ଧାତ୍ରୀପତ୍ରଂ କାର୍ତିକେ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଚିନୋତି ଯୋ ନରୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିରଯଂ ଯାତନାମଯମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର କିମ୍ବା ତୁଳସୀ ଦଳ ଦେଇ ପୂଜା କରେ, ସେ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାସୁ ଯୋ ଵିପ୍ର ଚାନ୍ନଂ ଭୁନକ୍ତି କାର୍ତିକେ । ଅନ୍ନସଂସର୍ଗଜଂ ପାପମାଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ତୁଲସୀଵନମଧ୍ଯେ ଚ ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ଚ କାର୍ତିକେ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧର୍ଯର୍ଚନଂ ଵିପ୍ର ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଯାତି ସ ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀ ବନର ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ମୂଳରେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତୁଲସୀମୂଲଦେଶେଽପି ସ୍ଥିତଂ ଵାରି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଗୃହ୍ଣାତି ମସ୍ତକେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର ଜଳ ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ତେବେ ସେ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଗୃହକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ଯସ୍ତୋଯଂ ଶିରସାଵହେତ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ସ୍ନାତଶ୍ଚାଂତେ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ମନାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଗୃହକୁ ଯାଏ।
ପୁରା କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵାପରେଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ । ସ୍ନାତ୍ଵୈକଦା ତୁଲସ୍ଯୈ ସ ଵନଂ ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ଏକଦିନ ସ୍ନାନ କରି, ତୁଳସୀଙ୍କୁ ଏକ ବନ ଦାନ କରି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଦିତ୍ଯୋ ଵର୍ଚସା ନାମ୍ନା ମାର୍ତ୍ତଂଡ ଇଵ ପୁଣ୍ଯତଃ । ତୃଷାର୍ତୋ ଭକ୍ଷକଃ କଶ୍ଚିଦାଗତୋ ବହୁକଲ୍ମଷଃ
ଏଠିକୁ ଆଦିତ୍ୟ ନାମକ ଜଣେ ମଣିଷ ଆସିଲେ, ଯିଏ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଏବଂ ବହୁ ପାପରେ ଭାରିତ ଥିଲେ।
ତୁଲସ୍ଯାମୂଲତସ୍ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚାସୌ ହତାଂହସଃ । ତ୍ଵରଯାପ୍ଯାଗତୋ ଵ୍ଯାଧୋ ନାମ୍ନା ଯଶ୍ଚାସିମର୍ଦ୍ଦନଃ
ସେ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରୁ ଜଳ ପିଇଲେ, ତାହାର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା; ଏହିପରେ ଏକ ଶିକାରୀ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ, ସେ ଖୁବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଭୁକ୍ତଂ ଚାନ୍ନଂ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗ୍ନଂ ଗତଃ କିମୁ । କୃତ୍ଵା ମେ ପାକଭାଂଡସ୍ଥଂ ଚାଗତୋ ହିଂସକସ୍ଯ ତେ
ସେ କହିଲେ, 'ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦିଆଯାଇଛି, ଖାଇବା ପରେ ତାହା ରହିଲା କଣ? ତୁମେ ମୋର ରାନ୍ଧଣା ପାତ୍ରରେ ପକାଇ ଏଠିକୁ ଆସିଛ।'
ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ଗତପ୍ରାଣଂ ନେତୁଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା । ଆଗତାଃ କିଂକରାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ସେ ମୃତ ଲୋକଟିକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାହା ପରେ ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପାଶ ଓ ଗଦା ନେଇ, ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁରାଗତା ଵିଷ୍ଣୁକିଂକରାଃ । ତଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚର୍ମପାଶଂ ସ୍ଯଂଦନେ ତଂ ମନୋହରେ
ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ଚର୍ମର ପାଶ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତୂର୍ଣମାରୋହଯାମାସୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେଽପି ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋଃ ସଂତଃ କେନ ଵୈ ନୀଯତେଽପ୍ଯସୌ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ରଥରେ ବସାଇ, ନମ୍ରତା ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନେ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ନେଉଛନ୍ତି?'
ଊଚୁସ୍ତେଽସୌ ପୁରା ରାଜା ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁତରଂ କୃତମ୍ । ଅକରୋଦ୍ଧରଣଂ କାଂଚିତ୍ସୁଂଦରୀଂ ଚାଂଗନାମଯମ୍
ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହେଁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ଥିଲେ, ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାନୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।'
ଅନେନ ଚାଂହସା ରାଜା ଗତୋ ଵୈ ଶମନକ୍ଷଯମ୍ । ତତ୍ରକ୍ଲେଶଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା
ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲ।
ତାମ୍ରମଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡାଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚକାର ସଃ । ତପ୍ତାଯାଂ ଲୋହଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ନୃପ
ତାମ୍ର ଦେହ ଥିବା ଜନାନୀ ସହ ଖେଳିବା ଓ ଶୋଇବା ଦ୍ୱାରା, ତାପିତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ରାଜା ତାଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିଥିଲେ।
ତପ୍ତାଯୋଭୀଷଣଂ ତପ୍ତଂ ଲୋହସ୍ତଂଭଂ ଯମାଜ୍ଞଯା । ତତଃ ସ୍ଥିତଃ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ଚିରଂ ନୃପଃ
ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ଲୋହାର ଥାମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଜା ବହୁଦିନ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସିକ୍ତଃ କ୍ଷାରାଂବୁଧାରାଭିରନ୍ଯୈର୍ଵୈ ଶମନାଲଯେ । ତତୋ ନରକଶେଷେ ଚ ପାପଯୋନୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯମର ଘରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷାର ମିଶିତ ପାଣିରେ ସିଞ୍ଚନ କରନ୍ତି, ତାପରେ ସେ ପାପର ଫଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଆଉ ଆଉ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ଜନ୍ମାସାଦ୍ଯ ଚିରଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତୁଲସୀମୂଲକଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ନିଜ କର୍ମରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ; କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇଲେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ ।
ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଦୂତା ଯଥାଗତାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଗତା ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍
ଏବେ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଯମଦୂତମାନେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ପାପନାଶନମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ସେଵାଂ ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀଙ୍କର ମହିମା ଓ ପାପ ନାଶ କଥା କହାଯାଇଛି; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ମୁନି ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମୁନେ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଲୁଷକ୍ଷଯମ୍ । ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯାପି କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ମୁନି, ସୂତ, ଦୟାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହିମା, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରେ, ସେଥିରେ କଥା କହ ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୈ ଚୋର୍ଜସ୍ଯ ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୌନକ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଇ ପାପ ନାଶକ ମହିମା ଶୁଣ; ମୁଁ ଏବେ ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି ।
ଵ୍ରତାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀହରିଂ ରାଧଯା ସହ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ରାଧା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଏ ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥଵା ଯତିଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରଂ ସ୍ଥାନମକୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ କରିନଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ ।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପୁରତୋ ଵିପ୍ର ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୀପତଃ । ପ୍ରଦୀପଂ ସର୍ପିଷା ପୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଓ ତୁଳସୀ ପାଖରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦେଇ ପ୍ରଦାନ କରେ—
ନଭସି ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଯାତି ସ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଧାମ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହି ଦୀପ ଦେଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ; ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କହୁଛି ।
ସ୍ନାପଯେଚ୍ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଦଦ୍ଯାତ୍କିଂ ନୋ ହରିଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ସାଧୁଜନାଯ ଵୈ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ, ଘିଅ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଏ, ତେବେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଇ ଭଲ ଲୋକକୁ କ'ଣ ଦେବେ ନାହିଁ?
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରମାନ୍ନଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ଵୈ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କେତେ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।