ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଯଦି ମୁନେ କିଂଚିଦସ୍ତି ପଵିତ୍ରକମ୍ । ଚରିତଂ ମମ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ପିପାସୋସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋଽମୃତମ୍
ହେ ମୁନି, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଯଦି କିଛି ପବିତ୍ର କଥା ଅଛି, ମୋ ସେଇ ଚରିତ୍ର କଥା କହ, କାରଣ ତୁମ ଅମୃତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ତିବ୍ର ଆଗ୍ରହ କରୁଛି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଚରିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । ନାପିତସ୍ଯାଦ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏଠି ଏକ ଶୁଭ କଥା ଅଛି, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ । ଏହି କଥା ଏକ ନାପିତ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ନିକଟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମହା ନାପିତୋ ରାଜନ୍ନପମୃତ୍ଯୁଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରସାଦାତ୍କୋଶଲାଯାସ୍ତୁ ଦ୍ଵାଵପି ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଗତୌ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ନାପିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ, ଦୁଇଜଣେ କୋଶଳ ଦେଶର କୃପାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଚଂଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ତୀରେ ପୁରୀ ସା ଚ ନିଵେଶିତା । ତତ୍ରାସ୍ତି ନାପିତଃ ପାପଶ୍ଚଂଡକୋନାମ ଗର୍ହିତଃ
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ତଟରେ ସେଇ ପୁରୀ ଥିଲା । ସେଠି ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ପାପୀ ନାପିତ ରହୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ।
ଚୌର୍ଯେଣ ପରଵିତ୍ତାନାମପହର୍ତା ସ ପାପକୃତ୍ । ଘାତକଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଶାଦ୍ଯୈଃ ପାଂଥାନାମଵଲୁଂଠକଃ
ସେ ଚୋରି କରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଧନ ନେଉଥିଲା, ଅନେକ ପାପ କାମ କରୁଥିଲା । ଅସ୍ତ୍ର, ଦୂରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଯାତ୍ରୀମାନେଠାରୁ ଲୁଟି ନେଉଥିଲା ।
ଦ୍ଯୂତମଦ୍ଯରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଲଂପଟେଂଦ୍ରିଯଃ । ଭିତ୍ଵା ଦେଵାଲଯଂ ଭିତ୍ତିମିଷ୍ଟିକା ଗ୍ରାଵ ଵିକ୍ରଯୀ
ସେ ସବୁବେଳେ ଜୁଆ ଓ ମଦରେ ଲାଗିଥିଲା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଝିଅମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ଥିଲା । ଦେଉଳ ଭିତି ଭାଙ୍ଗି, ଇଟ ଓ ପାଥର ବେଚି ଦେଉଥିଲା ।
ସ ତସ୍ଯୋଦ୍ଵସିତାଭ୍ଯାସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵସତି ଶ୍ରିଯା । ସଂଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମଜ୍ଞୋ ମୁକୁଂଦୋ ନାମତୋ ନୃପ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଘର ପାଖରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁକୁନ୍ଦ ନାମେ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଧନୀ ଓ ବେଦ ଆଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ।
ସ ଏକଦା ସମାଲିଂଗ୍ଯ ତରୁଣୀମାତ୍ମଯୋଷିତମ୍ । ସୁଷ୍ଵାପ ସୁରତାଯାସ ଶ୍ଲଥାଂଗୋ ନିଶି ନିର୍ଭଯମ୍
ଏକ ରାତିରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଝିଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ଗଲେ, ମିଳନର କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଦେହ ଶିଥିଳ ହୋଇ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଶୁଇଥିଲେ ।
ସ ଚଂଡକୋ ନିଶୀଥେଽଥ ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦାଲଯମ୍ । ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ସମାହର୍ତୁଂ ହର୍ମ୍ଯେ ଭୂଷାଦି ଵସ୍ତୁ ଯତ୍
ଏହି ଦିନର ମଧ୍ୟରାତିରେ ଚଣ୍ଡକ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଗହଣା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ନେବା ପାଇଁ।
ଉପକାର୍ଯା ବହିସ୍ଥଂ ଯତ୍ତଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵୋଽଗମଦ୍ଗୃହମ୍ । ସ୍ଵକୀଯଂ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଵିଶଦ୍ଗୃହମ୍
ଘର ବାହାରେ ଯାହା କାମରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ଚଣ୍ଡକ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ, ପୁନି ଏକଥର ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
କପାଟୋତ୍ପାଟନାର୍ଥୀ ତୁ ଯତ୍ନେନ ମହତାଽଭଵତ୍ । ଲୋହଯଂତ୍ରାଵରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ସ ନୋଦ୍ଧାଟଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ
ଘରର ଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଚଣ୍ଡକ ବହୁ ପ୍ରୟାସ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋହା ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର ଆଟି ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଆରୁରୋହ ତଦା ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଵିଶଦ୍ଗୃହମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତଦ୍ଗୃହଂ କ୍ରୂରଃ କୃପଣଂ ପାଣିନାଦଧତ୍
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଉପରୁ ଚଢ଼ି ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; ଘର ଭିତରକୁ ଯାଇ, ଏହି କ୍ରୂର ଲୋକ ଦୁଃଖୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ହାତ ରଖିଲେ।
ଅଟ୍ଟାଲିକାଂ ସ ପାପିଷ୍ଠୋ ନାପିତସ୍ତସ୍କରକ୍ରିଯଃ । ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରସୁପ୍ତୌ ତୌ ଦଂପତୀରତିଵିହ୍ଵଲୌ
ଏହି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ନାପିତ, ଚୋରି କାମରେ ଲାଗି, ଘରର ଉପର ତଳକୁ ଚଢ଼ିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଜଗାମ ଚ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହେମଭୂଷାଜିଘୃକ୍ଷଯା । ଶଯ୍ଯାଯା ଏକଦେଶସ୍ଥଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭୂଷଣଂ ବହୁ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସୁନା ଗହଣା ନେବା ଇଚ୍ଛା କରି, ଶୟା ଉପରେ ଥିବା ଅନେକ ଗହଣା ଉଠାଇ ନେଲେ।
ହର୍ତୁଂ ତଦଂଗତୋ ହସ୍ତଂ ପ୍ରସସାର ସ ନାପିତଃ । ତସ୍କରସ୍ପର୍ଶତୋ ଵିପ୍ରୋ ଜଜାଗାର ଭଯାତୁରଃ
ଗହଣା ନେବା ପାଇଁ ନାପିତ ହାତ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଚୋରର ସ୍ପର୍ଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟରେ ଜାଗିଯାଇଲେ।
ନ କିଂଚିଦୂଚେ ସଂମୀଲ୍ଯ ନେତ୍ରେ ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଯଦା ସ ତସ୍କରଃ ପାପୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦେହଭୂଷଣମ୍
ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଚକୁ ବନ୍ଦ କରି ଶୁଇ ରହିଲେ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚୋର ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଗହଣା ନେଲା—
ଚଲିତଃ ସ ତଦା ତେନ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାତ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜେନ ହି । ପଶ୍ଚାଦାଗତ୍ଯ ଵିତ୍ତସ୍ଯାସହମାନେନ ସଂକ୍ଷଯମ୍
ତେବେ ଚୋର ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇ ହାତରେ ଚୋରକୁ ଧରିଲେ, ନିଜ ଧନ ହରାଇବା ଦୁଃଖ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେନାପି ନୃପ ଚୌରେଣ କୃପାଣେନ ହତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵିଦୀର୍ଣୋଦରମଧ୍ଯସ୍ତୁ ତାତମାତରିତୀରଯନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଏହି ଚୋର ତାଲୱାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମାରିଦେଲା; ତାଙ୍କ ଉଦର ଫାଟି ଯିବା ସମୟରେ, ସେ ପିତା ଓ ମାତାକୁ ଡାକିଲେ।
ଵଦଂତଃ କିଂକିମେତ୍ଯେତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯା ଯଯୁର୍ଜନାଃ । ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ନିଃସୃତାଂତ୍ରଂ ରୁଧିରାଲିପ୍ତଵିଗ୍ରହମ୍
ଲୋକେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, 'କଣ ହେଲା? ଏହି କଣ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ; ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥିତ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ଚ ମୁକୁଂଦେଦଂ କର୍ମ କେନେଦୃଶଂ କୃତମ୍ । ସୋଽପି କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ସ୍ଵବାଂଧଵାନ୍
ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି କାମ କିଏ କରିଛି?' ତେଣୁ ମୁକୁନ୍ଦ ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମୁକୁଂଦ ଉଵାଚ-। ମମୈଵ ପରିପାକୋଽଯଂ ପୂର୍ଵୋପାର୍ଜିତକର୍ମଣାମ୍ । ନ କଶ୍ଚିତ୍ସୁଖଦୁଃଖସ୍ଯ ଦାତା କସ୍ଯାପି ଦେହିନଃ
ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: 'ଏହା ମୋର ପୂର୍ବ ଅର୍ଜିତ କର୍ମର ଫଳ; କେହି ମାନବଙ୍କୁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେବାର ଦାତା ନୁହେଁ।'
ଧର୍ମୋଽଧର୍ମଶ୍ଚ ତାଵେଵ ତେଷାଂ ମୂଲଂ ପୁରାକୃତୌ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ଭୂଯସ୍ଯାପୀଡଯା ଗାଢପୀଡିତଃ
'ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଦୁଇଟିର ମୂଳ ମନୁଷ୍ୟର ପୂର୍ବ କର୍ମରେ ଅଛି।' ନାରଦ କହିଲେ: ଏହିପରି କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ଭୂପତେ ପ୍ରାଣାନ୍ପଶ୍ଯତାଂ ସୁହୃଦାଂ ତଦା । ଵିଲଲାପ ତଦା ତସ୍ଯ ମାତା ଦ୍ଵିଜସତୀ ନୃପ
ତାପରେ, ରାଜା, ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ମାତା, ସତ୍ତ୍ୱ ଭରା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ବିଲାପ କରିଲେ।
ନିଧାଯ ତଚ୍ଛିରଃ ସ୍ଵାଂକେ କୁଂଡଲାଭ୍ଯାମଲଂକୃତମ୍ । ମାତୋଵାଚ- ହା ହତାସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ଦଶାମଂତ୍ଯାଂ ଚ ଗଚ୍ଛତା
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନିଜ ଆଙ୍କରେ ରଖି, ମାତା କହିଲେ: 'ହା, ବତ୍ସ, ତୁମେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା, ଏହି ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚାଲିଯାଉଛ।'
ଦିନଶ୍ରୀରିଵ ସୂର୍ଯେଣ ପଶ୍ଚିମାଚଲଲଂବିନା । ଯଦଂଗଂ ଚଂଦନାଲେପଯୋଗ୍ଯଂ ତଵ ମହାମତେ
'ଦିନର ଶୋଭା ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ଲୁଚିଲେ ହରାଯାଏ, ଏହିପରି ତୁମର ଶରୀର, ମହାବୁଦ୍ଧି, ଚନ୍ଦନ ଲେପନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବେ—'
ମାଂ ମଜ୍ଜଯାର୍ତିଶୋକାବ୍ଧୌ ତଦିଦଂ ଧୂଲିଧୂସରମ୍
'—ଧୂଳିରେ ଢାକି ଯାଇଛି, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଇଛ।'
ତାଂବୂଲଚର୍ଵଣେଭ୍ଯାସୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଵିହିତସ୍ତ୍ଵସୌ । ସ ଏଵ ରୁଧିରୋଦ୍ଗାର ମିଶ୍ରେଣ କ୍ରିଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତଵ ଯେ ଲୋଚନେ ପୂର୍ଵଂ ଜିଗ୍ଯତୁଃ କମଲଶ୍ରିଯମ୍
ତୁମେ ତାମ୍ବୁଳ ଚବାଇବାର ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲା, ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ଓ କଫ ମିଶି ଚୁଆଯାଉଛି; ତୁମର ଆଖି, ଯେଉଁ ଆଖି ପୂର୍ବରୁ ପଦ୍ମର ଶ୍ରୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା—
ତ ଏଵ ସାଂପ୍ରତଂ ଜାତେ ତିମିରୌଘା ଵୃତେ ଇଵ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ଶିଷ୍ଯାନଧ୍ଯାପଯାତ୍ମନଃ
ସେଇ ଆଖି ଏବେ ଅନ୍ଧାରର ଘନ ଆବରଣରେ ଢାକିଯାଇଛି; ଉଠ, ଉଠ, ପ୍ରିୟ, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ଶିଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କର।
ଯଥାଵଦ୍ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତେ ପୂଜଯାତିଥିମାଗତମ୍ । ଦ୍ଵାରି ସ୍ଥିତା ଵଯସ୍ଯାସ୍ତେ ତ୍ଵାହ୍ଵଯଂତି ପ୍ରଯାହି ତାନ୍
ଯେପରି ବୈଶ୍ୱଦେବ ପୂଜା ସମାପ୍ତିରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ତୁମର ମିତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଉଭା ହୋଇ ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।
ଦାତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଦଦସ୍ଵୈଭ୍ଯୋ ଗୃହୀତଵ୍ଯଂ ଗୃହାଣ ତତ୍ । ହାହା ଦେହି ପ୍ରତିଵଚଃ ପତାମି ତଵ ପାଦଯୋଃ
ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଅ; ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଗ୍ରହଣ କର; ହାହା, ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ପାଦାକୁ ପଡ଼ୁଛି।