, ଦୟାକରି ମୋତେ କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।'
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଚୋଚୁସ୍ତେ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । ସର୍ଵପାପହରେ ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତେ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
କଥମନ୍ନଂ ଖାଦିତୁଂ ତେ ଵାଂଛା ତ୍ଵଦ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ । ଵିଶେଷଂ ତେ ବ୍ରୂହି ସଂଜ୍ଞା କାତେ ଭଵତି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ଆଜି ତୁମେ ଖାଇବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ? ତୁମର ନାଁ କଣ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବସ୍ଥା କଣ, ଆମକୁ କୁହ।'
ସ ଉଵାଚ ମୁଦା ଵିପ୍ରା ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋପ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵପାପସମାଯୁକ୍ତଶ୍ଚୋଦ୍ଧାରୋ ମେ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର ନାଁ ଦଣ୍ଡକ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ, କିପରି ମୋର ଉଦ୍ଧାର ହେବ?'
ଊଚୁସ୍ତେ ଵୈ ଵ୍ରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ଵିପ୍ରାଣାମାଜ୍ଞଯା ଵିପ୍ର ଚକାର ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ: 'ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କର।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ କଲେ।
ସ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ହରେଃ ସ୍ଥାନମାରୁହ୍ଯ ସ୍ଯଂଦନେ ଵରେ । ଆସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀହରେରୂପଂ ତସ୍ଥୌ ଜନ୍ମଵିଵର୍ଜିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଯାଇ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ରୂପ ପାଇଲେ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଯାହା ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେମାନଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂରିଯାଏ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। ଵିଦୁଷାଂଵର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ । ଇଦାନୀଂ ମମ ଦାନାନାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କ୍ରମତୋ ମୁନେ
ଶୌନକ କହିଲେ: ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନୀ, ବଡ଼ ମନ ଥିବା ମୁନି, ଏବେ ମୋତେ ଦାନର ମହିମାକୁ ଏକ ପରେ ଏକ କହିଦିଅ।
ସୂତ ଉଵାଚ। କ୍ଷିତିଦାନଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନାନାମୁତ୍ତମଂ ମତମ୍ । ଯେନ କୃତଂ ଵୈ ତଦ୍ଦାନଂ ସର୍ଵଦାନଫଲଂ ମତମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଏହି ଦାନ ଦିଯାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
କ୍ଷିତିଂ ସସସ୍ଯାଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯେଉଁଠି ଭୂମି ସହ ଫସଲ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଯାଏ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ଚଉଦି ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ କରିଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ଚାସାଦ୍ଯ ସାର୍ଵଭୌମସ୍ତତୋ ନୃପଃ । ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ଚିରଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜେଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୀହରେର୍ଗୃହମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି।
ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାଂ ଭୂମିଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ସ ଗଚ୍ଛତି ହରେର୍ଗେହଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯେଉଁଠି ଗଉ ଚରମ ପରିମାଣ ଭୂମି ଏକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦିଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି।
ଶତଂ ଗାଵୋ ଵୃଷଶ୍ଚୈକୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯଯଂତ୍ରିତାଃ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାଂ ତାଂ ଭୂମିଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମହର୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠି ଏକ ଶତ ଗଉ ଓ ଏକ ବଳଦ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବରୋଧ ବିନା ରହିପାରନ୍ତି, ସେ ଗଉ ଚରମ ପରିମାଣ ଭୂମି ବୋଲି ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି।
ଭୂମିନେତା ଭୂମିଦାତା ଦ୍ଵୌ ଚାପି ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନୌ । ଗ୍ରାହ୍ଯା ଭୂମିର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାନଶତାନ୍ଯପି
ଭୂମି ନେଇଥିବା ଓ ଦାନ କରିଥିବା ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଭୂମି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଦାନ ଶତଗୁଣ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ।