ଭୂସ୍ତୃଣଂ ଶଷ୍ପକଂ ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ ଫଲାନି ଚ । ନ ଫାଲକୃଷ୍ଟମଶ୍ନୀଯାଦୁତ୍ସୃଷ୍ଟମପି କେନଚିତ୍
ମାଟି, ଘାସ, ଶାଳପତ୍ର ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ ଫଳ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଚାଷ କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଛାଡିଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ଗ୍ରାମଜାତାନ୍ଯାର୍ତୋପି ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ । ଶ୍ରାଵଣେନୈଵ ଵିଧିନା ଵହ୍ନିଂ ପରିଚରେତ୍ସଦା
ଏକାଉଁ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମରେ ଜମିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିର ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଦ୍ରୁହ୍ଯେତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵୋ ନିର୍ଭଯୋ ଭଵେତ୍ । ନ ନକ୍ତଂ କିଂଚିଦଶ୍ନୀଯାଦ୍ରାତ୍ରୌ ଧ୍ଯାନପରୋ ଭଵେତ୍
କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବା; ରାତିରେ କିଛି ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାତିରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନଵିଚିଂତକଃ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନ ପତ୍ନୀମପି ସଂଶ୍ରଯେତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରି, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ଚିନ୍ତା କରିବା, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା, ଏବଂ ଗୃହପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ତୁ ପତ୍ନ୍ଯା ଵନଂ ଗତ୍ଵା ମୈଥୁନଂ କାମତଶ୍ଚରେତ୍ । ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯ ଲୁପ୍ଯେତ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୀଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯଦି କେହି ପତ୍ନୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଇଚ୍ଛାରେ ମିଳନ କରେ, ତାହାର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ଯୋ ଜାଯତେ ଗର୍ଭୋ ନ ସ ସ୍ପୃଶ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ନ ହି ଵେଦେଧିକାରୋସ୍ଯ ତଦ୍ଵଂଶେପ୍ଯେଵମେଵ ହି
ସେଠାରେ ଯେ ଗର୍ଭ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଦ୍ୱିଜ ଛୁଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାହାର ବେଦ ଅଧିକାର ନାହିଁ, ଏବଂ ତାହାର ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ।
ଭୂମୌ ଶଯୀତ ସତତଂ ସାଵିତ୍ରୀଜପ୍ଯତତ୍ପରଃ । ଶରଣ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଦ୍ଵିଭାଗପରଃ ସଦା
ସଦା ଭୂମିରେ ଶୁଇବା, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲଗି ରହିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା, ଏବଂ ସଦା ନ୍ୟାୟ ଭାଗ କରିବାରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ପରିଵାଦଂ ମୃଷାଵାଦଂ ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯେ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଏକାଗ୍ନିରନିକେତଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷିତାଂ ଭୂମିମାଶ୍ରଯେତ୍
ପରିବାଦ, ମିଥ୍ୟା କଥା, ଘୁମ ଓ ଆଳସ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ଏକ ଅଗ୍ନି ରଖିବା, ନିଜ ଘର ନ ରଖିବା, ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ମୃଗୈଃ ସହ ଚରେଦ୍ଦାଂତସ୍ତୈଃ ସହୈଵ ଚ ସଂଵସେତ୍ । ଶିଲାଯାଂ ଶର୍କରାଯାଂ ଵା ଶଯୀତ ସୁସମାହିତଃ
ଓହିଁ ଜଣେ ମୁନି ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଚଳିବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ; ପଥର କିମ୍ବା କଣ୍ଟା ଉପରେ ସଚେତନ ଭାବରେ ଶୁଇବା ଉଚିତ।
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲକୋ ଵା ସ୍ଯାନ୍ମାସସଂଚଯିକୋପି ଵା । ଷଣ୍ମାସନିଚଯୋ ଵାପି ସମାନିଚଯ ଏଵ ଵା
ସେ ଖାଇବା ପରେ ସତ୍ରେ ସାଫ କରିପାରେ, କିମ୍ବା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରେ, କିମ୍ବା ଛଅ ମାସ କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଏହିପରି ଚଳାଇପାରେ।
ନକ୍ତଂ ଚାନ୍ନଂ ସମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଦିଵା ଚାହୃତ୍ଯ ଶକ୍ତିତଃ । ଚତୁର୍ଥକାଲକୋ ଵା ସ୍ଯାତ୍କିଂ ଵାପ୍ଯଷ୍ଟମକାଲିକଃ
