ସାକ୍ଷାତ୍କୃଷ୍ଣମୁଖେ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭୁଂକ୍ତେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅହୋତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ଲୋକା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ କେଶଵେ ଦ୍ଵିଜେ
ସେ ମାନେ ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇବା ପରି; ହରି ନିଜେ ଏହାକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେଉଁଠି କେଶବ ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ସେଵଂତେ ତଦଭାଵେ ହି ତତ୍କ୍ରିଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମଧିଷ୍ଠାନାତ୍ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଗୀଯତେ
ପ୍ରତିମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ନାଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ସେହି କ୍ରିୟା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କରାଯାଏ, କାରଣ ପୃଥିବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଧନ୍ୟ।
ତେଷାଂ ପାଣୌ ଚ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହରିପାଣୌ ତଦର୍ପିତମ୍ । ତେଭ୍ଯଃ କୃତାନ୍ନମସ୍କାରାତ୍ତିରସ୍କାରୋ ହି ପାପ୍ମତାମ୍
ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ହାତରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ହରିଙ୍କର ହାତରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିବା ପରି। ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ ଅପମାନ କରିବା ମାନେ ପାପକୁ ଆଲିଂଗନ କରିବା।
ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵଂଦନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତାଂ ସମାରାଧ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ଯଦି । ପ୍ରେତ୍ଯ ପୀପୂଷଧାରାଭିଃ ସିଂଚତେ କଲ୍ପକୋଟିକମ୍
ଯଦି ଏକ ଭୂକ୍ତ ଦ୍ୱିଜର ମୁହଁରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଧାରାରେ ସେ ଶିତଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜତୁଂଡଂ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଂଟକମ୍ । ତତ୍ର ଚେଦୁପ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କୋଟିକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦ୍ୱିଜର ମୁହଁ ଏକ ବଡ଼ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠି କଣ୍ଟା କିମ୍ବା ବାଧା ନାହିଁ। ଏଠି କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ଫଳ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ମିଳେ।
ସଘୃତଂ ଭୋଜନଂ ଚାସ୍ମୈ ଦତ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପଂ ସ ମୋଦତେ । ନାନାସୁମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଯୋ ଦଦାତି ଦ୍ଵିଜତୁଷ୍ଟଯେ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜକୁ ଘୀ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ସେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି—
ତସ୍ଯ ଲୋକା ମହାଭୋଗାଃ କୋଟିକଲ୍ପାଂତମୁକ୍ତିଦାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାନୁକୀର୍ତିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଭୋଗର ଲୋକ ମିଳେ, ଯେଉଁଠି କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣ ପାଠ ହେଲେ—
ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାପଦଵାନଲମ୍ । ପୁରାଣଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାଧିକମୁଚ୍ଯତେ
ପୁରାଣ ଦିନେ ଦିନେ ଶୁଣିଲେ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ଦହି ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି। ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯସ୍ଯୈକପାଦଶ୍ରଵଣାଦ୍ଧରିରେଵ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥା ସୂର୍ଯଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରକାଶାଯ ଚରେଦ୍ଧରିଃ
ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ ଦେଇ ଚଳିଥାନ୍ତି—
ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତାମେଵ ହରିରାଲୋକହେତଵେ । ତଥୈଵାଂତଃପ୍ରକାଶାଯ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ପାଇଁ ହରି ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳନ ପାଇଁ ପୁରାଣର ମଧ୍ୟରେ ହରି ଅଛନ୍ତି।
ଵିଚରେଦିହ ଭୂତେଷୁ ପୁରାଣଂ ପାଵନଂ ପରମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଦି ହରେଃ ପ୍ରୀତେରୁତ୍ପାଦେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ପୁରାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର, ଏଠି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ତେଣୁ, ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ—
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମନିଶଂ ପୁଂଭିଃ ପୁରାଣଂ କୃଷ୍ଣରୂପିଣମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଶାଂତେନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପୁରାଣ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ସଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମମଲମମଲୀକରଣଂ ପରମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦାର୍ଥମାହୃତ୍ଯ ହରିଣା ଵ୍ଯାସରୂପିଣା
ପୁରାଣ ନାମକ କଥା ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା। ଏହାରେ, ଭାଗବତ ରୂପୀ ହରି ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରମୋ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କେଶଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣ ଏଭଳି ରଚିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି କେଶବ ସ୍ୱୟଂ।
ତସ୍ମାତ୍କୃତେ ପୁରାଣେ ହି ଶ୍ରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦିତି । ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ହରିର୍ଵିପ୍ରଃ ପୁରାଣଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ତେଣୁ, ପୁରାଣ ପାଠ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଭଳି ପୁରାଣରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତଯୋଃ ସଂଗମାସାଦ୍ଯ ହରିରେଵ ଭେଵନ୍ନରଃ । ତଥା ଗଂଗାଂବୁସେକେନ ନାଶଯେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ର ସଂଯୋଗ ପାଇଲେ ମଣିଷ ହରି ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନିଜ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କେଶଵୋ ଦ୍ରଵରୂପେଣ ପାପାତ୍ତାରଯତେ ମହୀମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଜନସ୍ଯାକାଂକ୍ଷୀ ଯଦି ଵର୍ତତେ
କେଶବ ଜଳର ରୂପରେ ଭୂମିକୁ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ଯଦି କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ବିଷ୍ଣୁ ଭଜନ କୁ ଆଶା କରନ୍ତି—
ଗଂଗାଂବୁସେକମମଲମମଲୀକରଣଂ ଚରେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ଗଂଗା ଭୁଵି ଚ ଗୀଯତେ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଭୂମିରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ସା ଗଂଗା ଲୋକଵିସ୍ତାରକାରିଣୀ
ଗଙ୍ଗା ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପା, ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗୋଷୁ ପିପ୍ପଲେ । ନାରାଯଣଧିଯା ପୁଂଭିର୍ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ହ୍ଯହୈତୁକୀ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭାବି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ପିପଳ ଗଛ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାରଣ ଭକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିଶ୍ଚିତା ଅମୀ । ତସ୍ମାତ୍ସତତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯଭିଲାଷିଣା
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଚାହାଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଏଗୁଡିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । କଲିକାଲପଯୋରାଶିଂ ପାପଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ରରେ ଆଟକିଯାଏ।
ଵିଷଯାମଜ୍ଜନାଵର୍ତଂ ଦୁର୍ବୋଧଫେନିଲଂ ପରମ୍ । ମହାଦୁଷ୍ଟଜନଵ୍ଯାଲ ମହାଭୀମଂ ଭଯାନକମ୍
ଏହି ସମୁଦ୍ର ଭୋଗବିଷୟରେ ଡୁବିଯିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ବୁଝିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ, ଭ୍ରମର ଝାଗ ଭରିଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ସାପ ପରି ରହିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ।
ଦୁସ୍ତରଂ ଚ ତରଂତ୍ଯେଵ ହରିଭକ୍ତିତରି ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ଵୈ ଲୋକୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରସାଧନେ
ଏହି ଦୁର୍ଯ୍ୟୟ ସମୁଦ୍ରକୁ କେବଳ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଟଳ ଭାବେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
କିଂ ସୁଖଂ ଲଭତେ ଜଂତୁରସଦ୍ଵାର୍ତାଵଧାରଣେ । ହରେରଦ୍ଭୁତଲୀଲସ୍ଯ ଲୀଲାଖ୍ଯାନେନ ସଜ୍ଜତେ
ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ଜୀବ କଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କଥା ଶୁଣିଲେ ତାହାରେ ମନ ଲଗିଯାଏ।
ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରକଥାଲୋକେ ନାନାଵିଷଯମିଶ୍ରିତାଃ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଯଦି ଵୈ ନୄଣାଂ ଵିଷଯେ ସଜ୍ଜତେ ମନଃ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନେ, ଅନେକ ବିଷୟରେ ମିଶିଥିବା, ଯଦି ମଣିଷର ମନ ବିଷୟରେ ଲଗିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵାଣେ ଯଦି ଵା ଚିତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ତଦପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ହେଲଯା ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚାପି ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଧରିଃ
ଯଦି ମନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ, ତେବେ ସେଇ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଅଲସ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ନିଷ୍କ୍ରିଯୋପି ହୃଷୀକେଶୋ ନାନାକର୍ମ ଚକାର ସଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୂଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ହୃଷୀକେଶ କୌଣସି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଅନେକ କାମ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ।
ନ ଲଭ୍ଯତେ କର୍ମଣାପି ଵାଜପେଯଶତାଦିନା । ରାଜସୂଯାଯୁତେନାପି ଯଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଲଭ୍ଯତେ
ଶତଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ରାଜସୂୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେପରି ମିଳେନାହିଁ।