ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତାମେଵ ହରିରାଲୋକହେତଵେ । ତଥୈଵାଂତଃପ୍ରକାଶାଯ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ପାଇଁ ହରି ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳନ ପାଇଁ ପୁରାଣର ମଧ୍ୟରେ ହରି ଅଛନ୍ତି।
ଵିଚରେଦିହ ଭୂତେଷୁ ପୁରାଣଂ ପାଵନଂ ପରମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଦି ହରେଃ ପ୍ରୀତେରୁତ୍ପାଦେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ପୁରାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର, ଏଠି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ତେଣୁ, ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ—
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମନିଶଂ ପୁଂଭିଃ ପୁରାଣଂ କୃଷ୍ଣରୂପିଣମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଶାଂତେନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପୁରାଣ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ସଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମମଲମମଲୀକରଣଂ ପରମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦାର୍ଥମାହୃତ୍ଯ ହରିଣା ଵ୍ଯାସରୂପିଣା
ପୁରାଣ ନାମକ କଥା ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା। ଏହାରେ, ଭାଗବତ ରୂପୀ ହରି ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରମୋ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କେଶଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣ ଏଭଳି ରଚିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି କେଶବ ସ୍ୱୟଂ।
ତସ୍ମାତ୍କୃତେ ପୁରାଣେ ହି ଶ୍ରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦିତି । ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ହରିର୍ଵିପ୍ରଃ ପୁରାଣଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ତେଣୁ, ପୁରାଣ ପାଠ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଭଳି ପୁରାଣରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତଯୋଃ ସଂଗମାସାଦ୍ଯ ହରିରେଵ ଭେଵନ୍ନରଃ । ତଥା ଗଂଗାଂବୁସେକେନ ନାଶଯେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ର ସଂଯୋଗ ପାଇଲେ ମଣିଷ ହରି ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନିଜ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କେଶଵୋ ଦ୍ରଵରୂପେଣ ପାପାତ୍ତାରଯତେ ମହୀମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଜନସ୍ଯାକାଂକ୍ଷୀ ଯଦି ଵର୍ତତେ
କେଶବ ଜଳର ରୂପରେ ଭୂମିକୁ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ଯଦି କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ବିଷ୍ଣୁ ଭଜନ କୁ ଆଶା କରନ୍ତି—
ଗଂଗାଂବୁସେକମମଲମମଲୀକରଣଂ ଚରେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ଗଂଗା ଭୁଵି ଚ ଗୀଯତେ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଭୂମିରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ସା ଗଂଗା ଲୋକଵିସ୍ତାରକାରିଣୀ
ଗଙ୍ଗା ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପା, ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗୋଷୁ ପିପ୍ପଲେ । ନାରାଯଣଧିଯା ପୁଂଭିର୍ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ହ୍ଯହୈତୁକୀ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭାବି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ପିପଳ ଗଛ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାରଣ ଭକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିଶ୍ଚିତା ଅମୀ । ତସ୍ମାତ୍ସତତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯଭିଲାଷିଣା
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଚାହାଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଏଗୁଡିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । କଲିକାଲପଯୋରାଶିଂ ପାପଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ରରେ ଆଟକିଯାଏ।
ଵିଷଯାମଜ୍ଜନାଵର୍ତଂ ଦୁର୍ବୋଧଫେନିଲଂ ପରମ୍ । ମହାଦୁଷ୍ଟଜନଵ୍ଯାଲ ମହାଭୀମଂ ଭଯାନକମ୍
ଏହି ସମୁଦ୍ର ଭୋଗବିଷୟରେ ଡୁବିଯିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ବୁଝିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ, ଭ୍ରମର ଝାଗ ଭରିଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ସାପ ପରି ରହିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ।
ଦୁସ୍ତରଂ ଚ ତରଂତ୍ଯେଵ ହରିଭକ୍ତିତରି ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ଵୈ ଲୋକୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରସାଧନେ
ଏହି ଦୁର୍ଯ୍ୟୟ ସମୁଦ୍ରକୁ କେବଳ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଟଳ ଭାବେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
କିଂ ସୁଖଂ ଲଭତେ ଜଂତୁରସଦ୍ଵାର୍ତାଵଧାରଣେ । ହରେରଦ୍ଭୁତଲୀଲସ୍ଯ ଲୀଲାଖ୍ଯାନେନ ସଜ୍ଜତେ
ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ଜୀବ କଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କଥା ଶୁଣିଲେ ତାହାରେ ମନ ଲଗିଯାଏ।
ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରକଥାଲୋକେ ନାନାଵିଷଯମିଶ୍ରିତାଃ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଯଦି ଵୈ ନୄଣାଂ ଵିଷଯେ ସଜ୍ଜତେ ମନଃ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନେ, ଅନେକ ବିଷୟରେ ମିଶିଥିବା, ଯଦି ମଣିଷର ମନ ବିଷୟରେ ଲଗିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵାଣେ ଯଦି ଵା ଚିତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ତଦପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ହେଲଯା ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚାପି ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଧରିଃ
ଯଦି ମନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ, ତେବେ ସେଇ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଅଲସ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ନିଷ୍କ୍ରିଯୋପି ହୃଷୀକେଶୋ ନାନାକର୍ମ ଚକାର ସଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୂଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ହୃଷୀକେଶ କୌଣସି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଅନେକ କାମ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ।
ନ ଲଭ୍ଯତେ କର୍ମଣାପି ଵାଜପେଯଶତାଦିନା । ରାଜସୂଯାଯୁତେନାପି ଯଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଲଭ୍ଯତେ
ଶତଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ରାଜସୂୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେପରି ମିଳେନାହିଁ।
ଯତ୍ପଦଂ ଚେତସା ସେଵ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ ମୁହୁଃ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ସାରମାଶ୍ରଯଧ୍ଵଂ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେ ପଦକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ମନରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ସେହି ହରିଙ୍କର ପଦକୁ ଭବସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ କର।
ରେ ରେ ଵିଷଯସଂଲୁବ୍ଧାଃ ପାମରା ନିଷ୍ଠୁରା ନରାଃ । ରୌରଵେ ହି କିମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ପାତଯିଷ୍ଯଥ
ହେ ବିଷୟ ଲୋଭୀ, ନିଚ ଓ କଠୋର ଲୋକମାନେ, କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ରୌରବ ନରକରେ ଫେଙ୍ଗୁଛ?
ଵିନା ଗୋଵିଂଦସୌମ୍ଯାଂଘ୍ରିସେଵନଂ ମା ଗମିଷ୍ଯତି । ଅନାଯାସେନ ଦୁଃଖାନାଂ ତରଣଂ ଯଦି ଵାଂଛଥ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସୁମଧୁର ପଦସେବା ବିନା କେଉଁଠିଯିଅନି; ଯଦି ଦୁଃଖରୁ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ।
ଭଜଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଚରଣାଵପୁନର୍ଭଵକାରଣେ । କୁତ ଏଵାଗତୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କୁତ ଏଵ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦକୁ ଭଜ, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣକୁ ଦୂର କରେ; ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଜନ୍ମ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ପୁଣି କେଉଁଠି ଯିବ?
ଏତଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ମତିମାନାଶ୍ରଯେଦ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍ । ନାନାନରକସଂପାତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଯଦି ପୂରୁଷଃ
ଏହି କଥା ଭାବି, ଯଦି କେହି ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଠିଛି, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାଵରାଦି ତନୁଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଦି ଭାଗ୍ଯଵଶାତ୍ପୁନଃ । ମାନୁଷ୍ଯଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ଗର୍ଭଵାସୋତିଦୁଃଖଦଃ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କୌଣସି ଜୀବ ଗଛ ବା ଅଚଳ ଦେହ ପାଇଁ, ପୁଣି ମାନବ ଜନ୍ମ ଲଭେ, ତେବେ ଗର୍ଭବାସର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତତଃ କର୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯଦି ଵା ଜାଯତେ ଭୁଵି । ବାଲ୍ଯାଦିବହୁଦୋଷେଣ ପୀଡିତୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ କର୍ମର ଫଳରେ ଯଦି ଜୀବ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ବାଳ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପୁନର୍ଯୌଵନମାସାଦ୍ଯ ଦାରିଦ୍ର୍ଯେଣ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ । ରୋଗେଣ ଗୁରୁଣା ଵାପି ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିନା ତଥା
ପୁଣି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେନ ଲଭେତ୍ପୀଡାମନିର୍ଵାଚ୍ଯାମିତସ୍ତତଃ । ମନସଶ୍ଚଲନାଦ୍ଵ୍ଯାଧେସ୍ତତୋ ମରଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ପରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ଆସେ, ଏହି ରୋଗରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ହୁଏ।
ନ ତସ୍ମାଦଧିକଂ ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେପ୍ଯନୁଭୂଯତେ । ତତଃ କର୍ମ୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯମଲୋକେ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପରି କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀ ଯମର ଲୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।