ସେ ରାତିରେ ଖାଇପାରେ, କିମ୍ବା ଦିନେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଜମା କରିପାରେ; ଚତୁର୍ଥ କାଳରେ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ କାଳରେ ଖାଇପାରେ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣଵିଧାନୈର୍ଵା ଶୁକ୍ଲେକୃଷ୍ଣେ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ପକ୍ଷେପକ୍ଷେ ସମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଵାଗୂଂ କ୍ଵଥିତାଂ ସକୃତ୍
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତି ପକ୍ଷରେ ଏକବାର ଚାଉଳ ଦଳି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଖିର ଖାଇବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲୈର୍ଵାପି କେଵଲୈର୍ଵର୍ତଯେତ୍ସଦା । ସ୍ଵାଭାଵିକୈଃ ସ୍ଵଯଂଶୀର୍ଣୈର୍ଵୈଖାନସମତେ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ସଦା ଫୁଲ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ମାତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଚଳାଇପାରେ; ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବରେ ପଡିଥିବା ଗଛର ଫଳ ଓ ଫୁଲ ନେଇ, ବୈଖାନସ ପଦ୍ଧତିରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରେ।
ଭୂମୌ ଵା ପରିଵର୍ତେତ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵା ପ୍ରପଦୈର୍ଦିନମ୍ । ସ୍ଥାନାସନାଭ୍ଯାଂ ଵିହରେନ୍ନ କ୍ଵଚିଦ୍ଧୈର୍ଯ୍ଯମୁତ୍ସୃଜେତ୍
ସେ ଭୂମିରେ ଗୁଡି ହେବା କିମ୍ବା ଦିନ ସାରା ଦୁଇ ପା ଉପରେ ଦଢି ରହିପାରେ; ଦଢିବା ଓ ବସିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିବା, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଂଚତପାଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଷାସ୍ଵଭ୍ରାଵକାଶିକଃ । ଆର୍ଦ୍ରଵାସାଶ୍ଚ ହେମଂତେ କ୍ରମଶୋ ଵର୍ଦ୍ଧଯେତ୍ତପଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପ କରିବା ଉଚିତ; ବର୍ଷାରେ ଗୁହାରେ ବସିବା; ଶୀତକାଳରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା, ଦୀରେ ଦୀରେ ତପସ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ତ୍ରିଷଵଣଂ ପିତୃଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍ । ଏକପାଦେନ ତିଷ୍ଠେତ ମରୀଚିଂ ଵା ପିବେତ୍ସଦା
ତିନିବାର ଦିନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିତୃ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା; ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଢି ରହିବା କିମ୍ବା ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପିଇବା।
ପଂଚାଗ୍ନିଧୂମଗୋ ଵା ସ୍ଯାଦୂଷ୍ମଗଃ ସୋମପୋପି ଵା । ପଯଃ ପିବେଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଗୋମଯମ୍
ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ଧୂଆଁ ଭିତରେ ରହିବା କିମ୍ବା ଉତ୍ତାପ ଖାଇବା କିମ୍ବା ସୋମରସ ପିଇବା; ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଦୁଧ ପିଇବା, କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଗୋମୟ ପିଇବା।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣାଶନୋ ଵା ସ୍ଯାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରୈର୍ଵା ଵର୍ତଯେତ୍ସଦା । ଯୋଗାଭ୍ଯାସରତଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯୀ ଭଵେତ୍ସଦା
ସେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇପାରେ, କିମ୍ବା ସଦା କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିପାରେ; ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗ୍ନ ରହିବା ଓ ସଦା ରୁଦ୍ର ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିବା।
ଅଥର୍ଵଶିରସୋଧ୍ଯେତା ଵେଦାଂତାଭ୍ଯାସତତ୍ପରଃ । ଯମାନ୍ସେଵେତ ସତତଂ ନିଯମାଂଶ୍ଚାପ୍ଯତଂଦ୍ରିତଃ
ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ପଢ଼ିବା ଓ ବେଦାନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗ୍ନ ରହିବା; ସଦା ଯମ ଓ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା, ଅଲସ ନ ହେବା।
ଅଥ ଚାଗ୍ନୀନ୍ସମାରୋପ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମନି ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ
ପରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ମନରେ ବସାଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ରହିବା ଉଚିତ।
ଅନଗ୍ନିରନିକେତୋ ଵା ମୁନିର୍ମୋକ୍ଷପରୋ ଭଵେତ୍ । ତାପସେଷ୍ଵେଵ ଵିପ୍ରେଷୁ ଯାତ୍ରିକଂ ଭୈକ୍ଷମାହରେତ୍
କିମ୍ବା, ଅଗ୍ନି ବିନା ଓ ନିଜ ଘର ବିନା ଏକ ମୁନି ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଲଗ୍ନ ରହିପାରେ; ତପସ୍ବୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ନେଇପାରେ।
ଗୃହମେଧିଷୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ଦ୍ଵିଜେଷୁ ଵନଚାରିଷୁ । ଗ୍ରାମାଦାହୃତ୍ଯ ଚାଶ୍ନୀଯାଦଷ୍ଟୌ ଗ୍ରାସାନ୍ଵନେ ଵସନ୍
ଗୃହସ୍ଥ, ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗ୍ରାମରୁ ଆଠଟି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି ଖାଇବା।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ପୁଟେନୈଵ ପାଣିନା ଶକଲେନ ଵା । ଵିଵିଧାଶ୍ଚୋପନିଷଦ ଆତ୍ମସଂସିଦ୍ଧଯେ ଜପେତ୍
ପତ୍ର, ହାତ କିମ୍ବା ଟୁକୁଡ଼ାରେ ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଉପନିଷଦ୍ ପଢ଼ିବା, ନିଜ ଆତ୍ମାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵିଶେଷାନ୍ସାଵିତ୍ରୀଂ ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯଂ ତଥୈଵ ଚ । ମହାପ୍ରସ୍ଥାନିକଂ ଵାସୌ କୁର୍ଯ୍ଯାଦନଶନଂ ତଥା । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶମନ୍ଯଦ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣଵିଧୌ ସ୍ଥିତଃ
ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ରୁଦ୍ର ଶ୍ଲୋକ ପ୍ରାକ୍ଟିସ କରିବା; ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମାଚାରଧର୍ମୋ ନାମାଷ୍ଟପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡରେ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ ନାମକ ଅଠାଉଁଠି ଅଧ୍ୟାୟ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଵନାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୃତୀଯଂ ଭାଗମାଯୁଷଃ । ଚତୁର୍ଥଂ ଚାଯୁଷୋ ଭାଗଂ ସଂନ୍ଯାସେନ ନଯେତ୍କ୍ରମାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଶ୍ରମରେ ଜୀବନର ତୃତୀୟ ଭାଗ କାଟି, ଚତୁର୍ଥ ଭାଗକୁ କ୍ରମେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନୀନାତ୍ମନି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ଭଵେତ୍ । ଯୋଗାଭ୍ଯାସରତଃ ଶାଂତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାପରାଯଣଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ମନରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରି, ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଲୋକେ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ହେବା ଉଚିତ।
ଯଦା ମନସି ସଂପନ୍ନଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ । ତଦା ସଂନ୍ଯାସମିଚ୍ଛେଚ୍ଚ ପତିତଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପର୍ଯଯେ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ମନରେ ବିରକ୍ତି ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଏହା ପ୍ରତିକୂଳ ହୁଏ, ତେବେ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଂ ନିରୂପ୍ଯେଷ୍ଟିମାଗ୍ନେଯୀମଥଵା ପୁନଃ । ଦାଂତଃ ଶୁକ୍ଲକଷାଯୋସୌ ବ୍ରହ୍ମାଶ୍ରମମୁପାଶ୍ରଯେତ୍
ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନେୟ ଯଜ୍ଞ କରି, କିମ୍ବା ଦମୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ହୋଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଆଶ୍ରମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଞାନସଂନ୍ଯାସିନଃ କେଚିଦ୍ଵେଦସଂନ୍ଯାସିନୋଽପରେ । କର୍ମସଂନ୍ଯାସିନସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ତ୍ରିଵିଧାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
କିଛି ଲୋକ ଜ୍ଞାନର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଅନ୍ୟେ ବେଦର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଆଉ କିଛି କର୍ମର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ; ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।