ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ସ୍ନୈଵ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ । ତେନ ତୀର୍ଥେ କୃତଂ ସ୍ନାନଂ ଯାଵଚ୍ଚାଂଗେ ଚ ମୃତ୍ତିକା
ଯିଏ ବିଶେଷକରି ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମାଟି ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତଦୀଯ ଯାତୁ ମଂଜର୍ଯା ପୂଜନଂ ଚ କରୋତି ଯଃ । ନାନାପୁଷ୍ପୈଃ କୃତା ପୂଜା ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଗଛର ମଞ୍ଜରୀ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ପୂଜା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକିରହେ।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେଽଵତିଷ୍ଠେତ ତୁଲସୀ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକା । ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଦର୍ଶନେନୈଵ ନାରଦ
ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଇଁବା ମାତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ନ କସ୍ଯାପି ଚ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କିଛି କହିବି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ଏହା କେହିଁଠି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହାଯାଇନାହିଁ, ହେ ଦେବଋଷି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହା ଶୁଣ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଗୃହେ ଗ୍ରାମେ ଵନେ ଵା ତୁଲସୀ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ର ତତ୍ର ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଚ ଵସେଦ୍ଧରିଃ
ଯେଉଁଠି ଘର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନାଯୋଗୋ ବଂଧୁସଂଭଵଃ । ନ ଦୁଃଖଂ ନ ଭଯଂ ରୋଗସ୍ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଗ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ।
ସର୍ଵତ୍ର ତୁଲସୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ । ସଂନିଧୌ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ରୋପଣାତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ
ସମସ୍ତଠିରେ ତୁଳସୀ ପବିତ୍ର, ବିଶେଷକରି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ; ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କଲେ,
ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲସ୍ଯାରୋପଣେ କୃତେ । ଉତ୍ପାଦାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ରୋଗାନ୍ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ । ତୁଲସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚିତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ହଂତ ଶାଂତିକରୋ ହରିଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀକୁ ପୂଜିଲେ, ହରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦୂର କରି ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଗଂଧମାଘ୍ରାଯ ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ମାରୁତଃ । ଦିଶୋ ଦଶ ଚ ତାଃ ପୂତା ଭୂତଗ୍ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧ ବାତାସରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠାରେ ଦଶଦିଗ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ତିକା । ସର୍ଵଦା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵତାଶ୍ଚ ଶିଵୋ ହରିଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳ ମାଟି ରହିଥାଏ, ସେଠା ସବୁବେଳେ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଓ ହରି ବସିଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଵନଜା ଛାଯା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ । ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ତତ୍ର ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ବନର ଛାୟା ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ମୂଲେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ଯେ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ମଂଜର୍ଯାଂ ଵସତେ ରୁଦ୍ରଃ ତୁଲସୀ ତେନ ପାଵନୀ
ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ, ଏବଂ ମଞ୍ଜରୀରେ ରୁଦ୍ର ବସିଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ତୁଳସୀ ପବିତ୍ର କରୁଥାଏ।
ଵିନା ଯସ୍ତୁଲସୀଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ତୁ ମାର୍ଜନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାକ୍ଷସହୃତଂ ନରକଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ବିନା ଶୁଦ୍ଧି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି ଓ ସେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ତୋଯଂ ଯଃ ଶିରସାଵହେତ୍ । ଗଂଗାଫଲମଵାପ୍ନୋତି ଶତଧେନୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାର ଫଳ ଓ ଶତଗାଈର ଫଳ ପାଏ।
ଶିଵାଲଯେ ଵିଶେଷେଣ ରୋପଯେତ୍ତୁଲସୀଂ ଯଦି । ବୀଜସଂଖ୍ଯା ଵସେତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ଯଦି କେହି ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଏ, ଯେତେ ଟିଏ ବିଜ ହେବ, ସେତେ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ।
ଉମଯା ତୁ ପୁରା ଦେଵି ଶଂକରାର୍ଥଂ ହିମାଲଯେ । ରୋପିତାଃ ଶତଵୃକ୍ଷାସ୍ତୁ ତୁଲସ୍ଯାଃ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ହେ ଦେବୀ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଉମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ ହିମାଳୟରେ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଇଥିଲେ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପର୍ଵଣ୍ଯଵସରେ ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରାଵଣେ ଚାଥ ରୋପଯେତ୍ । ସଂକ୍ରାଂତିଦିଵସେ ଚୈଵ ତୁଲସୀ ଚାତିପୁଣ୍ଯଦା
ଯିଏ ପର୍ବପର୍ବାଣି, ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ ତୁଳସୀ ଲଗାଏ, ତୁଳସୀ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ତୁଲସୀଂ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ର ଈଶ୍ଵରୋ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରାମୂର୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଃ କୀର୍ତିଂ ଦଦାତି ଚ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତୁଳସୀକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣ ତାକୁ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସଂନିହିତୋ ହରିଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଶତାଧିକମ୍
ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରହିଛି, ସେଠାରେ ହରି ସାକ୍ଷାତ୍ ବସିଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ବାରାଣସୀର ଶତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ ନୈମିଷାରଣ୍ଯମେଵ ଚ । ତସ୍ଯ କୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ, ସେଠାରେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଶାଲଗ୍ରାମମଯୀ ମୁଦ୍ରା ସଂସ୍ଥିତା ଯତ୍ର ହି କ୍ଵଚିତ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୁଦ୍ରିକା ରହିଛି, ସେଠାରେ ବାରାଣସୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୁରୁତେ ନରଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶଯେଦାଶୁ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ କିଛି ପାପ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନାରଦଉଵାଚ- ଏଵଂ ତୁଲସ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା । ସାଂପ୍ରତଂ ତୁ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁଲସୀଵ୍ରତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ତୁଳସୀର ମହିମା ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ତିନିରାତି ତୁଳସୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵିପ୍ର ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵ୍ରତମେତତ୍ପୁରାତନମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ପୁରୁଣା ବ୍ରତକୁ ଶୁଣ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁରା ରୈଭ୍ଯଂତରେ କଲ୍ପେ ରାଜା ହ୍ଯାସୀତ୍ପ୍ରଜାପତିଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଚଂଦ୍ରରୂପା ମହାସତୀ
ପୁରୁଣା ରୈଭ୍ୟ କଳ୍ପରେ ଏକ ରାଜା ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଏବଂ ମହାସତୀ ଥିଲେ।
ସା ଵୈ ଵ୍ରତମିଦଂ ଚକ୍ରେ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ । ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁ ଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥ ମୋକ୍ଷଦମ୍
ସେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ତାଙ୍କର ତିନିରାତି ବ୍ରତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲା।
ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ତେଷାଂ ଯୈଃ ଶ୍ରୁତଂ ତୁଲସୀଵ୍ରତମ୍ । କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ନଵମ୍ଯାଂ ଚୈଵ ନାରଦ
ଓ ନାରଦ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ବ୍ରତର କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ସଫଳ ହୁଏ।
ନିଯମସ୍ଥୋ ଵ୍ରତୀ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଭୂମିଶାଯୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶୁଚିଃ ସଂଯତମାନସଃ
ଯିଏ ବ୍ରତ ଧରେ, ସେ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ମନେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ।
ସ୍ଵପେନ୍ନିଯମପୂର୍ଵଂ ତୁ ତୁଲସୀଵନସଂନିଧୌ । ତତୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ନଦ୍ଯାଦୌ ଵିମଲେ ଜଲେ
ନିୟମ ମାନି ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ଶୋଇଥାଏ, ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ନଦୀ ବା ଝିଲିକ ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାଂସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ କାରଯେଦ୍ଦେଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍
ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସୁନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।