ତସ୍ମିନ୍ସତି ହରୌ ଭକ୍ତିଃ ସୁଦୃଢା ନୈଵ ଜାଯତେ । ସର୍ଵସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହା ରହିଲେ ହରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ହରିଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଲୋକେତ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ହି ମତା ମମ । ହରୌ ଯସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ।
ତତ୍ତଦେଵାଚରେତ୍କର୍ମ ହରିଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯେନ ହି । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଜଗତ୍ତୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀଣିତେ ପ୍ରୀଣିତଂ ଜଗତ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଖୁସି କରେ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ହରି ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହୁଏ।
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ଵୃଥା ଜନ୍ମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଶାଦି ସୁରା ଯସ୍ଯ ଯଜଂତେ ପ୍ରୀତିହେତଵେ
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବିନା ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ପାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ନାରାଯଣମନାଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ । ତସ୍ଯ ମାତା ମହାଭାଗା ପିତା ତସ୍ଯ ମହାକୃତୀ
ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ମନକୁ କିଏ ସେବନ କରିବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କର ବାପା ମହାନ।
ଜନାର୍ଦ୍ଦନପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ହୃଦଯେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । ଜନାର୍ଦନଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଯେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରେ—ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯେଉଁଠି ଜଗତ ପୂଜା କରେ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ—
ଇତୀରଯଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ନ ତେଷାଂ ନିରଯେ ଗତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ହି ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହରିରୂପିଣଃ
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।
ପୂଜଯେଯୁର୍ଯଥାଯୋଗଂ ହରିସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି । ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ଵିଚରେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ସେମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ହରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିନା କର୍ମ୍ମ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନୈଵ ହି । ଦ୍ଵିଜପାଦାଂବୁଭକ୍ତ୍ଯା ଯୈଃ ପୀତ୍ଵା ଶିରସି ଚାର୍ପିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜର ପାଦର ଜଳକୁ ଭକ୍ତିରେ ପିଇ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତି—
ତର୍ପିତା ପିତରସ୍ତେନ ଆତ୍ମାପି କିଲ ତାରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖେ ଯେନ ଦତ୍ତଂ ମଧୁରମର୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁଖରେ ମଧୁର ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ—
ସାକ୍ଷାତ୍କୃଷ୍ଣମୁଖେ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭୁଂକ୍ତେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅହୋତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ଲୋକା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ କେଶଵେ ଦ୍ଵିଜେ
ସେ ମାନେ ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇବା ପରି; ହରି ନିଜେ ଏହାକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେଉଁଠି କେଶବ ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ସେଵଂତେ ତଦଭାଵେ ହି ତତ୍କ୍ରିଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମଧିଷ୍ଠାନାତ୍ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଗୀଯତେ
ପ୍ରତିମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ନାଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ସେହି କ୍ରିୟା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କରାଯାଏ, କାରଣ ପୃଥିବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଧନ୍ୟ।
ତେଷାଂ ପାଣୌ ଚ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହରିପାଣୌ ତଦର୍ପିତମ୍ । ତେଭ୍ଯଃ କୃତାନ୍ନମସ୍କାରାତ୍ତିରସ୍କାରୋ ହି ପାପ୍ମତାମ୍
ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ହାତରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ହରିଙ୍କର ହାତରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିବା ପରି। ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ ଅପମାନ କରିବା ମାନେ ପାପକୁ ଆଲିଂଗନ କରିବା।
ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵଂଦନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତାଂ ସମାରାଧ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ଯଦି । ପ୍ରେତ୍ଯ ପୀପୂଷଧାରାଭିଃ ସିଂଚତେ କଲ୍ପକୋଟିକମ୍
ଯଦି ଏକ ଭୂକ୍ତ ଦ୍ୱିଜର ମୁହଁରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଧାରାରେ ସେ ଶିତଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜତୁଂଡଂ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଂଟକମ୍ । ତତ୍ର ଚେଦୁପ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କୋଟିକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦ୍ୱିଜର ମୁହଁ ଏକ ବଡ଼ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠି କଣ୍ଟା କିମ୍ବା ବାଧା ନାହିଁ। ଏଠି କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ଫଳ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ମିଳେ।
ସଘୃତଂ ଭୋଜନଂ ଚାସ୍ମୈ ଦତ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପଂ ସ ମୋଦତେ । ନାନାସୁମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଯୋ ଦଦାତି ଦ୍ଵିଜତୁଷ୍ଟଯେ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜକୁ ଘୀ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ସେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି—
ତସ୍ଯ ଲୋକା ମହାଭୋଗାଃ କୋଟିକଲ୍ପାଂତମୁକ୍ତିଦାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାନୁକୀର୍ତିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଭୋଗର ଲୋକ ମିଳେ, ଯେଉଁଠି କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣ ପାଠ ହେଲେ—
ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାପଦଵାନଲମ୍ । ପୁରାଣଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାଧିକମୁଚ୍ଯତେ
ପୁରାଣ ଦିନେ ଦିନେ ଶୁଣିଲେ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ଦହି ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି। ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯସ୍ଯୈକପାଦଶ୍ରଵଣାଦ୍ଧରିରେଵ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥା ସୂର୍ଯଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରକାଶାଯ ଚରେଦ୍ଧରିଃ
ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ ଦେଇ ଚଳିଥାନ୍ତି—
ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତାମେଵ ହରିରାଲୋକହେତଵେ । ତଥୈଵାଂତଃପ୍ରକାଶାଯ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ପାଇଁ ହରି ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳନ ପାଇଁ ପୁରାଣର ମଧ୍ୟରେ ହରି ଅଛନ୍ତି।
ଵିଚରେଦିହ ଭୂତେଷୁ ପୁରାଣଂ ପାଵନଂ ପରମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଦି ହରେଃ ପ୍ରୀତେରୁତ୍ପାଦେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ପୁରାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର, ଏଠି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ତେଣୁ, ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ—
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମନିଶଂ ପୁଂଭିଃ ପୁରାଣଂ କୃଷ୍ଣରୂପିଣମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଶାଂତେନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପୁରାଣ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ସଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମମଲମମଲୀକରଣଂ ପରମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦାର୍ଥମାହୃତ୍ଯ ହରିଣା ଵ୍ଯାସରୂପିଣା
ପୁରାଣ ନାମକ କଥା ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା। ଏହାରେ, ଭାଗବତ ରୂପୀ ହରି ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରମୋ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କେଶଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣ ଏଭଳି ରଚିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି କେଶବ ସ୍ୱୟଂ।
ତସ୍ମାତ୍କୃତେ ପୁରାଣେ ହି ଶ୍ରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦିତି । ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ହରିର୍ଵିପ୍ରଃ ପୁରାଣଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ତେଣୁ, ପୁରାଣ ପାଠ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଭଳି ପୁରାଣରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତଯୋଃ ସଂଗମାସାଦ୍ଯ ହରିରେଵ ଭେଵନ୍ନରଃ । ତଥା ଗଂଗାଂବୁସେକେନ ନାଶଯେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ର ସଂଯୋଗ ପାଇଲେ ମଣିଷ ହରି ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନିଜ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କେଶଵୋ ଦ୍ରଵରୂପେଣ ପାପାତ୍ତାରଯତେ ମହୀମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଜନସ୍ଯାକାଂକ୍ଷୀ ଯଦି ଵର୍ତତେ
କେଶବ ଜଳର ରୂପରେ ଭୂମିକୁ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ଯଦି କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ବିଷ୍ଣୁ ଭଜନ କୁ ଆଶା କରନ୍ତି—
ଗଂଗାଂବୁସେକମମଲମମଲୀକରଣଂ ଚରେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ଗଂଗା ଭୁଵି ଚ ଗୀଯତେ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଭୂମିରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ସା ଗଂଗା ଲୋକଵିସ୍ତାରକାରିଣୀ
ଗଙ୍ଗା ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପା, ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ।