ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗୋଷୁ ପିପ୍ପଲେ । ନାରାଯଣଧିଯା ପୁଂଭିର୍ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ହ୍ଯହୈତୁକୀ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭାବି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ପିପଳ ଗଛ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାରଣ ଭକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିଶ୍ଚିତା ଅମୀ । ତସ୍ମାତ୍ସତତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯଭିଲାଷିଣା
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଚାହାଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଏଗୁଡିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । କଲିକାଲପଯୋରାଶିଂ ପାପଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ରରେ ଆଟକିଯାଏ।
ଵିଷଯାମଜ୍ଜନାଵର୍ତଂ ଦୁର୍ବୋଧଫେନିଲଂ ପରମ୍ । ମହାଦୁଷ୍ଟଜନଵ୍ଯାଲ ମହାଭୀମଂ ଭଯାନକମ୍
ଏହି ସମୁଦ୍ର ଭୋଗବିଷୟରେ ଡୁବିଯିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ବୁଝିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ, ଭ୍ରମର ଝାଗ ଭରିଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ସାପ ପରି ରହିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ।
ଦୁସ୍ତରଂ ଚ ତରଂତ୍ଯେଵ ହରିଭକ୍ତିତରି ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ଵୈ ଲୋକୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରସାଧନେ
ଏହି ଦୁର୍ଯ୍ୟୟ ସମୁଦ୍ରକୁ କେବଳ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଟଳ ଭାବେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
କିଂ ସୁଖଂ ଲଭତେ ଜଂତୁରସଦ୍ଵାର୍ତାଵଧାରଣେ । ହରେରଦ୍ଭୁତଲୀଲସ୍ଯ ଲୀଲାଖ୍ଯାନେନ ସଜ୍ଜତେ
ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ଜୀବ କଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କଥା ଶୁଣିଲେ ତାହାରେ ମନ ଲଗିଯାଏ।
ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରକଥାଲୋକେ ନାନାଵିଷଯମିଶ୍ରିତାଃ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଯଦି ଵୈ ନୄଣାଂ ଵିଷଯେ ସଜ୍ଜତେ ମନଃ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନେ, ଅନେକ ବିଷୟରେ ମିଶିଥିବା, ଯଦି ମଣିଷର ମନ ବିଷୟରେ ଲଗିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵାଣେ ଯଦି ଵା ଚିତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ତଦପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ହେଲଯା ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚାପି ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଧରିଃ
ଯଦି ମନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ, ତେବେ ସେଇ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଅଲସ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ନିଷ୍କ୍ରିଯୋପି ହୃଷୀକେଶୋ ନାନାକର୍ମ ଚକାର ସଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୂଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ହୃଷୀକେଶ କୌଣସି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଅନେକ କାମ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ।
ନ ଲଭ୍ଯତେ କର୍ମଣାପି ଵାଜପେଯଶତାଦିନା । ରାଜସୂଯାଯୁତେନାପି ଯଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଲଭ୍ଯତେ
ଶତଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ରାଜସୂୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେପରି ମିଳେନାହିଁ।
ଯତ୍ପଦଂ ଚେତସା ସେଵ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ ମୁହୁଃ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ସାରମାଶ୍ରଯଧ୍ଵଂ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେ ପଦକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ମନରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ସେହି ହରିଙ୍କର ପଦକୁ ଭବସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ କର।
ରେ ରେ ଵିଷଯସଂଲୁବ୍ଧାଃ ପାମରା ନିଷ୍ଠୁରା ନରାଃ । ରୌରଵେ ହି କିମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ପାତଯିଷ୍ଯଥ
ହେ ବିଷୟ ଲୋଭୀ, ନିଚ ଓ କଠୋର ଲୋକମାନେ, କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ରୌରବ ନରକରେ ଫେଙ୍ଗୁଛ?
ଵିନା ଗୋଵିଂଦସୌମ୍ଯାଂଘ୍ରିସେଵନଂ ମା ଗମିଷ୍ଯତି । ଅନାଯାସେନ ଦୁଃଖାନାଂ ତରଣଂ ଯଦି ଵାଂଛଥ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସୁମଧୁର ପଦସେବା ବିନା କେଉଁଠିଯିଅନି; ଯଦି ଦୁଃଖରୁ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ।
ଭଜଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଚରଣାଵପୁନର୍ଭଵକାରଣେ । କୁତ ଏଵାଗତୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କୁତ ଏଵ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦକୁ ଭଜ, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣକୁ ଦୂର କରେ; ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଜନ୍ମ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ପୁଣି କେଉଁଠି ଯିବ?
ଏତଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ମତିମାନାଶ୍ରଯେଦ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍ । ନାନାନରକସଂପାତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଯଦି ପୂରୁଷଃ
ଏହି କଥା ଭାବି, ଯଦି କେହି ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଠିଛି, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାଵରାଦି ତନୁଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଦି ଭାଗ୍ଯଵଶାତ୍ପୁନଃ । ମାନୁଷ୍ଯଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ଗର୍ଭଵାସୋତିଦୁଃଖଦଃ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କୌଣସି ଜୀବ ଗଛ ବା ଅଚଳ ଦେହ ପାଇଁ, ପୁଣି ମାନବ ଜନ୍ମ ଲଭେ, ତେବେ ଗର୍ଭବାସର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତତଃ କର୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯଦି ଵା ଜାଯତେ ଭୁଵି । ବାଲ୍ଯାଦିବହୁଦୋଷେଣ ପୀଡିତୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ କର୍ମର ଫଳରେ ଯଦି ଜୀବ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ବାଳ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପୁନର୍ଯୌଵନମାସାଦ୍ଯ ଦାରିଦ୍ର୍ଯେଣ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ । ରୋଗେଣ ଗୁରୁଣା ଵାପି ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିନା ତଥା
ପୁଣି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେନ ଲଭେତ୍ପୀଡାମନିର୍ଵାଚ୍ଯାମିତସ୍ତତଃ । ମନସଶ୍ଚଲନାଦ୍ଵ୍ଯାଧେସ୍ତତୋ ମରଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ପରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ଆସେ, ଏହି ରୋଗରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ହୁଏ।
ନ ତସ୍ମାଦଧିକଂ ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେପ୍ଯନୁଭୂଯତେ । ତତଃ କର୍ମ୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯମଲୋକେ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପରି କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀ ଯମର ଲୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।
ତତ୍ରାତିଯାତନାଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରେଵ ପ୍ରଜାଯତେ । ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଜଂତୁ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ମରୁଛି, ମରି ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦଚରଣେ ତ୍ଵୀଦୃଶୀ ଦଶା । ଅନାଯାସେନ ମରଣଂ ଵିନାଯାସେନ ଜୀଵନମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚରଣରେ ଭକ୍ତି କରିନଥିଲେ ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଆସେ; ମୃତ୍ୟୁ ସହଜରେ ଆସେ, ଜୀବନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଯାଏ।
ଅନାରାଧିତଗୋଵିଂଦଚରଣସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ । ଧନଂ ଯଦି ଭଵେଦ୍ଗେହେ ରକ୍ଷଣାତ୍ତସ୍ଯ କିଂ ଫଲମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚରଣରେ ଭକ୍ତି ନଥିଲେ ଧନ ମିଳେନାହିଁ; ଯଦି ଘରେ ଧନ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ କଣ ଉପକାର ହୁଏ?
ଯଦାସୌ କୃଷ୍ଯତେ ଯାମ୍ଯୈର୍ଦୂତୈଃ କିଂ ଧନମନ୍ଵିଯାତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିସତ୍କାର୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଦମ୍
ଯେତେବେଳେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତାକୁ ଧରିନେଇଯିବେ, ସେତେବେଳେ ଧନ କଣ କାମର? ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସତ୍କାରରେ ଯେଉଁ ଧନ ବ୍ୟୟ ହୁଏ, ସେହି ଧନ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦାନଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ଦାନଂ କିଲ୍ବିଷନାଶନମ୍ । ଗୋଵିଂଦଭକ୍ତିଭଜନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ଦାନ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି, ଦାନ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ବଲଂ ଯଦି ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯେ ନ ଵୃଥା ତଦ୍ଵ୍ଯଯଂ ଚରେତ୍ । ହରେରଗ୍ରେ ନୃତ୍ଯଗୀତଂ କୁର୍ଯାଦେଵମତଂଦ୍ରିତଃ
ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ତାହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କାମରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଚେଷ୍ଟାରେ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ପୁଂସାଂ ତଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣେ ସମର୍ପଯେତ୍ । କୃଷ୍ଣାର୍ପିତଂ କୁଶଲଦମନ୍ଯାର୍ପିତମସୌଖ୍ଯଦମ୍
ମଣିଷଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଥିବା ଯାହାକିଛି, ସେ ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କଥା ସୁଖ ଦେଉଛି, ଅନ୍ୟଠାରେ ଅର୍ପିତ କଥା ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀହରେରେଵ ପ୍ରତିମାଦିନିରୂପଣମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କଲଯେତ୍କୃଷ୍ଣ ଗୁଣନାମାନ୍ଯହର୍ନିଶମ୍
ଚକ୍ଷୁରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଉଚିତ; କାନରେ ଦିନ ରାତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ନାମ ଶୁଣିବାକୁ ଉଚିତ।
ଜିହ୍ଵଯା ହରିପାଦାଂବୁ ସ୍ଵାଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଘ୍ରାଣେନାଘ୍ରାଯ ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜତୁଲସୀଦଲମ୍
ଜିଭାରେ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ରସାସ୍ୱାଦ କରିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ଉଚିତ; ଘ୍ରାଣେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଘ୍ରାଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଵଚା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେର୍ଭକ୍ତଂ ମନସାଧ୍ଯାଯ ତତ୍ପଦମ୍ । କୃତାର୍ଥୋ ଜାଯତେ ଜଂତୁର୍ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ତ୍ୱକ୍ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମନରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।