ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁରାଗତା ଵିଷ୍ଣୁକିଂକରାଃ । ତଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚର୍ମପାଶଂ ସ୍ଯଂଦନେ ତଂ ମନୋହରେ
ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ଚର୍ମର ପାଶ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତୂର୍ଣମାରୋହଯାମାସୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେଽପି ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋଃ ସଂତଃ କେନ ଵୈ ନୀଯତେଽପ୍ଯସୌ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ରଥରେ ବସାଇ, ନମ୍ରତା ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନେ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ନେଉଛନ୍ତି?'
ଊଚୁସ୍ତେଽସୌ ପୁରା ରାଜା ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁତରଂ କୃତମ୍ । ଅକରୋଦ୍ଧରଣଂ କାଂଚିତ୍ସୁଂଦରୀଂ ଚାଂଗନାମଯମ୍
ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହେଁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ଥିଲେ, ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାନୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।'
ଅନେନ ଚାଂହସା ରାଜା ଗତୋ ଵୈ ଶମନକ୍ଷଯମ୍ । ତତ୍ରକ୍ଲେଶଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା
ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲ।
ତାମ୍ରମଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡାଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚକାର ସଃ । ତପ୍ତାଯାଂ ଲୋହଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ନୃପ
ତାମ୍ର ଦେହ ଥିବା ଜନାନୀ ସହ ଖେଳିବା ଓ ଶୋଇବା ଦ୍ୱାରା, ତାପିତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ରାଜା ତାଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିଥିଲେ।
ତପ୍ତାଯୋଭୀଷଣଂ ତପ୍ତଂ ଲୋହସ୍ତଂଭଂ ଯମାଜ୍ଞଯା । ତତଃ ସ୍ଥିତଃ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ଚିରଂ ନୃପଃ
ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ଲୋହାର ଥାମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଜା ବହୁଦିନ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସିକ୍ତଃ କ୍ଷାରାଂବୁଧାରାଭିରନ୍ଯୈର୍ଵୈ ଶମନାଲଯେ । ତତୋ ନରକଶେଷେ ଚ ପାପଯୋନୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯମର ଘରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷାର ମିଶିତ ପାଣିରେ ସିଞ୍ଚନ କରନ୍ତି, ତାପରେ ସେ ପାପର ଫଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଆଉ ଆଉ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ଜନ୍ମାସାଦ୍ଯ ଚିରଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତୁଲସୀମୂଲକଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ନିଜ କର୍ମରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ; କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇଲେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ ।
ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଦୂତା ଯଥାଗତାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଗତା ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍
ଏବେ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଯମଦୂତମାନେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ପାପନାଶନମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ସେଵାଂ ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀଙ୍କର ମହିମା ଓ ପାପ ନାଶ କଥା କହାଯାଇଛି; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ମୁନି ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମୁନେ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଲୁଷକ୍ଷଯମ୍ । ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯାପି କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ମୁନି, ସୂତ, ଦୟାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହିମା, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରେ, ସେଥିରେ କଥା କହ ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୈ ଚୋର୍ଜସ୍ଯ ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୌନକ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଇ ପାପ ନାଶକ ମହିମା ଶୁଣ; ମୁଁ ଏବେ ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି ।
ଵ୍ରତାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀହରିଂ ରାଧଯା ସହ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ରାଧା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଏ ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥଵା ଯତିଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରଂ ସ୍ଥାନମକୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ କରିନଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ ।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପୁରତୋ ଵିପ୍ର ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୀପତଃ । ପ୍ରଦୀପଂ ସର୍ପିଷା ପୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଓ ତୁଳସୀ ପାଖରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦେଇ ପ୍ରଦାନ କରେ—
ନଭସି ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଯାତି ସ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଧାମ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହି ଦୀପ ଦେଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ; ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କହୁଛି ।
ସ୍ନାପଯେଚ୍ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଦଦ୍ଯାତ୍କିଂ ନୋ ହରିଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ସାଧୁଜନାଯ ଵୈ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ, ଘିଅ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଏ, ତେବେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଇ ଭଲ ଲୋକକୁ କ'ଣ ଦେବେ ନାହିଁ?
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରମାନ୍ନଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ଵୈ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କେତେ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । ନିଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋମଯଂ ସମ୍ଯକ୍ମଂତ୍ରଵତ୍ସମୁପାସତେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏକାଗ୍ରତାରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଦି ଗୋମୟ ମିଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । କ୍ଷୀରଂ ତଥା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତଥା ଦଧି
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବ୍ରତୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁଣି ଗୋମୁତ୍ର ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ଦୁଧ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଲଂଘଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦିନମ୍ । ପଂଚମେ ତୁ ଦିନେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଚାରି ଦିନ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରତ କରି, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ନକ୍ତଂ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରିତମ୍
ଏହା ପରେ ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁଆଇବା ଓ ସେମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ରାତିରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଏଵଂ କର୍ତୁମଶକ୍ତୋ ଯଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧଵିଷ୍ଯଂ ଵା ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ହ ଵୈ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି ଏହିପରି କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହବିଷ୍ୟ ଖାଇପାରେ।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପଂଚକଂ ଵିପ୍ର କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ । ପୂଜଯେତ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି କେହି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶୂଦ୍ରୋ ଦସ୍ଯୁଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ । ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ସବୁବେଳେ ଚୋରା ଚାଳିରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ସଦା ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମ ଲୋଲୁପଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନେ ରତଃ
ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ, ବନ୍ଧୁମାନୋଁକୁ ମାରୁଥିଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନୋଁ ସହ ଅସତ୍ କାମନା ରଖୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ଦୟାହୀନ ଓ ଅନ୍ୟର ଜଣାନୀ ସହ ଅସତ୍ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପାଖଂଡଜନସଂଗଭାକ୍ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପଶ୍ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା
ସେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ପାଖଣ୍ଡୀମାନୋଁ ସହ ସଂଗତି ରଖୁଥିଲେ, ଗାଈ ମାଂସ ଖାଉଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଚ୍ଛେଦୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ସମାଲୋକ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ତଦ୍ଗୃହେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ପରିବାରର ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସେଠି—