ନାରୀଣାଂ କିଲ କିଂ ନାମ ସୌଂଦର୍ଯ୍ଯଂ ପରିଚକ୍ଷତେ । ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚାକଚକ୍ଯଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ମହିଳାମାନଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ ଭାବିଯାଏ? ଏହା କେବଳ ଗହଣା ଓ ପୋଷାକର ଉଚିତ ଗଠନ ଭାବିଯାଏ।
ସ୍ନେହାତ୍ମଜ୍ଞାନରହିତଂ ନାରୀରୂପଂ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ପୂଯମୂତ୍ରପୁରୀଷାସୃକ୍ତ୍ଵଙ୍ମେଦୋସ୍ଥିଵସାନ୍ଵିତମ୍
ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନଥିବା ମହିଳାର ରୂପ କିପରି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବିଯାଇପାରିବ? ଏହା ପୁ, ମୁତ୍ର, ମଳ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଚର୍ବି, ଠୋଡ଼, ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
କଲେଵରଂ ହି ତନ୍ନାମ କୁତଃ ସୌଂଦର୍ଯ୍ଯମତ୍ର ହି । ତଦେଵଂ ପୃଥଗାଚିଂତ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ସେ ଦେହ—ଏଠି କିପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ରହିପାରିବ? ଏପରି ଭାବି, ଛୁଇଁଲା ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେବା ଉଚିତ।
ତୈଃ ସଂହିତଂ ଶଂରୀରଂ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ସୁଂଦରଂ ଜନୈଃ । ଅହୋତିଦୁର୍ଦଶା ନୄଣାଂ ଦୁର୍ଦୈଵ ଘଟିତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ତଥାପି, ସେ ଦେହ ଗହଣା ଓ ପୋଷାକ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବନ୍ତି—ହାଁ, ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଘଟିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
କୁଚାଵୃତେଂଗେ ପୁରୁଷୋ ନାରୀ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । କା ନାରୀ ଵା ପୁମାନ୍କୋ ଵା ଵିଚାରେ ସତି କିଂଚନ
ପୁରୁଷ ମହିଳାର ଅସ୍ତନ ଓ ଦେହ ଦେଖି କ୍ରିୟା କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଭଲ ଭାବିଲେ, ସତ୍ୟରେ କିଏ ମହିଳା ଓ କିଏ ପୁରୁଷ?
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ସାଧୁର୍ନାରୀସଂଗଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । କୋ ନାମ ନାରୀମାସାଦ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭୂତଲେ
ସେଥିପାଇଁ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମହିଳାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; କିଏ ମହିଳାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଯାଇ ଭୂମିରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି?
କାମିନୀ କାମିନୀସଂଗି ସଂଗମିତ୍ଯପି ସଂତ୍ଯଜେତ୍ । ତତ୍ସଂଗାଦ୍ରୌରଵମିତି ସାକ୍ଷାଦେଵ ପ୍ରତୀଯତେ
ଯେଉଁ ମହିଳା ଅନ୍ୟ କାମୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଥାଏ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ସଙ୍ଗରୁ ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନାଲ୍ଲୋଲୁପା ଲୋକାସ୍ତତ୍ର ଦୈଵେନ ଵଂଚିତାଃ । ସାକ୍ଷାନ୍ନରକକୁଂଡେସ୍ମିନ୍ନାରୀଯୋନୌ ପଚେନ୍ନରଃ
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ଠକିଯାନ୍ତି; ମହିଳାର ଗର୍ଭରେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକର ଗଡ଼ାରେ ରନ୍ଧାଯାଏ।
ଯତ ଏଵାଗତଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁନା ରମେତ୍ । ଯତଃ ପ୍ରସରତେ ନିତ୍ଯଂ ମୂତ୍ରଂ ରେତୋ ମଲୋତ୍ଥିତମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁଠାରୁ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଛି, ସେଉଁଠି ପୁଣି ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହିଥାଏ; ଯେଉଁଠାରୁ ସଦା ମୁତ୍ର, ଶୁକ୍ର, ମଳ ଉତ୍ସରିତ ହୁଏ।
ତତ୍ରୈଵ ରମତେ ଲୋକଃ କସ୍ତସ୍ମାଦଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ । ତତ୍ରାତିକଷ୍ଟଂ ଲୋକେସ୍ମିନ୍ନହୋ ଦୈଵଵିଡଂବନା
ସେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହନ୍ତି—ତେଣୁ କିଏ ଶୁଚି ହେବେନାହିଁ? ଏହି ଜଗତରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବର ଉପହାସ।
ପୁନଃ ପୁନା ରମେତ୍ତତ୍ର ଅହୋ ନିସ୍ତ୍ରପତା ନୃଣାମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାରଯେଦ୍ଧୀମାନ୍ନାରୀଦୋଷଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ପୁଣି ପୁଣି ସେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହନ୍ତି—ହାଁ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କେତେ ଲଜ୍ଜାହୀନତା! ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହିଳାଙ୍କ ଅନେକ ଦୋଷକୁ ଭଲ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ମୈଥୁନାଦ୍ବଲହାନିଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଦ୍ରାତି ତରୁଣାଯତେ । ନିଦ୍ରଯାପହୃତଜ୍ଞାନଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ
ମିଳନରୁ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ, ନିଦ୍ରା ବଢ଼ିଯାଏ, ଯୁବା ଅବସ୍ଥା କ୍ଷୟ ହୁଏ; ନିଦ୍ରାରେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ମନୁଷ୍ୟର ଆୟୁ କମିଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତୋ ଧୀମାନ୍ନାରୀଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାତ୍ମନଃ । ପଶ୍ଯେଦ୍ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜେ ମନୋ ଵୈ ରମଯେଦ୍ବୁଧଃ
ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହିଳାକୁ ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବିବା ଉଚିତ; ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖଂ ତଦ୍ଧି ଗୋଵିଂଦପଦସେଵନମ୍ । ଵିହାଯ କୋ ମହାମୂଢୋ ନାରୀପାଦଂ ହି ସେଵତେ
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦସେବାରେ ଅଛି; ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁ ମହାମୂଢ଼ ମହିଳାଙ୍କ ପଦସେବା କରେ?
