ନ ଧର୍ମଯୁକ୍ତମନୃତଂ ହିନସ୍ତୀତି ମନୀଷିଣଃ । ତଥାପି ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରସଂଗୋ ହ୍ଯେଷ ଦାରୁଣଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଧର୍ମର ସହିତ କହାଯାଇଥିବା ମିଥ୍ୟା କଥା କୌଣସି କ୍ଷତି କରେନାହିଁ; ତଥାପି, ଏହା କେବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।
ଏକରାତ୍ରୋପଵାସଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାଯାମଶତଂ ତଥା । ଉକ୍ତ୍ଵାନୃତଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯତିନା ଧର୍ମଲିପ୍ସୁନା
ଯେଉଁ ଯତି ଧର୍ମ ଲାଗି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ ଓ ଶତଟି ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ।
ପରମାପଦ୍ଗତେନାପି ନ କାର୍ଯଂ ସ୍ତେଯମନ୍ଯତଃ । ସ୍ତେଯାଦଭ୍ଯଧିକଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାସ୍ତ୍ଯଧର୍ମ ଇତି ସ୍ମୃତିଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେହିଁ ଅନ୍ୟ ପାଖରୁ ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, ଚୋରିଠାରୁ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ।
ହିଂସା ଚୈଵାପରା ତୃଷ୍ଣା ଯାଚ୍ଞାତ୍ମଜ୍ଞାନନାଶିକା । ଯଦେତଦ୍ଦ୍ରଵିଣଂ ନାମ ପ୍ରାଣା ହ୍ଯେତେ ବହିଶ୍ଚରାଃ ୨୭ ଦ୍ରଵିଣ। ସ ତସ୍ଯ ହରତେ ପ୍ରାଣାନ୍ଯୋ ଯସ୍ଯ ହରତେ ଧନମ୍ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭିନ୍ନଵୃତ୍ତୋ ଵ୍ରତଚ୍ଯୁତଃ
ହିଂସା, ଅତି ଲୋଭ ଓ ଭିକ୍ଷା ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ଧନଟି ଜୀବନ ସମାନ, କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକି ବାହାରକୁ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି। ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇଯାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇଯାଏ; ଏପରି କରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ, ନୀତିରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ଭୂଯୋ ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନଶ୍ଚରେଦ୍ଭିକ୍ଷୁରତଂଦ୍ରିତଃ । ଅକସ୍ମାଦେଵ ହିଂସାଂ ତୁ ଯଦି ଭିକ୍ଷୁଃ ସମାଚରେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଯତି ନିରାଶ ହୁଏ, ସେ ଅଲସତା ବିନା ନିଜ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅଚାନକ ହିଂସା କରିଦିଏ—
କୁର୍ଯାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ତୁ ଚାଂଦ୍ରାଯଣମଥାପି ଵା । ସ୍କଂଦେତେଂଦ୍ରିଯଦୌର୍ବଲ୍ଯାତ୍ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତିର୍ଯଦି
ସେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଯତି ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ ଦେଖି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ—
ତେନ ଧାରଯିତଵ୍ଯା ଵୈ ପ୍ରାଣାଯାମାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ । ଦିଵାସ୍କଂଦେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଣାଯାମଶତଂ ବୁଧାଃ
ତେବେ ସେ ଷୋଳ ଟି ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ; ଦିନେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ, ତିନି ରାତି ତପସ୍ୟା ଦରକାର, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଶତଟି ପ୍ରାଣାୟାମ କହିଛନ୍ତି।
ଏକାନ୍ନେ ମଧୁମାଂସେ ଚ ନଵଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତଥୈଵ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣେ ଚୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଵିଶୋଧନମ୍
ଏକାକି ଭୋଜନ, ମଧୁ, ମାଂସ ଖାଇବା, ନୂତନ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭାଗ ନେବା, କିମ୍ବା ସିଧାସଳଖ ଲୁଣ ଖାଇଲେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠସ୍ଯ ସତତଂ ନଶ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାନପରୋ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାକ୍ଷରମଵ୍ଯଯମ୍ । ଯୋଂତରାତ୍ମା ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଅବିନାଶୀ, ଅଚଳ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ କେଵଲଃ ପରମଂ ଶିଵଃ । ତଦେଵାକ୍ଷରମଦ୍ଵୈତଂ ତଦା ନିତ୍ଯଂ ପରଂ ପଦମ୍
ଏହି ଦେବ, ମହାଦେବ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଶିବ; ଏହିଁଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅବିନାଶୀ, ସେଇ ନିତ୍ୟ ପରମ ପଦ।
ତସ୍ମାନ୍ମହୀଯତେ ଦେଵେ ସ୍ଵଧାମ୍ନି ଜ୍ଞାନସଂଜ୍ଞିତେ । ଆତ୍ମଯୋଗାତ୍ପରେ ତତ୍ଵେ ମହାଦେଵସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଦେବ ନିଜ ଧାମରେ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ପୂଜିତ; ଆତ୍ମାର ସହିତ ଉଚ୍ଚ ସତ୍ୟରେ ଏକତା ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହାଦେବ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ନାନ୍ଯଂ ଦେଵଂ ମହାଦେଵାଦ୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ତମେଵାତ୍ମାନମନ୍ଵେତି ଯଃ ସ ଯାତି ପରଂ ପଦମ୍
ମହାଦେବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ସେ ଦେଖେନାହିଁ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁସରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ମନ୍ଯଂତେ ଯେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଵିଭିନ୍ନଂ ପରମେଶ୍ଵରାତ୍ । ନ ତେ ପଶ୍ଯଂତି ତଂ ଦେଵଂ ଵୃଥା ତେଷାଂ ପରିଶ୍ରମଃ
ଯେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମେଶ୍ୱରଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଦେବତାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରମ ବ୍ଯର୍ଥ।
ଏକମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତତ୍ତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍ । ସ ଦେଵସ୍ତୁ ମହାଦେଵୋ ନୈତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ବଧ୍ଯତେ
ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଅବିନାଶୀ ସତ୍ୟ, ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ସେ ଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ—ଏହା ଜାଣିନଥିଲେ, ମଣିଷ ବନ୍ଧନରେ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ନିଯତଂ ଯତିଃ ସଂଯତମାନସଃ । ଜ୍ଞାନଯୋଗରତଃ ଶାଂତୋ ମହାଦେଵପରାଯଣଃ
ତେଣୁ, ଯତି ଜଣେ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଓ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ କରି।
ଏଷ ଵଃ କଥିତୋ ଵିପ୍ରା ଯତୀନାମାଶ୍ରମଃ ଶୁଭଃ । ପିତାମହେନ ମୁନିନା ଵିଭୁନା ପୂର୍ଵମୀରିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଋଷି ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।
ନାପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତିଧର୍ମ୍ମାଶ୍ରଯଂ ଶିଵମ୍
ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା, ଯତିଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କହିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ଯତିନିଯମାନାମେତଦୁକ୍ତଂ ଵିଧାନଂ ସୁରଵରପରିତୋଷେ ଯଦ୍ଭଵେଦେକହେତୁଃ । ନ ଭଵତି ପୁନରେଷାମୁଦ୍ଭଵୋ ଵା ଵିନାଶଃ ପ୍ରତିହିତମନସୋ ଯେ ନିତ୍ଯମେଵାଚରଂତି
ଏପରି ଯତିମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ସ୍ଥିର ଓ ଅଡ଼ିଗ, ସେମାନେ ଏହି ଆଚରଣକୁ ସଦା କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପୁନଃ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନାଶ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ସାଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ପୁରା ଵିପ୍ରା ଵ୍ଯାସେନାମିତତେଜସା । ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିଥିଲେ। ଏପରି କହି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀବ୍ୟାସଦେବ ଚୁପ ହେଲେ।
ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ଜଗାମ ଚ ଯଥାଗତମ୍ । ଭଵଦ୍ଭ୍ଯସ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଧାନକମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବା ପରେ, ବ୍ୟାସଦେବ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଇଛି।
ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରିଯୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ଚାନ୍ଯଥା । ରହସ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏପରି କରିଲେ ମାତ୍ର ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେବାଯାଏ, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଶୁଣନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଯେ ଚାତ୍ର କଥିତା ଧର୍ମା ଵର୍ଣାଶ୍ରମନିବଂଧନାଃ । ହରିଭକ୍ତିକଲାଂଶାଂଶ ସମାନା ନ ହି ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ସହିତ ବନ୍ଧା, ସେଗୁଡିକ ହରିଭକ୍ତିର ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଦୁଇଟି ଏକ ନୁହେଁ।
ପୁଂସାମେକେହ ଵୈ ସାଧ୍ଯା ହରିଭକ୍ତିଃ କଲୌ ଯୁଗେ । ଯୁଗାଂତରେଣ ଧର୍ମା ହି ସେଵିତଵ୍ଯା ନରେଣ ହି
କଳିଯୁଗରେ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ହରିଭକ୍ତି ମାତ୍ର ସାଧ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ମାନବମାନେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କଲୌ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଯଜତେ ଯଃ ସ ଧର୍ମ୍ମଭାକ୍ । ଦାମୋଦରଂ ହୃଷୀକେଶଂ ପୁରୁହୂତଂ ସନାତନମ୍
କଳିଯୁଗରେ ଯିଏ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ଧର୍ମର ଅଂଶୀ। ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ପୁରୁହୂତ, ସନାତନ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ପରଂ ଶାଂତଂ ଜିତମେଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । କଲିକାଲୋରଗାଦଂଶାତ୍କିଲ୍ବିଷାତ୍କାଲକୂଟତଃ
ଅପରମ ଶାନ୍ତିମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତି, କଳିଯୁଗର ବିଷ, ପାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁବିଷରୁ ରକ୍ଷା ପାଯାଏ।
ହରିଭକ୍ତିସୁଧାଂ ପୀତ୍ଵା ଉଲ୍ଲଂଘ୍ଯୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜଃ । କିଂ ଜପୈଃ ଶ୍ରୀହରେର୍ନାମ ଗୃହୀତଂ ଯଦି ମାନୁଷୈଃ
ହରିଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପିଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି। ମାନବମାନେ ଯଦି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଣ ଦରକାର?
କିଂ ସ୍ନାନୈର୍ଵିଷ୍ଣୁପାଦାଂବୁ ମସ୍ତକେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । କିଂ ଯଜ୍ଞେନ ହରେଃ ପାଦପଦ୍ମଂ ଯେନ ଧୃତଂ ହୃଦି
ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ସ୍ନାନ କଣ ଦରକାର? ଯଦି ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ହୃଦୟରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କଣ ଦରକାର?
କିଂ ଦାନେନ ହରେଃ କର୍ମ ସଭାଯାଂ ଵୈ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ହରେର୍ଗୁଣଗଣାନ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଭାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଦାନ କଣ ଦରକାର? ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଶୁଣି ବାରମ୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ—