ଯତ୍ପଦଂ ଚେତସା ସେଵ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ ମୁହୁଃ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ସାରମାଶ୍ରଯଧ୍ଵଂ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେ ପଦକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ମନରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ସେହି ହରିଙ୍କର ପଦକୁ ଭବସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ କର।
ରେ ରେ ଵିଷଯସଂଲୁବ୍ଧାଃ ପାମରା ନିଷ୍ଠୁରା ନରାଃ । ରୌରଵେ ହି କିମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ପାତଯିଷ୍ଯଥ
ହେ ବିଷୟ ଲୋଭୀ, ନିଚ ଓ କଠୋର ଲୋକମାନେ, କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ରୌରବ ନରକରେ ଫେଙ୍ଗୁଛ?
ଵିନା ଗୋଵିଂଦସୌମ୍ଯାଂଘ୍ରିସେଵନଂ ମା ଗମିଷ୍ଯତି । ଅନାଯାସେନ ଦୁଃଖାନାଂ ତରଣଂ ଯଦି ଵାଂଛଥ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସୁମଧୁର ପଦସେବା ବିନା କେଉଁଠିଯିଅନି; ଯଦି ଦୁଃଖରୁ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ।
ଭଜଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଚରଣାଵପୁନର୍ଭଵକାରଣେ । କୁତ ଏଵାଗତୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କୁତ ଏଵ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦକୁ ଭଜ, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣକୁ ଦୂର କରେ; ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଜନ୍ମ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ପୁଣି କେଉଁଠି ଯିବ?
ଏତଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ମତିମାନାଶ୍ରଯେଦ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍ । ନାନାନରକସଂପାତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଯଦି ପୂରୁଷଃ
ଏହି କଥା ଭାବି, ଯଦି କେହି ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଠିଛି, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାଵରାଦି ତନୁଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଦି ଭାଗ୍ଯଵଶାତ୍ପୁନଃ । ମାନୁଷ୍ଯଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ଗର୍ଭଵାସୋତିଦୁଃଖଦଃ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କୌଣସି ଜୀବ ଗଛ ବା ଅଚଳ ଦେହ ପାଇଁ, ପୁଣି ମାନବ ଜନ୍ମ ଲଭେ, ତେବେ ଗର୍ଭବାସର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତତଃ କର୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯଦି ଵା ଜାଯତେ ଭୁଵି । ବାଲ୍ଯାଦିବହୁଦୋଷେଣ ପୀଡିତୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ କର୍ମର ଫଳରେ ଯଦି ଜୀବ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ବାଳ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପୁନର୍ଯୌଵନମାସାଦ୍ଯ ଦାରିଦ୍ର୍ଯେଣ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ । ରୋଗେଣ ଗୁରୁଣା ଵାପି ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିନା ତଥା
ପୁଣି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେନ ଲଭେତ୍ପୀଡାମନିର୍ଵାଚ୍ଯାମିତସ୍ତତଃ । ମନସଶ୍ଚଲନାଦ୍ଵ୍ଯାଧେସ୍ତତୋ ମରଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ପରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ଆସେ, ଏହି ରୋଗରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ହୁଏ।
ନ ତସ୍ମାଦଧିକଂ ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେପ୍ଯନୁଭୂଯତେ । ତତଃ କର୍ମ୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯମଲୋକେ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପରି କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀ ଯମର ଲୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।
ତତ୍ରାତିଯାତନାଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରେଵ ପ୍ରଜାଯତେ । ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଜଂତୁ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ମରୁଛି, ମରି ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦଚରଣେ ତ୍ଵୀଦୃଶୀ ଦଶା । ଅନାଯାସେନ ମରଣଂ ଵିନାଯାସେନ ଜୀଵନମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚରଣରେ ଭକ୍ତି କରିନଥିଲେ ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଆସେ; ମୃତ୍ୟୁ ସହଜରେ ଆସେ, ଜୀବନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଯାଏ।
ଅନାରାଧିତଗୋଵିଂଦଚରଣସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ । ଧନଂ ଯଦି ଭଵେଦ୍ଗେହେ ରକ୍ଷଣାତ୍ତସ୍ଯ କିଂ ଫଲମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚରଣରେ ଭକ୍ତି ନଥିଲେ ଧନ ମିଳେନାହିଁ; ଯଦି ଘରେ ଧନ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ କଣ ଉପକାର ହୁଏ?
ଯଦାସୌ କୃଷ୍ଯତେ ଯାମ୍ଯୈର୍ଦୂତୈଃ କିଂ ଧନମନ୍ଵିଯାତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିସତ୍କାର୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଦମ୍
ଯେତେବେଳେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତାକୁ ଧରିନେଇଯିବେ, ସେତେବେଳେ ଧନ କଣ କାମର? ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସତ୍କାରରେ ଯେଉଁ ଧନ ବ୍ୟୟ ହୁଏ, ସେହି ଧନ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦାନଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ଦାନଂ କିଲ୍ବିଷନାଶନମ୍ । ଗୋଵିଂଦଭକ୍ତିଭଜନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ଦାନ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି, ଦାନ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ବଲଂ ଯଦି ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯେ ନ ଵୃଥା ତଦ୍ଵ୍ଯଯଂ ଚରେତ୍ । ହରେରଗ୍ରେ ନୃତ୍ଯଗୀତଂ କୁର୍ଯାଦେଵମତଂଦ୍ରିତଃ
ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ତାହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କାମରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଚେଷ୍ଟାରେ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ପୁଂସାଂ ତଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣେ ସମର୍ପଯେତ୍ । କୃଷ୍ଣାର୍ପିତଂ କୁଶଲଦମନ୍ଯାର୍ପିତମସୌଖ୍ଯଦମ୍
ମଣିଷଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଥିବା ଯାହାକିଛି, ସେ ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କଥା ସୁଖ ଦେଉଛି, ଅନ୍ୟଠାରେ ଅର୍ପିତ କଥା ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀହରେରେଵ ପ୍ରତିମାଦିନିରୂପଣମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କଲଯେତ୍କୃଷ୍ଣ ଗୁଣନାମାନ୍ଯହର୍ନିଶମ୍
ଚକ୍ଷୁରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଉଚିତ; କାନରେ ଦିନ ରାତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ନାମ ଶୁଣିବାକୁ ଉଚିତ।
ଜିହ୍ଵଯା ହରିପାଦାଂବୁ ସ୍ଵାଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଘ୍ରାଣେନାଘ୍ରାଯ ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜତୁଲସୀଦଲମ୍
ଜିଭାରେ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ରସାସ୍ୱାଦ କରିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ଉଚିତ; ଘ୍ରାଣେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଘ୍ରାଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଵଚା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେର୍ଭକ୍ତଂ ମନସାଧ୍ଯାଯ ତତ୍ପଦମ୍ । କୃତାର୍ଥୋ ଜାଯତେ ଜଂତୁର୍ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ତ୍ୱକ୍ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମନରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତନ୍ମନା ହି ଭଵେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଥା ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଗତାଶଯଃ । ତମେଵାଂତେଭ୍ଯେତି ଲୋକୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ନିଜ ମନକୁ ସେଠାରେ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାକୁ ସେଠାରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶେଷରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଚେତସା ଚାପ୍ଯନୁଧ୍ଯାତଃ ସ୍ଵପଦଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ନାରାଯଣମନାଦ୍ଯଂତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ
ଯିଏ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ନିଜ ଧାମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଆଦି ଶେଷ ନଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବ ନାହିଁ?
ସତତ ନିଯତଚିତ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁପାଦାରଵିଂଦେ ଵିତରଣମନୁଶକ୍ତି ପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯାତ୍ । ନତିମତିରତିମସ୍ଯାଂଘ୍ରିଦ୍ଵଯେ ସଂଵିଦଧ୍ଯାତ୍ସ ହି ଖଲୁ ନରଲୋକେ ପୂଜ୍ଯତାମାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ
ସଦା ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦେଇ, ତାଙ୍କର ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ଏମିତି ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନ୍ୟତା ପାଉଛନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯନ୍ମହିମା ଲୋକେ ଲୋକନିସ୍ତାରକାରଣମ୍ । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରେଶସ୍ଯ ନାନାଵିଗ୍ରହଧାରିଣଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ଯେଉଁ ମହିମା ଏହି ଜଗତରେ ଅଛି, ଯାହା ଜନମାନ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର, ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଏକଂ ପୁରାଣଂ ରୂପଂ ଵୈ ତତ୍ର ପାଦ୍ମଂ ପରଂ ମହତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ମୂର୍ଧା ହରେରେଵ ହୃଦଯଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଏକ ପୁରାତନ ରୂପ ଅଛି, ସେହି ହେଉଛି ପଦ୍ମ ନାମକ ପରମ ମହାନ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ଯାହା ହରିଙ୍କର, ଓ ହୃଦୟ ପଦ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ଶୈଵଂ ଵାମୋ ମହେଶିତୁଃ । ଊରୂ ଭାଗଵତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାଭିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାରଦୀଯକମ୍
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ବୈଷ୍ଣବ, ବାମ ହାତ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଶିବର, ଉରୁ ଭାଗ ଭାଗବତ, ନାଭି ନାରଦୀୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ମାର୍କଂଡେଯଂ ଚ ଦକ୍ଷାଂଘ୍ରିର୍ଵାମୋ ହ୍ଯାଗ୍ନେଯମୁଚ୍ଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ଜାନୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରେଵ ମହାତ୍ମନଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣ ପାଉ, ବାମ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିୟ; ଭବିଷ୍ୟ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଗୁଡ଼ି, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର।
ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ଵାମଜାନୁରୁଦାହୃତଃ । ଲୈଂଗଂ ହ ଗୁଲ୍ଫକଂ ଦକ୍ଷଂ ଵାରାହଂ ଵାମଗୁଲ୍ଫକମ୍
ବାମ ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି; ଦକ୍ଷିଣ ଗୁଲ୍ଫ ହେଉଛି ଲିଙ୍ଗ, ଓ ବାମ ଗୁଲ୍ଫ ହେଉଛି ବାରାହ।
ସ୍କାଂଦଂ ପୁରାଣଂ ଲୋମାନି ତ୍ଵଗସ୍ଯ ଵାମନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । କୌର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ମେଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଶରୀରର ଲୋମ ହେଉଛି ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ, ଚର୍ମ ହେଉଛି ବାମନ; ପିଠ ହେଉଛି କୂର୍ମ, ଓ ଚର୍ବି ହେଉଛି ମାତ୍ସ୍ୟ।
ମଜ୍ଜା ତୁ ଗାରୁଡଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡମସ୍ଥି ଗୀଯତେ । ଏଵମେଵାଭଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ମଜ୍ଜା ହେଉଛି ଗାରୁଡ, ଅସ୍ଥି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ; ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରାଣ ଶରୀର ହରି ଭାବେ ହେଇଥିଲେ।