ଜନାର୍ଦ୍ଦନାଂଘ୍ରିସେଵା ହି ହ୍ଯପୁନର୍ଭଵଦାଯିନୀ । ନାରୀଣାଂ ଯୋନିସେଵା ହି ଯୋନିସଂକଟକାରିଣୀ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଦସେବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ନାରୀଙ୍କ ଯୋନିସେବା ଜନ୍ମର ଗଠିବାକୁ ଦେଇଥାଏ।
ପୁନଃପୁନଃ ପତେଦ୍ଯୋନୌ ଯଂତ୍ରନିଷ୍ପାଚିତୋ ଯଥା । ପୁନସ୍ତାମେଵାଭିଲଷେଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦସ୍ଯ ଵିଡଂବନମ୍
ଯେପରି ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦବାଯାଇ ମଣିଷ ଯୋନିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଉପହାସକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁରହଂ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଗୋଵିଂଦେ ଧେହି ହୃଦଯଂ ନ ଯୋନୌ ଯାତନାଜୁଷି
ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ କହୁଛି—ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣ; ତୁମ ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ରଖ, ଯୋନିର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନୁହେଁ।
ନାରୀସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଶ୍ଚାପି ପରିଵର୍ତ୍ତତେ । ପଦେପଦେଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନାରୀ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦୂରେ ରହିବେ, ସେ ପ୍ରତି ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
କୁଲାଂଗନା ଦୈଵଯୋଗାଦୂଢା ଯଦି ନୃଣାଂ ସତୀ । ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଯସ୍ତତ୍ର ତତ୍ସଂଗଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯଦି କୌଳିନୀ ଜନନୀ ଦେବତାଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ବିବାହିତ ହୋଇ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାଏ, ତାପରେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ନାରୀସଂଗୋ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞୈରସତ୍ସଂଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏପରି ମଣିଷରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି ନାରୀ ସଙ୍ଗ ଅସତ୍ ସଙ୍ଗ।
ତସ୍ମିନ୍ସତି ହରୌ ଭକ୍ତିଃ ସୁଦୃଢା ନୈଵ ଜାଯତେ । ସର୍ଵସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହା ରହିଲେ ହରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ହରିଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଲୋକେତ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ହି ମତା ମମ । ହରୌ ଯସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ।
ତତ୍ତଦେଵାଚରେତ୍କର୍ମ ହରିଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯେନ ହି । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଜଗତ୍ତୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀଣିତେ ପ୍ରୀଣିତଂ ଜଗତ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଖୁସି କରେ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ହରି ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହୁଏ।
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ଵୃଥା ଜନ୍ମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଶାଦି ସୁରା ଯସ୍ଯ ଯଜଂତେ ପ୍ରୀତିହେତଵେ
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବିନା ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ପାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ନାରାଯଣମନାଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ । ତସ୍ଯ ମାତା ମହାଭାଗା ପିତା ତସ୍ଯ ମହାକୃତୀ
ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ମନକୁ କିଏ ସେବନ କରିବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କର ବାପା ମହାନ।
ଜନାର୍ଦ୍ଦନପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ହୃଦଯେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । ଜନାର୍ଦନଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଯେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରେ—ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯେଉଁଠି ଜଗତ ପୂଜା କରେ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ—
ଇତୀରଯଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ନ ତେଷାଂ ନିରଯେ ଗତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ହି ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହରିରୂପିଣଃ
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।
ପୂଜଯେଯୁର୍ଯଥାଯୋଗଂ ହରିସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି । ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ଵିଚରେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ସେମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ହରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିନା କର୍ମ୍ମ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନୈଵ ହି । ଦ୍ଵିଜପାଦାଂବୁଭକ୍ତ୍ଯା ଯୈଃ ପୀତ୍ଵା ଶିରସି ଚାର୍ପିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜର ପାଦର ଜଳକୁ ଭକ୍ତିରେ ପିଇ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତି—
ତର୍ପିତା ପିତରସ୍ତେନ ଆତ୍ମାପି କିଲ ତାରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖେ ଯେନ ଦତ୍ତଂ ମଧୁରମର୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁଖରେ ମଧୁର ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ—