ଏଷ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ କେଵଲଃ ପରମଂ ଶିଵଃ । ତଦେଵାକ୍ଷରମଦ୍ଵୈତଂ ତଦା ନିତ୍ଯଂ ପରଂ ପଦମ୍
ଏହି ଦେବ, ମହାଦେବ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଶିବ; ଏହିଁଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅବିନାଶୀ, ସେଇ ନିତ୍ୟ ପରମ ପଦ।
ତସ୍ମାନ୍ମହୀଯତେ ଦେଵେ ସ୍ଵଧାମ୍ନି ଜ୍ଞାନସଂଜ୍ଞିତେ । ଆତ୍ମଯୋଗାତ୍ପରେ ତତ୍ଵେ ମହାଦେଵସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଦେବ ନିଜ ଧାମରେ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ପୂଜିତ; ଆତ୍ମାର ସହିତ ଉଚ୍ଚ ସତ୍ୟରେ ଏକତା ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହାଦେବ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ନାନ୍ଯଂ ଦେଵଂ ମହାଦେଵାଦ୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ତମେଵାତ୍ମାନମନ୍ଵେତି ଯଃ ସ ଯାତି ପରଂ ପଦମ୍
ମହାଦେବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ସେ ଦେଖେନାହିଁ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁସରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ମନ୍ଯଂତେ ଯେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଵିଭିନ୍ନଂ ପରମେଶ୍ଵରାତ୍ । ନ ତେ ପଶ୍ଯଂତି ତଂ ଦେଵଂ ଵୃଥା ତେଷାଂ ପରିଶ୍ରମଃ
ଯେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମେଶ୍ୱରଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଦେବତାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରମ ବ୍ଯର୍ଥ।
ଏକମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତତ୍ତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍ । ସ ଦେଵସ୍ତୁ ମହାଦେଵୋ ନୈତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ବଧ୍ଯତେ
ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଅବିନାଶୀ ସତ୍ୟ, ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ସେ ଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ—ଏହା ଜାଣିନଥିଲେ, ମଣିଷ ବନ୍ଧନରେ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ନିଯତଂ ଯତିଃ ସଂଯତମାନସଃ । ଜ୍ଞାନଯୋଗରତଃ ଶାଂତୋ ମହାଦେଵପରାଯଣଃ
ତେଣୁ, ଯତି ଜଣେ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଓ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ କରି।
ଏଷ ଵଃ କଥିତୋ ଵିପ୍ରା ଯତୀନାମାଶ୍ରମଃ ଶୁଭଃ । ପିତାମହେନ ମୁନିନା ଵିଭୁନା ପୂର୍ଵମୀରିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଋଷି ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।
ନାପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତିଧର୍ମ୍ମାଶ୍ରଯଂ ଶିଵମ୍
ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା, ଯତିଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କହିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ଯତିନିଯମାନାମେତଦୁକ୍ତଂ ଵିଧାନଂ ସୁରଵରପରିତୋଷେ ଯଦ୍ଭଵେଦେକହେତୁଃ । ନ ଭଵତି ପୁନରେଷାମୁଦ୍ଭଵୋ ଵା ଵିନାଶଃ ପ୍ରତିହିତମନସୋ ଯେ ନିତ୍ଯମେଵାଚରଂତି
ଏପରି ଯତିମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ସ୍ଥିର ଓ ଅଡ଼ିଗ, ସେମାନେ ଏହି ଆଚରଣକୁ ସଦା କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପୁନଃ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନାଶ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ସାଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ପୁରା ଵିପ୍ରା ଵ୍ଯାସେନାମିତତେଜସା । ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିଥିଲେ। ଏପରି କହି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀବ୍ୟାସଦେବ ଚୁପ ହେଲେ।
ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ଜଗାମ ଚ ଯଥାଗତମ୍ । ଭଵଦ୍ଭ୍ଯସ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଧାନକମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବା ପରେ, ବ୍ୟାସଦେବ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଇଛି।
ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରିଯୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ଚାନ୍ଯଥା । ରହସ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏପରି କରିଲେ ମାତ୍ର ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେବାଯାଏ, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଶୁଣନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଯେ ଚାତ୍ର କଥିତା ଧର୍ମା ଵର୍ଣାଶ୍ରମନିବଂଧନାଃ । ହରିଭକ୍ତିକଲାଂଶାଂଶ ସମାନା ନ ହି ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ସହିତ ବନ୍ଧା, ସେଗୁଡିକ ହରିଭକ୍ତିର ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଦୁଇଟି ଏକ ନୁହେଁ।
ପୁଂସାମେକେହ ଵୈ ସାଧ୍ଯା ହରିଭକ୍ତିଃ କଲୌ ଯୁଗେ । ଯୁଗାଂତରେଣ ଧର୍ମା ହି ସେଵିତଵ୍ଯା ନରେଣ ହି
କଳିଯୁଗରେ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ହରିଭକ୍ତି ମାତ୍ର ସାଧ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ମାନବମାନେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କଲୌ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଯଜତେ ଯଃ ସ ଧର୍ମ୍ମଭାକ୍ । ଦାମୋଦରଂ ହୃଷୀକେଶଂ ପୁରୁହୂତଂ ସନାତନମ୍
କଳିଯୁଗରେ ଯିଏ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ଧର୍ମର ଅଂଶୀ। ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ପୁରୁହୂତ, ସନାତନ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ପରଂ ଶାଂତଂ ଜିତମେଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । କଲିକାଲୋରଗାଦଂଶାତ୍କିଲ୍ବିଷାତ୍କାଲକୂଟତଃ
ଅପରମ ଶାନ୍ତିମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତି, କଳିଯୁଗର ବିଷ, ପାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁବିଷରୁ ରକ୍ଷା ପାଯାଏ।
ହରିଭକ୍ତିସୁଧାଂ ପୀତ୍ଵା ଉଲ୍ଲଂଘ୍ଯୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜଃ । କିଂ ଜପୈଃ ଶ୍ରୀହରେର୍ନାମ ଗୃହୀତଂ ଯଦି ମାନୁଷୈଃ
ହରିଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପିଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି। ମାନବମାନେ ଯଦି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଣ ଦରକାର?
କିଂ ସ୍ନାନୈର୍ଵିଷ୍ଣୁପାଦାଂବୁ ମସ୍ତକେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । କିଂ ଯଜ୍ଞେନ ହରେଃ ପାଦପଦ୍ମଂ ଯେନ ଧୃତଂ ହୃଦି
ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ସ୍ନାନ କଣ ଦରକାର? ଯଦି ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ହୃଦୟରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କଣ ଦରକାର?
କିଂ ଦାନେନ ହରେଃ କର୍ମ ସଭାଯାଂ ଵୈ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ହରେର୍ଗୁଣଗଣାନ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଭାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଦାନ କଣ ଦରକାର? ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଶୁଣି ବାରମ୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ—
ସମାଧିନା ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ସା ଗତିଃ କୃଷ୍ଣଚେତସଃ । ତତ୍ର ଵିଘ୍ନକରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପାଖଂଡାଲାପପେଶଲାଃ
ଯାହାର ମନ ସମାଧିରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସେହିପରି କୃଷ୍ଣରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ପଥ। ଏଠାରେ ବାଧା ଦେଉଥିବାମାନେ ଠକେଇବା ଓ ଚତୁର ଠକମାନେ।
ନାର୍ଯସ୍ତତ୍ସଂଗିନଶ୍ଚାପି ହରିଭକ୍ତିଵିଘାତକାଃ । ନାରୀଣାଂ ନଯନାଦେଶଃ ସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଜଯଃ
ନାରୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଭକ୍ତିର ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ନାରୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ।
ସ ଯେନ ଵିଜିତୋ ଲୋକେ ହରିଭକ୍ତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । ମାଦ୍ଯଂତି ମୁନଯୋପ୍ଯତ୍ର ନାରୀଚରିତଲୋଲୁପାଃ
ଯିଏ ଏହି ବାଧାକୁ ଜଗତରେ ଜିତିପାରେ, ସେହି ହେଉଛି ଏକ ଖରା ହରିଭକ୍ତ। ଏଠାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ଲୋଭି ହୋଇ ମଦମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ହରିଭକ୍ତିଃ କୁତଃ ପୁଂସାଂ ନାରୀଭକ୍ତିଜୁଷାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କାମିନୀଵେଷାଶ୍ଚରଂତି ଜଗତି ଦ୍ଵିଜାଃ । ନରାଣାଂ ବୁଦ୍ଧିକଵଲଂ କୁର୍ଵଂତି ସତତଂ ହିତାଃ
ନାରୀଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, କେମିତି ହରିଭକ୍ତି କରିପାରିବେ? ରାକ୍ଷସୀମାନେ ନାରୀର ଭେଷ ଧରି ଏହି ଜଗତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ବଶ କରନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ଵିଦ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ତାଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତାଵତ୍ସୁନିର୍ମଲା ମେଧା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଧାରିଣୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବିକାର ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଫୁଟିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ।
ତାଵଜ୍ଜପସ୍ତପସ୍ତାଵତ୍ତାଵତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ତାଵଚ୍ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ତାଵଦ୍ଧି ତରଣେ ମତିଃ
ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଜପ, ତପ, ତୀର୍ଥସେବନ, ଗୁରୁସେବା ଓ ପାରହେବା ପ୍ରତି ମନୋବୃତ୍ତି ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ।
ତାଵତ୍ପ୍ରବୋଧୋ ଭଵତି ଵିଵେକସ୍ତାଵଦେଵ ହି । ତାଵତ୍ସତାଂ ସଂଗରୁଚିସ୍ତାଵତ୍ପୌରାଣଲାଲସା
ଜାଗରଣ ଯେତେବେଳେ ରହିଥାଏ, ବିବେକ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ରହିଥାଏ; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ରହିଥାଏ, ପୁରାଣ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ରହିଥାଏ।
ଯାଵତ୍ସୀମଂତିନୀ ଲୋଲନଯନାଂଦୋଲନଂ ନହି । ଜନୋପରି ପତେଦ୍ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଲୋପନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେତେବେଳେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ତତ୍ର ଯେ ହରିପାଦାବ୍ଜମଧୁଲେଶପ୍ରସାଦିତାଃ । ତେଷାଂ ନ ନାରୀଲୋଲାକ୍ଷିକ୍ଷେପଣଂ ହି ପ୍ରଭୁର୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ହରିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ମଧୁର ଦୟାରେ ଅନୁଗୃହୀତ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି କିଛି ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେନାହିଁ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ହୃଷୀକେଶ ସେଵନଂ ଯୈଃ କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଦ୍ଵିଜେ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵହ୍ନୌ ଵିରତିସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେମାନେ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସେବା କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ବିଜମାନେ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିଛନ୍ତି, ଏଠି-ଉଠି ବିରାଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି—